Cukrzyca typu 1

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.
Baza jest w trakcie rozbudowy.

Insulina jest podstawą leczenia cukrzycy typu 1 (nazywanej czasem insulinozależną, ang. insulin-dependent diabetes mellitus, IDDM). Insulina jest inaktywowana przez enzymy żołądkowo-jelitowe, wieć podawana jest poprzez wstrzyknięcie podskórnie. Wyróżniamy następujące grupy insulin:

1. Insuliny ludzkie krótko działające

  • Actrapid
  • Gensulin R
  • Humulin R
  • Polhumin R
  • Insuman Rapid

2. Analogi szybko działające

  • Apidra (glulizynowa)
  • Humalog    (lispro)
  • NovoRapid (aspart)

3. Insuliny ludzkie o pośrednim czasie działania

  • Gensulin N
  • Humulin N
  • Insulatard /Protophane (izofanowe/NPH)
  • Polhumin N
  • Insuman Basal

4. Analogi długo działające

  • Lantus, Abasaglar (glargine) (ang. lente)
  • Levemir (detemir)
  • Tresiba (degludec)

5. Mieszanki ludzkie (dwufazowe)

  • Gensulin M 30, 40, 50
  • Humulin M3 (30/70)
  • Mixtard 30, 40, 50
  • Polhumin Mix-2, 3, 4, 5
  • Insuman Comb 25

6. Mieszanki analogów

  • Humalog Mix 25, 50  (lispro + zaw. protaminowa lispro)
  • NovoMix 30, 50 (aspart + zaw. protaminowa aspart)

Ze względu na zróżnicowany czas działania insulin, schematy dawkowania muszą być dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta, dość częste są również mieszaniny, zawierające więcej niż jeden typ insuliny (np. Mixtard, Humalog mix, Humulin M3). Pacjenci z cukrzycą są narażeni na zwiększone ryzyko rozwoju choroby nerek, serca lub udaru mózgu, więc najprawdopodobniej będzie konieczne wprowadzenie leków na nadciśnieniowe, statyn czy aspiryny kardiologicznej.

Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?
  • Krótko działające insuliny rekombinowane (analogi) i mieszanki muszą być wstrzykiwane bezpośrednio przed lub po posiłku, ponieważ mają szybki początek działania.
  • Krótko działające insuliny ludzkie i mieszanki podaje się 15-30 minut przed posiłkiem.
  • Insuliny krótko działające podaje się zazwyczaj w powłoki jamy brzusznej i ramiona
  • Insuliny podstawowe/bazalne podaje się w uda lub pośladki.
  • Insuliny pośrednie są zwykle wstrzykiwane dwa razy dziennie, choć detemir może być użyty tylko jeden raz dziennie.
  • Długo działające insuliny zazwyczaj podawane są raz dziennie.
  • Mieszane insuliny są zwykle wstrzykiwane dwa razy dziennie.
Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Czy pacjent rozumie konieczność stosowania oraz działanie przyjmowanych leków?

Jeżeli pacjent zażywa więcej niż jeden rodzaj insuliny, czy rozumie działanie każdego z nich? Wyjaśnij, że

Jeżeli pacjent przyjmuje dodatkowo inne leki przeciwcukrzycowe, czy rozumie powód terapii skojarzonej?

Czy pacjent zdaje sobie sprawę, dlaczego konieczne jest zażywanie dodatkowych leków takich jak np. statyny, aspiryna czy leki przeciwnadciśnieniowe?

Najważniejsze, abyś się upewnił że pacjent odróżnia insulinę bazalną (długo działającą) z insuliną okołoposiłkową. Omyłkowe podanie insuliny okołoposiłkowej może skutkować niebezpiecznym spadkiem glikemii w nocy. W razie omyłkowego podania szybko działającego analogi na noc pacjent powinien zjeść większy posiłek i podać insulinę bazalną. W przypadku omyłkowego podania insuliny szybko działającej ludzkiej, należy dodatkowo spożyć przekąskę (kromkę chleba) 2.5-3h po incydencie.

Czy leczenie przynosi efekty?

Czy pacjent zna swoje najnowsze pomiary HbA1c? W przypadku cukrzycy dobrze kontrolowanej wynik powinien być poniżej 7%.

Czy pacjent samodzielnie kontroluje poziom glukozy we krwi? Niezadowalające wyniki wymagają kontroli lekarza prowadzącego terapię.

Świeżo zdiagnozowanych pacjentów warto poinformować o możliwości wystąpienia zjawiska remisji cukrzycy tzn. okresu mniejszego zapotrzebowania na insulinę, występujący kilka miesięcy po rozpoznaniu. Trzeba wtedy częściej kontrolować glikemię i pamiętać, że jest to sytuacja przejściowa.

Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Czy pacjent doświadczył hipoglikemii? Jest to typowy efekt uboczny leczenia insuliną. Pacjenci powinni być świadomi objawów i sposobów radzenia sobie z nimi. Takie przypadki powinni zgłaszać lekarzowi, być może konieczna będzie zmiana terapii lub dawkowania.

Jak możesz pomóc monitorować leczenie?
  • Kiedy pacjent ostatni raz sprawdzał wartość HbA1c? Zaleca się przynajmniej raz na 3-6 miesiące.
  • Kiedy ostatni raz pacjent maił przeprowadzone badanie prawidłowej kontroli cukrzycy? Istotna jest systematyczna kontrola BMI, poziomu cholesterolu, poziomu cukru oraz sprawdzanie czy nie pojawiają się powikłania takie jak np. stopa cukrzycowa, retinopatia, nefropatia, neuropatia czy zaburzenia układu sercowo-naczyniowego.
Zaproponuj zmiany w stylu życia
  • Porady dotyczące stylu życia w przypadku osób z cukrzycą są bardzo ważne.
  • Dieta pacjenta opiera się na liczeniu wymienników węglowodanowych, upewnij się, czy pacjent wie jak się do tej diety zastosować oraz czy rozumie konieczność jej stosowania.
  • Zalecany jest umiarkowana aktywność fizyczna, która pomaga utrzymać prawidłową masę ciała oraz zmniejsza insulino-oporność, umożliwiając redukcję dawki insuliny. Należy uczulić pacjenta na częstsze pomiary glikemii w czasie wysiłku, w celu uniknięcia hipoglikemii.
  • Jeśli pacjent stosuje insuliny ludzkie, zaleca się 3 posiłki w ciągu dnia oraz 3 przekąski pomiędzy. Przekąski nie są konieczne w przypadku stosowania analogów.
  • Warto również wspomnieć o ograniczeniu palenia papierosów oraz spożywania alkoholu.

Data publikacji: 07.02.2017
Data ostatniej aktualizacji: 07.02.2017

mgr farm. Justyna Żarczyńska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Na portalu odpowiada za moderowanie Bazy Porad oraz przekład i analizę zagranicznych doniesień i wytycznych.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Portal opieka.farm to niezależna i bezpłatna baza wiedzy. Pomóż ją współtworzyć komentując artykuły:
→ Widzisz błąd? Zaproponuj zmianę.
→ W opracowaniu zabrakło ważnego preparatu? Skomentuj i napisz jakiego.
→ Dysponujesz dobrym źródłem? Wklej link lub dodaj plik PDF.
Komentarz innego użytkownika był pomocny? Kliknij: PRZYDATNE!

Cytuj ten artykuł jako:
Justyna Żarczynska, i in.: Cukrzyca typu 1, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/baza-porad/cukrzyca-typu-1/) [dostęp: 12 grudnia 2017]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.