ABC Odkażania ran cz.1: Związki jodu, woda utleniona, spirytus

Antyseptyki są związkami chemicznymi, które zatrzymują lub spowalnianą wzrost drobnoustrojów chorobotwórczych na powierzchni skóry, błon śluzowych oraz ran. Dosłowne znacznie terminu wywodzi się z greckich słów: anti – przeciw oraz sepsis – gnicie. W przeciwieństwie do antybiotyków, które działają selektywnie na określony farmakologicznym mechanizmem cel – antyseptyki posiadają szersze spektrum działania i wiele więcej elementów, na które oddziaływają. Celem ich aktywności są zarówno bakterie i grzyby, jak i wirusy, pierwotniaki, a nawet priony. Pomijając akademicką klasyfikację i przechodząc do praktyki – najczęściej używanymi antyseptykami są:

AntyseptykPrzykłady preparatówciąża, karmienie i dzieci <3 r.ż.Uwagi dotyczące stosowania
jodowpowidonActisept, Betadine, Braunol, Braunovidon, Jodi Gel 10%Przeciwwskazane u kobiet w okresie ciąży i laktacji oraz dzieciom < 3 miesiąca życia [1]Aleksandra Mączyńska. Zastosowania preparatów do dezynfekcji skóry u wcześniaków i noworodków przed procedurami inwazyjnymi i zabiegiem operacyjnym. pełny tekst-
nadtlenek diwodoruPeroxygel, Woda utlenionaBrak przeciwwskazańNiska skuteczność przeciwdrobnoustrojowa. Polecany do przemywania zranień.
chlorheksydynaAbacil, Corsodyl, Elugel, Manusan, Bepanthen Plus, Spirytus hibitanowyKategoria B bezpieczeństwa w ciąży. Nie stosować u niemowląt < 2 miesiąca życia Stosowany najczęściej w preparatach odkażających jamę ustną.
azotan srebraMova Nitrat Pipette1% roztwór do przemywanie oczu noworodkom Wyłącznie w kroplach do oczu i lekach recepturowych
oktenidynaOctenisept, Octedin, Octenilin żel i płynBrak przeciwwskazań [2]Bührer C, Bahr S, Siebert J, Wettstein R, Geffers C, Obladen M. Use of 2% 2-phenoxyethanol and 0.1% octenidine as antiseptic in premature newborn infants of 23-26 weeks gestation. J Hosp Infect. 2002 Aug;51(4):305-7 abstraktWskazany do pielęgnacji pępków noworodków.
kwas borowyBorasol, Gemiderma, Maść borna,Przeciwwskazany u dzieci poniżej 11 lat.
boraksAphtinNie stosować u dzieci poniżej 3 roku życiaStosowany w pleśniawkach jamy ustnej
mleczan etakrydynyRivel, RivanolPrzeciwwskazany na większe powierzchnie ciała-
fiolet gencjanowyPyoctanina 1 i 2%, na alkoholu i wodzieBrak danych-
nadmanganian potastuKalium hypermanganicumJedynie z zalecenia lekarza, do kąpieli.-

Wskazania do zastosowania tych antyseptyków różnią się znacząco. Część z substancji przeznaczona będzie wyłącznie do oczyszczania nieuszkodzonej skóry przed ingerencją w ciągłość tkanek (na przykład przy iniekcjach) lub do odkażania rąk przed zabiegami. Niektóre preparaty zawierają składniki pomocnicze (np. tenzydy), które czynią je zbyt niebezpiecznymi do aplikacji na uszkodzoną skórę. Wykorzystanie antyseptyków w zaopatrzeniu otwartych ran jak skaleczenia, otarcia, oparzenia, owrzodzenia wymaga głębszej analizy. Pod uwagę trzeba także wziąć fakt, że większość zakażonych ran zasiedlanych jest jednocześnie przez wiele drobnoustrojów – jednak głównymi winowajcami odpowiedzialnymi za infekcje są Staphylococcus aureus i Pseudomonas aeruginosa. Mogą one tworzyć biofilm o zwiększonej oporności na środki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym.

Jod

Jod jest silnym środkiem antyseptycznym. Działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo. Jest przeznaczony wyłącznie do odkażania nieuszkodzonej skóry. W kontakcie z tkanką, drażni ją powodując powierzchniową nekrozę. Antyseptyczne działanie jodu wynika ze zdolności do reagowania z aminowymi grupami białek – hamując ich aktywność. Dodatkowo alkoholowe roztwory jodu powodują denaturację białek strukturalnych i enzymatycznych. 

Wskazanie: dezynfekcja niewielkich otarć i zranień skóry. Preparat jodu należy nałożyć w bezpośrednie okolice rany. Najlepiej przemyć wacikiem nasączonym preparatem. Nie aplikować do otwartych ran.

Jod stosowany jest w formie:

Iodi solutio spirituosa (Jodyna)

Rp.
Iodi 3,0
Kalii iodidi 1,0
Aqua purificata 6,0
Aethanoli 760 g/l ad 100,0

Iodi solutio aquosae (Płyn Lugola)

Rp.
Iodi 1,0
Kalii Iodidi 2,0
Aqua purificata 97,0

(patrz też: Synonimy w recepturze – błyskawiczna wyszukiwarka)

Środki ostrożności: Przewlekłe stosowanie jodu (dłużej niż 14 dni, lub na powierzchnię ciała większą niż 10%) może po dłuższym stosowaniu wywołać niedoczynność tarczycy (szczególnie u pacjentów z utajonymi zaburzeniami czynności tarczycy), trądzik jodowy odporny na leczenie oraz alergię (miejscową lub uogólnioną). Jednoczesne stosowanie środków jodu z nadtlenkiem wodoru, produktami do leczenia ran zawierającymi srebro lub taulorydynę oraz środkami antyseptycznymi może wzajemnie osłabiać efekty działania [3]ChPL, Betadine.

Jodopowidon

Jodyna powidonowa jest silnym środkiem antyseptycznym o bardzo szerokim spektrum działania obejmującym bakterie gram-dodatnie, gram-ujemne, zarodniki bakteryjne, beztlenowce, drożdżaki, grzyby i pierwotniaki. W porównaniu do jodu wykazuje przedłużone działanie antyspetyczne i nie drażni błon śluzowych skóry oraz nie działa korodująco na instrumenty medyczne. Chemicznie jodopowidon jest związkiem kompleksowy jodu z poliwinylopirolidonem (PVP). Stosowany jest w postaci roztworów, maści, kremów czy żeli. W roztworze etanolowym lub izopropanolowym (Braunoderm zabarwiony) potęgowane jest jego działanie odkażające i przeciwbakteryjne – jednak są one dużo mniej przyjemne w aplikacji, powodując silne piekący ból. Jego głównymi wskazaniami są:

  • W postaci roztworu: dezynfekcja skóry przed iniekcją, pobraniem krwi, biopsją igłową, transfuzją oraz przed zabiegami chirurgicznymi; całkowita i częściowa dezynfekcja pacjenta przed operacją (tzw. kapiel antyseptyczna)
  • W postaci kremu: aseptyczne zaopatrzenie okolic ran, dezynfekcja ran oparzeń i owrzodzeń podudzi, leczenie infekcji bakteryjnych i grzybiczych.
Jednorazowe szpatułki z jodopowidonem

W uzasadnionych przypadkach jodopowidon może być stosowany już u dzieci od 6 miesiąca życia. Nie zaleca się stosowania u dzieci do 3 miesiąca życia np. do odkażania pępowiny, ze względu na ryzyko rozwinięcia zaburzeń czynności tarczycy. Analogicznie jodopowidonu nie powinno stosować się do odkażania brodawek u kobiet karmiących piersią.

Skuteczność środków jodu

W przeglądzie 27 RCT dotyczących skuteczności związków jodu w przyśpieszaniu gojenia, zmniejszaniu liczby bakterii i występowaniu działań niepożądanych w przypadku przewlekłych ran, ciężkich oparzeń, odleżyn i przeszczepów skóry stwierdzono:[4]Viljanto J. Disinfection of surgical wounds without inhibition of wound healing. Arch Surg 1980;115:253-6.[5]Vermeulen H. Benefit and harm of iodine in woundcare a systematic review. J Hosp Infect. 2010

  • związki jodu nie przyśpieszają gojenia ran bardziej niż inne antyseptykii;
  • przy stosowaniu do zabiegów antyseptycznych związki jodu nie wywołują zaburzeń czynności tarczycy;
  • związki jodu nie są mniej skutecznymi środkami antyseptycznymi od innych i z powodzeniem mogą być dalej stosowane.
Interakcja z oktenidyną

Brak dostępu do pełnej treści.

Cały serwis, a w szczególności ukryty fragment tekstu, jest kierowany tylko do osób wykonujących zawód medyczny. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.
(konto mogą utworzyć także studenci ostatnich lat studiów)

ABC odkażania ran
  1. ABC Odkażania ran cz.3: Związki srebra i boru, fiolet i nadmanganian potasu
  2. ABC Odkażania ran cz.2: chlorheksydyna, etakrydyna, oktenidyna
  3. ABC Odkażania ran cz.1: Związki jodu, woda utleniona, spirytus

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 39 z dnia 26.02.2017, pierwotnie opublikowaną 13.02.2017.

mgr farm. Jakub Dereń

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Odbywał staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Jakub Dereń, i in.: ABC Odkażania ran cz.1: Związki jodu, woda utleniona, spirytus, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/abc-odkazania-ran-cz-1-jod-woda-ulteniona-spirytus/) [dostęp: 23 listopada 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.