Preparaty bez recepty na zapalenie układu moczowego

Zakażenie pęcherza moczowego i cewki moczowej  spowodowane jest zwykle obecnością w drogach moczowych pałeczki okrężnicy Escherichia coli. Problem ten w głównej mierze dotyczy płci żeńskiej (szczególnie kobiet po menopauzie) oraz dzieci. 

Jeśli w porę nie zostanie podjęte leczenie, bakterie mogą przedostać się do nerek wywołując rzadszą, ale i poważniejszą chorobę – odmiedniczkowe zapalenie nerek.  W takiej sytuacji wymagane jest już podanie przepisanych przez lekarza antybiotyków lub chemioterapeutyków. 

Typowe zgłaszane przez pacjent objawy, które mogą świadczyć o łagodnym zapaleniu dolnych dróg moczowych, czyli tzw. „przeziębieniu pęcherza” to:

  • ból i/lub pieczenie przy oddawaniu moczu,
  • uczucie częstego parcia na mocz z oddawaniem niewielkich jego ilości o silnej woni,
  • ból w dole brzucha.

Łagodne zapalenie cewki moczowej i pęcherza moczowego, które trwa nie dłużej niż 5-7 dni można wyleczyć przy użyciu środków dostępnych dla pacjenta bez recepty. Pacjentkom skarżącym się na wspomniane wcześniej objawy można zaproponować preparaty, który działanie opierać się będzie na:

  • odkażeniu dróg moczowych,
  • zwiększeniu wydalania moczu.

Kiedy objawy chorobowe utrzymują się dłużej, towarzyszy im krwiomocz, pacjentka jest w ciąży lub choruję na cukrzycę powinniśmy zalecić wizytę lekarską.

Co możemy zaproponować pacjentowi?

Urosal, czyli lek z metenaminą i salicylanem fenylu, które działają przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie, jest jednym ze starszych preparatów stosowanych w zakażeniach dróg moczowych. Należy pamiętać, że leku nie można stosować z sulfonamidami, lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwgorączkowymi. 

Furagina (Furaginum / Furazidinum) jest kolejnym lekiem działajacym przeciwbakteryjnie względem bakterii Escherichia coli

Furagina

W sprzedaży odręcznej dostępna w tabletkach po 50 mg (neoFuragina, uroFuraginum, UROintima FuragiActive) pakowane po 30 tabl. Od niedawna mamy również na rynku tabletki po 100 mg (DaFurag Max) pakowane po 15 sztuk.

Furagina jest najpowszechniejszym lekiem stosowanym w zakażeniach dróg moczowych, który dostępny jest w Polsce bez recepty.  Z powodzeniem może pomóc na przykre objawy zapalenia pęcherza, jednak jej wybór w terapii powinien być uzasadniony i świadomy.  Jaka jest tutaj rola farmaceuty?

Poinformujmy pacjenta o sposobie stosowania leku:

  • Leczenie u dorosłych rozpoczyna się od 100 mg furaginy podawanej 4 razy w ciągu dnia, a przez kolejne dni stosuję się  100 mg 3 razy dziennie. Terapia nie powinna trwać dłużej niż 7 dni, a po 10-15 dniach terapie można powtórzyć.  
  • Wskazaniem do stosowania furaginy jest leczenie zakażeń dolnych dróg moczowych, w tym również nawracających zakażeń u kobiet. Zwróćmy jednak uwagę na to, że furagina nie powinna być  stosowana w samoleczeniu w celach profilaktycznych  ze względu na ryzyko wytworzenia oporności.
  • Poinformujmy pacjenta o tym, że lek należy przyjmować o stałych porach, w równych odstępach czasu – furagina jest lekiem bakteriostatycznym ważna kwestią jest utrzymanie jej stałego stężenia w moczu. 
  • Furaginę należy przyjmować wraz z wysokobiałkowym pokarmem – zwiększa to jej skuteczność działania bakteriostatycznego w drogach moczowych.  Zasugerujmy przyjęcie leku wraz ze zjadanym posiłkiem białkowym (mięso, fasola, twaróg, orzechy).

Interakcje furaginy

Zapytajmy o inne stosowane leki:

  • Środki neutralizujące sok żołądkowy (Maalox, Gaviscon, Rennie Antacidum) osłabiają wchłanianie furaginy, dlatego warto uświadomić pacjenta, że na czas terapii furaginą powinien zrezygnować z równoczesnego przyjmowanie leków zobojętniających. Minimalny odstęp podania powinien wynosić 2 godziny.
  • Furagina nie powinna być stosowana łącznie z lekami działającymi antyseptycznie na drogi moczowe, bo może osłabiać ich działanie. Nie zaleca się również terapii furaginą wraz z terapią antybiotykiem. 
  • Kwaśne pH moczu sprzyja kumulacji furaginy w tkankach, a tym samym nasila ryzyko działań toksycznych. Z tego względu razem z furaginą uważamy na podawanie substancji, które zmieniają pH moczu. Sama obecność bakterii w moczu już powoduję jego alkalizację, dlatego na początku terapii furaginą, czasem błędnie (o czym poniżej) zaleca się przyjmowanie witaminy C.

Witamina C nie zakwasza moczu

Witamina C (kwas L-askorbinowy) nie zakwasza moczu w istotny sposób[1]Hetey SK, Kleinberg ML, Parker WD, Johnson EW. Effect of ascorbic acid on urine pH in patients with injured spinal cords. Am J Hosp Pharm. 1980 Feb;37(2):235-7. abstrakt [2]Bannwart C, Hagmaier V, Straumann E, Hofer H, Vuillemier JP, Rutishauser G. [Modification of urinary pH through ascorbic acid]. Helv Chir Acta. 1981 Aug;48(3-4):425-8. abstrakt . Nawet podanie dożylnie 2000mg witaminy C nie skutkowało obniżeniem pH moczu (wzrostem kwasowości)[3]Barton CH, Sterling ML, Thomas R, Vaziri ND, Byrne C, Ryan G. Ineffectiveness of intravenous ascorbic acid as an acidifying agent in man. Arch Intern Med. 1981 Feb;141(2):211-2. abstrakt. Ponadto obecność witaminy C w moczu może fałszować wyniki testów paskowych[4]Ko DH, Jeong TD, Kim S, Chung HJ, Lee W, Chun S, Min WK. Influence of Vitamin C on Urine Dipstick Test Results. Ann Clin Lab Sci. 2015 Summer;45(4):391-5. abstrakt.

Przeciwwskazania do stosowania furaginy

Furagina jest przeciwwskazana w stosowaniu w niektórych grupach pacjentów:

  • Osoby z cukrzycą oraz z niedoborem witamin z grupy B są bardziej narażone na wystąpienie neuropatii obwodowej. Podczas długotrwałej terapii lekiem (około 2 tygodni) może dojść do groźnej i często nieodwracalnej neuropatii obwodowej. Z tego względu przy terapii furaginą warto polecić dodatkowo suplementacje kompleksem witamin z grupy B (Vitaminum B compositum). Zwróć uwagę na to, aby preparat nie był suplementem diety (unikaj marki Polfa-Łódź, HEC, AMS), ze względu na niepewny skład, kontrolę jakości i brak ulotki.
  • Dzieci, kobiety w ciąży i kobiety karmiące to właśnie grupa która najczęściej boryka się z zapaleniem pęcherza moczowego. Furagina może być stosowana u dzieci w wieku powyżej 2 lat i u kobiet w II trymestrze ciąży. Jest przeciwwskazana w I trymestrze oraz u kobiet karmiących, a w III trymestrze należy ją stosować z ostrożnością (najlepiej po konsultacji z lekarzem).

Leki ziołowe

Oprócz powyższych preparatów na rynku OTC dostępny jest szereg preparatów ziołowych, zawierających surowce odkażające i moczopędne.

Surowce zielarskie dezynfekujące drogi moczowe : 

  • liść mącznicy lekarskiej  (Uvae ursi folium),
  • liść borówki brusznicy (Vitis ideae folium).

Zawierają arbutynę, która w głównej mierze odpowiada za działanie dezynfekujące obu surowców.  Są składnikiem gotowych preparatów doustnych, mieszanek ziołowych do zaparzania, a z pojedynczych surowców sporządza się z nich odwary.

Surowce zielarskie działające moczopędnie:

  • ziele nawłoci (Solidaginis herba) i liść ortosyfonu (Orthosiphonis folium), które działają też odkażająco na drogi moczowe,
  • ziele skrzypu (Equiseti herba),
  • liść brzozy (Betulae folium),
  • kłącze perzu (Agropyri rhizoma),
  • korzeń wilżyny (Ononidis radix),
  • korzeń lubczyku (Levistici radix),
  • liść pokrzywy (Urticae folium).

Surowce te mogą być tradycyjnie przygotowywane przez pacjenta w formie naparu  lub zakupione w gotowych mieszankach ziołowych (Urosan fix, Fix Skrzyp).

Na rynku dostępne są również soki z moczopędnych surowców zielarskich (sok z liści pokrzywy,  sok ze świeżych liści brzozy.)

Większość preparatów roślinnych to suplementy diety, ale znajdzie się też parę wyjątków takich jak np:

  • Urosept (lek tradycyjnie stosowany) – zawiera dodatkowo wyciąg z korzenia pietruszki, wyciąg z ziela rumianku i przetwory z naowocni fasoli,
  • Płyny doustny Urofort (lek roślinny)
  • Krople moczopędne, odtruwające Nefrobonisol (lek roślinny),
  • Pasta do sporządzania zawiesiny doustnej Fitolizyna (lek rośliny).

Żurawina wielkoowocowa

Surowcem, który bezdyskusyjnie kojarzy się z leczeniem zapalenia dróg moczowych są owoce żurawiny wielkoowocowej (Vaccinium macrocarpon). Zawierają one m.in. proantocyjanidyny, które mają ograniczać przyleganie bakterii do nabłonka dróg moczowych, przez co zmniejszają kolonizację bakterii. Ponadto zawarte w owocach kwasy organiczne obniżają pH moczu, stwarzając środowisko mniej korzystne dla rozwoju bakterii. 

Żurawina może być przyjmowana w postaci preparatów doustnych w tabletkach lub kapsułkach, których ilość rodzajów jest ogromna – Żuravit, Uromaxin, Apo-URO, Urinal, Urinal Intensiv, UROintima ZurawinActive, Prouro, Żurascin, Vimont Żurawina Plus). Żurawina dostępna jest też w w sokach i koncentratach z żurawiny. Przeglądając preparaty z żurawiną należy wybierać te które są standaryzowane na zawartość proantocyjanidyny.

Istnieją pewne dowody na to, że przyjmowanie żurawiny może być skuteczne w profilaktyce, jednak nie w leczeniu zakażeń dróg moczowych[5]Cochrane Database Syst Rev. 2012: Cranberries for preventing urinary tract infections. abstrakt. Brak twardych dowodów na to, że żurawina, jej preparaty czy też sok z żurawiny zakwaszają mocz, jednak przekonanie to bardzo mocno zakorzeniło się w społeczeństwie, stąd też powszechne zastosowanie żurawiny w tym wskazaniu. Warto zaznaczyć, że stosowanie soku z żurawiny jest rekomendowane jako leczenie wspomagające we wszystkich zakażeniach dróg moczowych.

W związku z pojawieniem się nowych doniesień[6]Liska DJ, Kern HJ, Maki KC. Cranberries and Urinary Tract Infections: How Can the Same Evidence Lead to Conflicting Advice? Adv Nutr. 2016 May 16;7(3):498-506 abstrakt na temat błędów metodologicznych w przeglądach systematycznych dot. nieskuteczności żurawiny, ten temat będzie jeszcze kontynuowany.

Pamiętajmy, że żurawiny nie powinny przyjmować osoby z kamicą nerkową oraz pacjenci leczeni warfaryną lub acenokumarolem.

Ciekawym preparatem jest Ginjal urit, który oprócz wyciągu z żurawiny zawiera m.in. wyciąg z korzenia żeń-szenia, który ma zabezpieczać przed kolejnym zakażeniem bakteryjnym.

Profilaktyka

Oprócz leczenia farmakologicznego i wspomagającego lekami i suplementami roślinnymi warto zwrócić uwagę na prawidłowe zachowania, które mogą wspomóc terapie i przyśpieszyć jej efekt, a również ustrzec pacjenta przed kolejną infekcją. Pomocne może okazać się wdrożenie pewnych codziennych nawyków:

  • przyjmować wystarczająco duże ilości płynów (około 1,5-2 litrów dziennie),
  • podczas parcia na mocz nie  powstrzymywać się od opróżnienia pęcherza,
  • możliwie całkowicie opróżniać pęcherza,
  • dbać o odpowiednia higienę intymną,
  • unikać przechłodzenia,
  • zrezygnować ze stosowania środków plemnikobójczych jako metody antykoncepcji,
  • stosować ciepłe kąpiele w tym kąpiele siedzące i kąpiele nóg,
  • przyjmować sok z żurawiny.

Data publikacji: 27.11.2016
Data ostatniej aktualizacji: 26.03.2017

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Preparaty bez recepty na zapalenie układu moczowego, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/bez-recepty-zapalenie-drog-moczowych/) [dostęp: 23 lipca 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.