Farmakoterapia trądziku młodzieńczego: zalecenia, skuteczność, połączenia

Trądzik nie jest już uważany za schorzenie dotyczące wyłącznie wieku młodzieńczego, zmiany trądzikowe mogą występować powszechnie już u dzieci w wieku 9-10 lat, a także u osób dorosłych. Głównym celem konsultacji pacjentów z trądzikiem jest ocena ich oczekiwań, a także zasadności i skuteczności leczenia. Zazwyczaj w farmakoterapii trądziku stosuje się leczenie skojarzone, zwłaszcza w przypadkach umiarkowanego do ciężkiego nasilenia zmian skórnych. Niezależnie od metod leczenia zaleca się równocześnie odpowiednią higienę zmienionej chorobowo skóry, obejmującą stosowanie łagodnych preparatów oczyszczających dwa razy dziennie. Każdorazowo należy uświadamiać pacjentów, że poprawa stanu skóry może zająć od 4 do 8 tygodni lub dłużej, a także możliwe jest tymczasowe pogorszenie stanu skóry zanim nastąpi poprawa[1]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86 pełny tekst. Odpowiedź na zastosowane leczenie należy oceniać najwcześniej po 2 do 3 miesiącach terapii.[2]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26 pełny tekst

Dobór konkretnego preparatu zależy od indywidualnych preferencji pacjenta oraz rodzaju skóry. Pacjentom z suchą cerą należy zalecać preparaty w postaci kremów lub lotionów. U pacjentów z tendencją do przetłuszczania się skóry postacie żelowe wydają się lepszym wyborem. Dodatkowo podczas wyboru konkretnego preparatu należy kierować się wygodą stosowania przez pacjenta oraz kosztem terapii[3]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26 pełny tekst.

Poniższa tabela przedstawia krótką charakterystykę leków stosowanych w terapii trądziku oraz dodatkowe informacje na temat ich stosowania.

Klasa lekówMiejsce w terapiiKomentarz
Miejscowe antybiotyki

  • Klindamycyna (Dalacin T, Klindacin T)

  • Erytromycyna (Aknemycin)
Jako element terapii skojarzonej w przypadkach łagodnego do poważnego nasilenia zmian skórnychMogą być łączone z nadtlenkiem benzoilu oraz miejscowymi retinoidami. Skojarzenie z nadtlenkiem benzoilu może zwiększać skuteczność i zapobiegać wystąpieniu oporności szczepów bakteryjnych[4]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

Należy rozważyć zastosowanie przerwy w terapii po 3 miesiącach stosowania[5]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86.

1% preparaty klindamycyny są preferowane z powodu większej skuteczności niż erytromycyna[6]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.
Doustne antybiotyki

  • Limecyklina (Tetralysal, Damelium)

  • Doksycyklina (Doxycyclinum TZF, Doxyratio, Unidox Solutab)

  • Minocyklina (Minocin)
  • Tetracyklina (Tetracyclinum TZF)

Wskazane w umiarkowanej lub zaawansowanej postaci trądziku zapalnego w skojarzeniu z leczeniem miejscowym

Mogą być również stosowane w łagodnym trądziku zapalnym jako element leczenia skojarzonego w przypadku rozległych lub trudno dostępnych zmian trądzikowych (np. na plecach)[7]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26.
Doustnej antybiotykoterapii należy unikać u kobiet w ciąży oraz u dzieci poniżej 8 roku życia[8]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86.

Zaleca się łączenie z nadtlenkiem benzoilu w celu zwiększenia skuteczności leczenia i zapobiegania wystąpieniu oporności drobnoustrojów[9]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

Kojarzone z miejscowymi retinoidami oraz nadtlenkiem benzoilu w celu poprawy skuteczności terapii oraz zapobiegania nawrotom trądziku po odstawieniu antybiotyku[10]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86.

Doksycyklina i minocyklina są bardziej skuteczne niż tetracyklina[11]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

Poprawa stanu skóry następuje po 1-2 miesięcy stosowania. Na maksymalny efekt należy czekać od 3 do 6 miesięcy[12]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86.

W przypadku niewystarczającej odpowiedzi można wypróbować zmianę antybiotyku na inny[13]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86.

W przypadku zaobserwowania poprawy wyglądu nowopowstałych wykwitów (zwykle w ciągu 12 tygodni stosowana) należy odstawić lub zmniejszyć dawkę leku i kontynuować leczenie miejscowe[14]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86[15]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26[16]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

Minocyklina zwiększa ryzyko wystąpienia toksycznego zapalenia wątroby oraz tocznia polekowego[17]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26
Kwas azelainowy
(Skinoren, Acne-Derm, Hascoderm Lipożel)
Zalecany w leczeniu łagodnych do umiarkowanych zmian trądzikowych u pacjentów ze skórą wrażliwą[18]Nast A, Dreno B, Bettoli V, et al. European evidence-based (S3) guidelines for the treatment of acne. J Euro Acad Dermatol Venereol 2012;26(Suppl 1):1-29

Jako uzupełnienie w pozapalnej depigmentacji skóry, pomaga rozjaśniać przebarwienia[19]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.
Nie jest tak skuteczny jak nadtlenek benzoilu czy tretynoina, ale jest lepiej od nich tolerowany[20]Nast A, Dreno B, Bettoli V, et al. European evidence-based (S3) guidelines for the treatment of acne. J Euro Acad Dermatol Venereol 2012;26(Suppl 1):1-29
Nadtlenek benzoilu
(Benzacne, Acneroxid, Brevoxyl)

W składzie leków Duac i Epiduo

Stosowany w monoterapii w łagodnych zmianach trądzikowych oraz w leczeniu skojarzonym z miejscowymi retinoidami i/lub antybiotykami w trądziku o łagodnym do umiarkowanym nasileniu.

Może być stosowany z retinoidami w umiarkowanym i ciężkim trądziku w połączeniu z miejscowymi antybiotykami lub bez nich.

Stosowany w połączeniu z antybiotykami (miejscowymi lub doustnymi) w celu zwiększenia skuteczności terapii i zapobiegania występowaniu oporności bakteryjnej. Doustna antybiotykoterapia jest zwykle dołączana w przypadku umiarkowanego do silnego nasilenia zmian zapalnych trądziku.
Lek tani i bezpieczny w stosowaniu. Wykazuje łagodne działanie przeciwzapalne, komedolityczne (hamujące wydzielanie łoju) i antybakteryjne.

Często powoduje suchość, zaczerwienienie i złuszczanie skóry. Leczenie należy rozpoczynać od preparatów o stężeniu od 2,5% do 5% w celu uniknięcia nadmiernego podrażnienia skóry[21]Williams HC, Dellavalle RP, Garner S. Acne vulgaris. Lancet 2012;379:361-72. Wyższe dawki mogą nie wykazywać większej skuteczności, ale mogą wywierać silniejsze działanie drażniące.

Pacjenci po raz pierwszy stosujący nadtlenek benzoilu powinni wykonać test wrażliwości (pod kątem wystąpienia podrażnienia czy reakcji alergicznej) aplikując niewielką ilość preparatu na jeden lub dwa zajęte obszary skóry przez 3 dni. Jeśli nie wystąpi podrażnienie można kontynuować terapię według zaleceń.

W przypadku drażniącego działania na skórę należy zmienić dawkowanie na raz dziennie lub co drugi dzień, następnie wrócić do codziennego stosowania[22]Williams HC, Dellavalle RP, Garner S. Acne vulgaris. Lancet 2012;379:361-72

Należy uprzedzić pacjentów, że nadtlenek benzoilu może odbarwiać włosy lub ubrania.
Octan cyproteronu (Androcur)

W składzie leku Diane-35 z etynyloestradiolem
Wskazany w ciężkich przypadkach trądziku u kobiet, związanych z androgenizacją i nieodpowiadających na inne leczenieNiezalecany jako doustna antykoncepcja!

Przeciwwskazane u kobiet z wysokim ryzykiem wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej[23]Health Canada. Health Canada’s review of Diane-35 supports current labelling and use. May 17, 2013. http://healthycanadians.gc.ca/recall-alert-rappel-avis/hc-sc/2013/29283a-eng.php.
Doustne retinoidy

  • Izotretynoina (Axotret, Curacne, Aknenormin, Isoderm, Izotek, Actaven)
Stosowane w ciężkim, pozostawiającym blizny trądziku i/lub w leczeniu opornych na terapię trądziku lub trądziku torbielowatym. Wskazane są również w trądziku guzkowym.Częste działania niepożądane obejmują suchość skóry, ust i oczu oraz krwotoki z nosa i ból mięśni.

Terapia wymaga ciągłej kontroli profilu lipidowego i enzymów wątrobowych.

Rzadko związana z nadmiernym rozrostem kości, przedwczesnym zatrzymaniem wzrostu kości, zapaleniem okrężnicy oraz zmianami nastroju, w tym myślami samobójczymi[24]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86[25]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

Należy unikać zabiegów kosmetycznych takich jak mikrodermabrazja czy depilacja laserowa w ciągu 6-12 miesięcy po zakończeniu terapii izotretynoiną.

Izotretynoina ma silne działanie teratogenne, dlatego podczas terapii należy stosować skuteczną antykoncepcję, również przez minimum miesiąc po zakończeniu leczenia. Lekarz przepisujący i pacjentka zobowiązani są do przestrzegania zasad programu zapobiegania ciąży.

Czas trwania terapii izotretynoiną wynosi zwykle około 20 tygodni[26]Williams HC, Dellavalle RP, Garner S. Acne vulgaris. Lancet 2012;379:361-72
Doustna antykoncepcja hormonalnaWskazana u nastolatek i dorosłych kobiet z łagodną postacią trądziku opornego na leczenie oraz w leczeniu trądziku o umiarkowanym i ciężkim nasileniu (jako lek wspomagający)Doustna antykoncepcja hormonalna może hamować wzrost masy kostnej, należy jej unikać u dziewcząt poniżej 14 roku życia oraz u tych, które miesiączkują krócej niż 1-2 lata[27]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86[28]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

Należy upewnić się, że pacjentka była pytana o palenie tytoniu i historię rodzinną występowania choroby zakrzepowo-zatorowej przed przepisaniem leku.

Uwaga: skuteczność terapii nie ogranicza się do produktów z wskazaniem do leczenia trądziku.
Miejscowe retinoidy

  • Tretynoina (Atrederm, Locacid, Vesanoid)

  • Adapalen (Acnelec, Differin),

  • Tarazoten (Zorac)
Stosowane w monoterapii łagodnych zmian trądzikowych lub w skojarzeniu z nadtlenkiem benzoilu oraz miejscowymi antybiotykami (lub bez) w leczeniu łagodnego do ciężkiego trądziku.

Antybiotyk doustny jest zwykle dodawany w przypadku umiarkowanego do ciężkiego trądziku zapalnego.

Terapia podwójna z antybiotykiem miejscowym nie jest zalecana[29]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26.
Retinoidy normalizują pracę gruczołów łojowych mieszków włosowych, ale często powodują pieczenie, kłucie i łuszczenie się skóry. Można rozważyć rozpoczęcie leczenia od stosowania 3 razy w tygodniu i zwiększanie dawkowania do codziennej aplikacji na noc, gdy jest dobrze tolerowana.

Zaleca się stosowanie w ciągu dnia łagodnego preparatu nawilżającego z filtrem przeciwsłonecznym.

Należy pouczyć pacjenta, aby nie stosował preparatów z tretynoiną (niemikronizowaną) równocześnie z nadtlenkiem benzoilu[30]Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol 2016;74:945-73.

W przypadku niewystarczającej odpowiedzi na terapię należy zmienić rodzaj, siłę działania i/lub postać leku z retinoidem[31]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86.

Adapalen jest skuteczniejszy i lepiej tolerowany niż tretynoina. Tarazoten jest skuteczniejszy od tretynoiny, jednak jest droższy i działa silniej drażniąco na skórę[32]Dawson AL, Dellavalle RP. Acne vulgaris. BMJ 2013;346:f2634..

Należy unikać stosowania miejscowych retinoidów, głównie tarazotenu w czasie ciąży!
Kwas salicylowy Stosowany w łagodnych postaciach trądziku u pacjentów ze skórą wrażliwą[33]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86[34]Dawson AL, Dellavalle RP. Acne vulgaris. BMJ 2013;346:f2634..Skuteczność kwasu salicylowego jest mniejsza niż nadtlenku benzoilu i tretynoiny, jednak jest on lepiej tolerowany[35]Eichenfield LF, Krakowski AC, Piggott C, et al. Evidence-based recommendations for the diagnosis and treatment of pediatric acne. Pediatrics 2013;131 (Suppl 3):S163-86[36]Dawson AL, Dellavalle RP. Acne vulgaris. BMJ 2013;346:f2634..

Pacjenci po raz pierwszy stosujący kwas salicylowy powinni wykonać test wrażliwości (pod kątem wystąpienia podrażnienia czy reakcji alergicznej) aplikując niewielką ilość preparatu na jeden lub dwa zajęte obszary skóry przez 3 dni. Jeśli nie wystąpi podrażnienie można kontynuować terapię według zaleceń[37] Heath Canada. Drug and Health Products. Acne therapy monograph. December 17, 2015. pełny tekst[38]U.S. Department of Health and Human Services. Food and Drug Administration. Center for Drug Evaluation and Research (CDER). Guidance for industry. Topical acne drug products for over-the counter human use-revision of labeling and classification of benzoyl peroxide as safe and effective. Small entity compliance guide. June 2011. pdf).
Spironolakton (Finospir, Spironol, Verospiron)Kobiety z cyklicznie występującym trądzikiem (np. pojawiającym się w czasie menstruacji) lub androgenizacją[39]Kim GK, Del Rosso JQ. Oral spironolactone in post-teenage female patients with acne vulgaris: practical considerations for the clinician based on current data and clinical experience. J Clin Aesthet Dermatol 2012;5:37-50..Dawkowanie spironolaktonu w trądziku waha się od 25-200 mg na dobę. U większości kobiet trądzik jest dobrze kontrolowany przy stosowaniu 50 mg spironolaktonu dziennie.[40]Kim GK, Del Rosso JQ. Oral spironolactone in post-teenage female patients with acne vulgaris: practical considerations for the clinician based on current data and clinical experience. J Clin Aesthet Dermatol 2012;5:37-50..

Należy unikać stosowania spironolaktonu u pacjentek z chorobą nerek, stosujących inhibitory konwertazy (ACEI) lub sartany (ARB), kotrimoksazol oraz suplementy potasu. Przeciwwskazane jest stosowanie spironolaktonu w ciąży[41]Kim GK, Del Rosso JQ. Oral spironolactone in post-teenage female patients with acne vulgaris: practical considerations for the clinician based on current data and clinical experience. J Clin Aesthet Dermatol 2012;5:37-50.[42]Asai Y, Baibergenova A, Dutil M, et al. Management of acne: Canadian clinical practice guideline. CMAJ 2016;188:118-26

Należy zachować ostrożność w przypadku stosowania przez pacjentkę antykoncepcji hormonalnej z drospirenonem[43]Kim GK, Del Rosso JQ. Oral spironolactone in post-teenage female patients with acne vulgaris: practical considerations for the clinician based on current data and clinical experience. J Clin Aesthet Dermatol 2012;5:37-50..

Podczas leczenia spironolaktonem należy badać poziom dehydroepiandrosteronu (DHEA) i wolnego testosteronu w osoczu na początku terapii, w przypadku nieprawidłowości co 3 miesiące, aby zapewnić supresję androgenową[44]Kim GK, Del Rosso JQ. Oral spironolactone in post-teenage female patients with acne vulgaris: practical considerations for the clinician based on current data and clinical experience. J Clin Aesthet Dermatol 2012;5:37-50..

W ciągu terapii spironolaktaonem należy monitorować ciśnienie tętnicze krwi oraz poziom potasu w osoczu[45]Kim GK, Del Rosso JQ. Oral spironolactone in post-teenage female patients with acne vulgaris: practical considerations for the clinician based on current data and clinical experience. J Clin Aesthet Dermatol 2012;5:37-50..

Skuteczność alternatywnych metod leczenia jak domowa laseroterapia, urządzeń emitujące ciepło, światłoterapii czy peelingów chemicznych jest dyskusyjna[46]Williams HC, Dellavalle RP, Garner S. Acne vulgaris. Lancet 2012; 379:361-72 pełny tekst[47]Hession MT, Markova A, Graber EM. A review of hand-held, home-use cosmetic laser and light devices. abstrakt[48]Barbaric J, Abbott R, Posadzki P, et al. Light therapies for acne. Cochrane Database Syst Rev 2016;(9):CD007917 abstrakt.

Zobacz też Czytaj też: Trądzik młodzieńczy bez recepty: przegląd preparatów

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 8 z dnia 16.08.2017, pierwotnie opublikowaną 11.08.2017.

mgr farm. Emilia Blaski

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Członkini PTSF. Laureatka III edycji Konkursu Umiejętności Klinicznych. Aktualnie odbywa staż w aptece ogólnodostępnej i szpitalnej.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Emilia Blaski, i in.: Farmakoterapia trądziku młodzieńczego: zalecenia, skuteczność, połączenia, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/farmakoterapia-tradziku-mlodzienczego/) [dostęp: 24 września 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.