Katar w ciąży: leki, woda morska i olejki eteryczne

Katar jest zwykle symptomem przeziębienia, jednak jeśli pomimo braku objawów charakterystycznych dla infekcji u kobiety ciężarnej pojawia się katar – może być on wywołany podwyższonym poziomem estrogenów w organizmie kobiety.

Większość kobiet, nawet jeśli nie miewały wcześniej problemów z katarem czy infekcjami zatok, zauważa od drugiego miesiąca ciąży pewne uczucie zatkanego nosa. Przewlekły katar ciążowy, określany jako katar hormonalny, zazwyczaj towarzyszy kobiecie przez cały okres ciąży i ustaje dopiero po porodzie[1]Vijay R Ramakrishnan: Pharmacotherapy for Nonallergic Rhinitis. Sep 21, 2015 [dostęp 10.03.2017] pełny tekst.

Kobiety, które miewały przed okresem ciąży alergiczny nieżyt nosa, w ciąży mogą doświadczyć zmiany nasilenia objawów kataru związanego z alergią. 

Jak widać katar w ciąży może pojawiać się z różnych przyczyn i w związku z tym jest on zjawiskiem częstym. Z tego względu warto zastanowić się jak można zniwelować objawy kataru ciężarnej. W przypadku większości leków brakuje badań na kobietach ciężarnych, które mogłyby potwierdzić bezpieczeństwo stosowania danego leku. Ogólnie przyjmuje się, że w czasie ciąży większości leków powinno się unikać lub stosować w najniższej skutecznej dawce, która redukuję objawy, a porady skierowane do ciężarnej powinny brać  pod uwagę profil bezpieczeństwa oparty na aktualnych dowodach.

Pseudoefedryna

Zakłada się, że pseudoefedryna, stosowana w objawowym leczenie kataru w szczególnych przypadkach może być stosowana u kobiet ciężarnych po konsultacji lekarskiej, jednak wyniki badań nad bezpieczeństwem stosowania pseudoefedryny u ciężarnych nie potwierdzają w 100% jej bezpieczeństwa. Należy pamięcać, że inne doustne leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa, będące związkami pokrewnymi do pseudoefedryny (fenylefryna, efedryna), są przeciwskazane. Na modelach zwierzęcych wykazano, że doustne leki zwężające naczynia wiążą się z ryzykiem krwotoków i wystąpieniem wad wrodzonych kończyn.

  • Jedno badanie kliniczno-kontrolne wykazało związek między stosowaniem fenylefryny podczas ciąży i występowaniu wrodzonych wad dzieci[2]G.A. Incaudo, P. Takach, The diagnosis and treatment of allergic rhinitis during pregnancy and lactation, Immunol Allergy Clin North Am, 26 (2006). Wiele innych badań nie potwierdziło tego rezultatu.
  • Niedawne badanie kliniczno-kontrolne stwierdziło statystycznie istotny związek między stosowaniem fenylefryny w pierwszym trymestrze i wystąpieniem wad wrodzonych[3]W.P. Yau, A.A. Mitchell, K.J. Lin, M.M. Werler, S. Hernández-Díaz, Use of decongestants during pregnancy and the risk of birth defects, Am J Epidemiol, 178 (2013).
  • W badaniach przeprowadzonych na kobietach we wczesnym okresie ciąży przyjmowanie leków zwężających naczynia zwiększało ryzyko wystąpienia wad komory sercowej, co może sugerować, że wszystkie doustne leki zwężające naczynia stosowane w pierwszy trymestrze ciąży mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia wad rozwojowych u dzieci, jednak hipoteza ta potrzebuję przeprowadzenia bardziej wnikliwych badań[4]Werler MM, Teratogen update: pseudoephedrine.,Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2006, abstrakt.

Pamiętajmy więc, że leki takie jak Sudafed czy Apselan mimo braku jednoznacznego przeciwwskazania w ChPL, nie powinny być rutynowo polecany kobietom ciężarnym, szczególnie tym w pierwszym trymestrze ciąży.

Ksylometazolina i oksymetazolina

W jednym z badań po podaniu oksymetazoliny 12 ciężarnym (III trymestr) nie stwierdzono żadnych istotnych różnic w ciśnieniu krwi w porównaniu z grupą kontrolną, ani różnić w przepływie krwi przez pępowinę i macicę. Te wyniki sugerują, że oksymetazolina może być używana sporadycznie w jednym lub w kilku epizodach cięższej niedrożności nosa, która zakłóca sen pacjentki. Użycie powinno przebiegać zawsze w najniższej z możliwych dawek, najlepiej po pierwszym trymestrze ciąży. W przypadku ciąż bez komplikacji możemy stwierdzić, że po podaniu pojedynczej dawki donosowo oksymetazoliny nie ma istotnych zmian w układzie krążenia matki i płodu[5]Rayburn WF, Anderson JC, Smith CV, Appel LL, Davis SA., Uterine and fetal Doppler flow changes from a single dose of a long-acting intranasal decongestant.Obstet Gynecol. 1990, abstrakt.

Nowsze badania wskazują jednak na możliwy związek oksymetazoliny z wystąpieniem wad wrodzonych u dzieci kobiet, które stosowały miejscowe sympatykomimetyki w pierwszy lub drugim trymestrze. Brak jednak danych, jak długo leki były stosowane w grupie badanej[6]W.P. Yau, A.A. Mitchell, K.J. Lin, M.M. Werler, S. Hernández-Díaz, Use of decongestants during pregnancy and the risk of birth defects, Am J Epidemiol, 178 (2013).

Podsumowując ograniczone dane sugerują bezpieczeństwo dla jednego lub kilku dawek oksymetazoliny stosowanej po pierwszym trymestrze ciąży.

Chlorfeniramina, loratadyna, cetyryzyna

Doustne leki przeciwhistaminowe są zarezerwowane dla przypadków alergicznego lub niealergicznego zapalenia błony śluzowej nosa. Ogólnie rzecz biorąc, nie ma w literaturze wystarczającej ilości danych, które wskazywałyby, że leki przeciwhistaminowe jako grupa mają szkodliwy wpływ na ciąże[7]G.A. Incaudo, P. Takach, The diagnosis and treatment of allergic rhinitis during pregnancy and lactation, Immunol Allergy Clin North Am, 26 (2006).

Dostępne dowody wskazują na to, że:

  • chlorfeniramina,
  • loratadyna (Claritine, Flonidal),
  • cetyryzyna (Allertec, Zyrtec)

mogą być zalecane cieżarnym, gdyż były przebadane na zwierzętach i ludziach z potwierdzeniem ich bezpieczeństwa[8]B. Kallen, Use of antihistamine drugs in early pregnancy and delivery outcomes, J Matern Fetal Neonatal Med, 11 (2002).

Bromek ipratropium

Stosowany miejscowo, gdy istnieją poważne dolegliwości z wycieku z nosa, nie wykazał działania teratogennego i może być bezpiecznie stosowany do alergicznego nieżytu nosa podczas ciąży[9]N. Orban, E. Maughan, N. Bleach, Pregnancy-induced rhinitis, Rhinology, 51 (2013). Na rynku bromek ipratropium dostępny jest w kroplach wraz z ksylometazoliną w preparacie Otrivin ipra Max.

Woda morska – hipertoniczna vs. izotoniczna

Nawadnianie nosa hipertonicznym roztworem soli zapewnia dobrą chwilową ulgę.  Preparaty tego typu (Sinomarin, Quixx) działają na zasadzie osmozy, gdzie pod wpływem dużego stężenia podawanego roztworu nadmiar płynu z obrzękniętej śluzówki przenika do jamy nosa. Zmniejsza to obrzęk śluzówki nosa i pozwala na szybsze udrożnienie jamy nosa. W wodzie morskiej zawarte są minerały i pierwiastki śladowe, które mają właściwości antybakteryjne, antyseptyczne i zabezpieczają przed kolejnymi infekcjami. Niektóre preparaty  zostały dodatkowo wzbogacone o ekstrakt z aloesu (Quixx Soft), czy też o olejek eukaliptusowy (Quixx Extra). Innym bezpiecznym preparatem jest Narivent zawierający mannitol, również działający osmotycznie.

Preparaty te mogą być bezpiecznie polecane kobietom w ciąży jak również kobietom karmiącym. Butelki wyposażone są zwykle w atomizery, przez co siła rozpylenia roztworu wzmacnia mechanicznie  oczyszczenie i usunięcie zalegającej wydzieliny.

Dostępne na rynku izotoniczne roztwory wody morskiej  (Sterimar , Marimer, Pneumovit) nadają się do codziennej higieny nosa. Pomagają w oczyszczeniu jamy nosa, przywracają naturalną jego wilgotność, dzięki czemu mogą działać profilaktycznie w infekcjach nosa i gardła. Sterimar Cu jest wersją produktu wzbogaconą w miedź, która działa bakteriobójczo, usuwa wolne rodniki oraz wzmacnia odporność błony śluzowej nosa. Preparat ten ma jednak ograniczony czas stosowania w terapii ciągłej (do 10-15 dni). 

Na rynku dostępny jest obecnie specjalny spray do nosa dla kobiet w ciąży Prenalen katar. Produkt łączy w sobie izotoniczny roztwór soli morskiej z dodatkiem kwasu hialuronowego, D-pantotenolu oraz olejki eteryczne. Przeznaczony do terapii suchego nosa oraz nieżytów nosa.

Wyroby medyczne

Pomocniczo do zniwelowania wodnistego kataru mogą przydać się preparaty takie jak Omega Pharma Xylorin Alergia, Quixx Grip, które zawierają substancje tworzące barierę mikro-żelową w obrębie śluzówki nosa. Preparaty Tantum Protect, Nosolan, Salorhin spray do nosa Rhinoargent zawierające m.in. glicerol, kwas hialuronowy, karboksymetylocelulozę mogą wspomóc udrożnienie jamy nosowej oraz nawilżenie śluzówkę nosa. Poza preparatami nawilżającymi, brak jest dowodów na skuteczność wymienionych wyrobów medycznych w zapobieganiu czy leczeniu infekcji i alergii.

Inhalacje parowe i olejki eteryczne

Spośród domowych sposobów walki z katarem warto zwrócić uwagę na inhalacje parowe, które bezpiecznie mogą być stosowane w czasie ciąży. Inhalacja może być wykonana z:

  • soli hipertonicznej (Nebu-Dose) o działaniu przeciwobrzękowym oraz soli izotonicznej wzbogaconej w kwas hialuronowy (Nebu-Dose Hialuronic) w celu nawilżenia dróg oddechowych,

Tego typu inhalację można przeprowadzać zarówno w nebulizatorach jak i w sposób tradycyjny nad miską z wodą.

  • gorącej wody z dodatkiem olejków eterycznych.

Do dozwolonych w ciąży zaliczamy olejki[10]Robert Tisserand: Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals 2nd Edition:

bergamotkowy (Citrus bergamia)
cedrowy (Cedrus atlantica, Cedrus deodara, Juniperus virginiana)
rumiankowy (Matricaria recutita)
cytronelowy,  z trawy palczatkowej (Cymbopogon winterianus)
kolendrowy (Coriandrum sativum)
cyprysowy (Cupressus sempervirens)
jodłowy (Abies alba, Abies sachalinensis, Abies sibirica)
pelargoniowy (Pelargonium graveolens)
imbirowy (Zingiber officinale)
grejpfrutowy (Citrus x paradisi)
jaśminowy (Jasminum sambac)
lawendowy (Lavandula angustifolia)
cytrynowy (Citrus x limon)
sosnowy (Pinus sylvestris)
różany (Rosa damascena)
sandałowy (Santalum spicatum)
z mięty zielonej (Mentha spicata)
świerkowy (Picea abies)
z drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia)
tymiankowy (Thymus vulgaris)

Inhalacje z olejków mogą wspomóc upłynnienie gęstej wydzieliny, zapobiec nadkażeniu bakteryjnemu, a dodatkowo udrażniają drogi oddechowe ułatwiając oddychanieW celu uzupełnienia i wzmocnienia skuteczności korzystne jest ich łączne zastosowanie w jednej inhalacji.

Pamiętajmy jednak, że kobiety w ciąży i kobiety karmiące nie mogą używać niektórych olejków eterycznych. Na liście surowców przeciwwskazanych znajdują się m.in.[11]Robert Tisserand: Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals 2nd Edition:

anyżowy (Pimpinella anisum)
czarnuszkowy  (Nigella sativa)
kamforowy (Cinnamomum camphora)
z nasion marchwi (Daucus carota)
cynamonowy (Cinnamomum verum)
koprowy (Anethum graveolens)
eukaliptusowy (Eucalyptus camaldulensis, Eucalyptus globulus, Eucalyptus maidenii, Eucalyptus plenissima, Eucalyptus kochii, Eucalyptus polybractea, Eucalyptus radiata, Eucalyptus autraliana, Eucalyptus phellandra, Eucalyptus smithi)
złocieniowy (Tanacetum parthenium)
hyzopowy (Hyssopus officinalis)
mirra (Commiphora myrrha)
muszkatołowy (Mysristica fragrans)
oregano (Origanum onites, Origanum smyrnaeum, Origanum vulgare, etc.)
pietruszkowy (Petroslinum sativum)
miętowy (Mentha piperita)
rozmarynowy (Rosmarinus officinalis)
rutowy (Ruta graveolens)
szałwiowy (Salvia officinalis)
tujowy (Thuja occidentalis)
tymiankowy, niektóre odmiany (Thymus x citriodorus)
piołunowy (Artemisia absinthium)

Powyższe listy dozwolonych/przeciwwskazanych olejków różnią się w zależności od źródła a wynika to głównie z odmian surowców, dawek a także przyjętego progu bezpieczeństwa. Niektóre gatunki mięty są dozwolone np. zielona, natomiast inne jak np. pieprzowa jest odradzana przez wielu autorów. Podobnie jest też z lawendą czy tymiankiem.

Wykonywanie inhalacji możemy zalecić aż do ustąpienia kataru, jednak z częstotliwością nie większą niż 3 razy dziennie. Również nadmierne stężenie olejku może być niewskazane. Najlepiej zasugerować pacjentce odpowiednią ilość olejku, którą powinna użyć do inhalacji, np. 15 kropli na miskę wody.

Jeśli pacjentka skarży się na efekt zatkanego nosa, pomocne może również okazać się zastosowanie prostych zabiegów np. podniesienie części materaca sypialnianego o kąt 30 do 45 stopni pomoże poprawić drożność nosa w nocy. Możesz też zaproponować stosowanie specjalnych sztyftów mentolowych (Rhin-bac), które wspomogą udrożnienie nosa. 

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 17 z dnia 08.08.2017, pierwotnie opublikowaną 13.04.2017.

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Katar w ciąży: leki, woda morska i olejki eteryczne, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/katar-w-ciazy-leki-woda-morska-i-olejki-eteryczne/) [dostęp: 22 listopada 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.