Leki przeciwnowotworowe dostępne w aptece ogólnodostępnej

Większość cytostatyków dostępna jest tylko w lecznictwie zamkniętym, jednak w aptece otwartej nadal zetkniemy się z wieloma preparatami. Poniżej klasyfikacja leków przeciwnowotworowych możliwych do wydania w aptece z podziałem na mechanizmy działania w połączeniu z rodzajem odpłatności. Na zielono – dostępne w ofercie 3 największych hurtowni (Farmacol, Neuca, PGF) na dzień 06.07.2017.

Zalecamy obowiązkowo zapoznać się chociaż z ChPL leków zaznaczonych na zielono, zwracając uwagę na dostępne postacie leku, najczęściej występujące działania niepożądane oraz interakcje z innymi lekami i żywnością. W przypadku zainteresowania, temat będziemy kontynuować.

Punktem uchwytu zdecydowanej większości obecnie stosowanych leków przeciwnowotworowych są mechanizmy związane z niekontrolowaną proliferacją komórek zmienionych nowotworowo. Mechanizmy odpowiedzialne za wzrost guza, tworzenie nowych naczyń krwionośnych do odżywienia guza i naciekanie sąsiednich tkanek dopiero od niedawna zyskują na znaczeniu.[1]www.mp.pl[2]Augustynowicz-Kopeć E., et al.: Interna Szczeklika. Podręcznik Chorób Wewnętrznych 2013. Medycyna Praktyczna 2013, s. 2179-2193

Przykłady cytostatyków dostępnych w aptece ogólnodostępnej

Poniższe trzy grupy zaburzają syntezę DNA komórek nowotworowych.

1. Antagonisty kwasu foliowego

  • metotreksat (Ebetrexat, Metex, Methofill, Namaxir, Trexan) – znajduje zastosowanie w terapii ciężkiej postaci łuszczycy, która nie reaguje na inne leczenie oraz ciężkiej postaci reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS). Pamiętajmy, że w przypadku ciąży lek ten ma kategorię X czyli jest wówczas bezwzględnie przeciwwskazany! Metotreksat powoduje poronienie i jest powszechnie stosowany w celu zakończenia ciąży w jej wczesnych etapach, zazwyczaj w połączeniu z mizoprostolem. Takie zastosowanie może znaleźć w przypadku ciąży pozamacicznej, gdy jest mała (poniżej 3 cm średnicy) i nie grozi jeszcze pęknięciem.

    Odpłatność: Jest wydawany bezpłatnie w leczeniu nowotworów, natomiast z odpłatnością ryczałtową przysługuje we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach (zależnie od preparatu), np. tabl. 2,5 mg w łuszczycy, tabl. 10 mg w czynnym reumatoidalnym zapaleniu stawów u dorosłych pacjentów, ponadto w ciężkich postaciach łuszczycy zwykłej (zwłaszcza plackowatej), których konwencjonalne leczenie, takie jak fototerapia, fotochemioterapia PUVA i retinoidy, jest niewystarczające. Oprócz tego ciężkie łuszczycowe zapalenie stawów, a także sarkoidoza i ziarniniakowe choroby płuc.

    Podanie folianu wapnia działa ochronnie i przerywa terapię.

2. Antagonisty pirymidyn

  • fluorouracyl (5-Fluorouracil-Ebewe, Efudix maść, Fluorouracil Accord, w: Verrumal z kwasem salicylowym) – jest lekiem pierwszego rzutu w nowotworach żołądka i innych nowotworach przewodu pokarmowego oraz raku piersi, prostaty, czy pęcherza moczowego. Preparat Verrumal stosuje się do leczenia brodawek skóry.

3. Antagonisty puryn

  • merkaptopuryna (Mercaptopurinum VIS) – bezpłatna w terapii różnego rodzaju białaczek. Na ryczałt wtedy gdy stosowana jest jako lek immunosupresyjny we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego oraz choroby Leśniowskiego-Crohna (CD), czyli w stanach zapalenia o nieznanej przyczynie, które wymagają intensywniejszego leczenia,
  • tioguanina (Lanvis) – stosowana w leczeniu białaczek z odpłatnością B,
  • azatiopryna (Azathioprine VIS, Imuran) – oprócz działania cytotoksycznego, wykazuje również działanie immunosupresyjne stąd znajduje zastosowanie jako lek, który minimalizuje ryzyko odrzucenia przeszczepów (np. nerki, serca, czy wątroby). Stosowana jest także w przypadku chorób autoimmunologicznych takich jak m.in. RZS, przewlekłego zapalenia wątroby, czy tocznia rumieniowatego układowego. Dzięki włączeniu tego leku do terapii możliwe jest zmniejszenie dawek glikokortykosteroidów, które wywołują poważne działania niepożądane.
    Odpłatność: Wydawana z odpłatnością B w nowotworach, a R w innych zarejestrowanych wskazaniach.

4. Leki alkilujące

Hamują podziały komórkowe poprzez zaburzenie struktury DNA komórek nowotworowych.

  • cyklofosfamid (Endoxan) – stosowany w ciężkich i opornych na leczenie chorobach autoimmunologicznych takich jak m.in. przewlekłe RZS, łuszczycowe zapalenie stawów, czy toczeń rumieniowaty. Stosowany jako lek immunosupresyjny po przeszczepach np. szpiku, ale poważna toksyczność ogranicza obecnie to zastosowanie. Odpłatność: Dostępny z odpłatnością B w leczeniu nowotworów, natomiast R we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach na dzień wydania decyzji: choroby autoimmunizacyjne, zespół hemofagocytowy, zespół POEMS, amyloidoza, sarkoidoza, anemia hemolityczna oporna na leczenie kortykosteroidami, małopłytkowość oporna na leczenie kortykosteroidami, śródmiąższowe zapalenie płuc – w przypadkach innych niż określone w ChPL – z wyjątkiem idiopatycznego włóknienia płuc.
  • melfalan (Alkeran) – stosowany w terapii szpiczaka mnogiego, odpłatność B,
  • busulfan (Myleran) – w leczeniu nowotworów odpłatność B.

5. Inhibitory kinaz serynowo-treoninowych

Zahamowanie innych kinaz niż tyrozynowe również zaburza procesy przemian, wzrostu i proliferacji komórek nowotworowych,

  • ewerolimus (Certican, Votubia) – stosowany jest w terapii różnego rodzajów nowotworów oraz jako lek immunosupresyjny zapobiegający odrzuceniu przeszczepu.
    Odpłatność: Dostępny z odpłatnością B w stanie po przeszczepie narządu unaczynionego bądź szpiku, ponadto po przeszczepie kończyny, rogówki, tkanek lub komórek. Wskazanie nie obejmuje przeszczepu serca, nerek, lub wątroby!

6. Leki wpływające na syntezę hormonów

  • goserelina Zoladex – wskazania obejmują nowotwory złośliwe jak rak prostaty, a ponadto obniżenie popędu u osób z rozpoznaniem zaburzeń preferencji seksualnych w przypadku braku skuteczności lub przeciwwskazań do stosowania cyproteronu – w tych wskazaniach dostępny z odpłatnością R. Preparat Reseligo w postaci implantu w ampułkostrzykawce stosowany jest jedynie do leczenia raka prostaty.
  • leuprorelinaLucrin – może być wydany z opłatą ryczałtową do leczenia nowotworów złośliwych takich jak rak prostaty, rak piersi i rak trzonu macicy. Ponadto w przypadku obniżenia popędu u osób z rozpoznaniem zaburzeń preferencji seksualnych w przypadku braku skuteczności lub przeciwwskazań do stosowania cyproteronu. Preparat Eligard – podobnie, poza leczeniem raka piersi i trzonu macicy.
  • triptorelinaDiphereline, Decapeptyl, Gonapeptyl – oprócz leczenia raka prostaty oraz niepłodności, substancja znajduje zastosowanie do leczenia zaburzeń preferencji seksualnych – w tych wskazaniach stosuje się odpłatność R. Pełnopłatnie lek jest wydawany np w celu leczenia niepłodności.
  • tamoxifen Tamoxifen Egis – jest stosowany do leczenia raka piersi zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn
  • anastrozolAtrozol – antyestrogen do stosowania w II rzucie jako kontynuacja po leczeniu tamoxifenem, a także w pierwszej linii. W takiej sytuacji pacjent otrzymuje lek bezpłatnie
  • letrozol Aromek, Etruzil – stosuje się odpłatność B, gdy stosowany we wskazaniach jak dla atrozolu.
  • eksemestan Etadron, Glandex – nieodwracalny steroidowy inhibitor aromatazy, stosowany do leczenia raka piersi – przysługuje w tym wskazaniu bezpłatnie.

Leki wymienione powyżej, są wykorzystywane także w celach poza medycznych – ograniczenie syntezy hormonów żeńskich, skłania do używania ich jako środków dopingujących, szczególnie wśród kulturystów.

  • flutamid Apo-Flutam, Flutamid EGIS – lek hamujący syntezę testosteronu, stosowany do leczenia raka prostaty. Najczęściej łącznie z innymi lekami z tej grupy np. leuproreliną.

10. Inne

  • hydroksymocznik (=hydroksykarbamid) (Hydroxycarbamid Teva, Hydroxyurea-Medac) – hamuje syntezę DNA w komórkach, stosowany m.in. w terapii białaczki szpikowej, niekiedy w dermatologii w niektórych postaciach łuszczycy. Niecodzienne wskazania obejmują leczenie nadpłytkowowści.
    Odpłatność: W odpłatności B ma zastosowanie tylko do leczenia nowotworów, w innych wskazaniach lek jest pełnopłatny,
  • ketokonazol – hamuje syntezę steroli co jest wykorzystywane do leczenia raka prostaty (np. w USA), ale ze względu na ograniczoną skuteczność, tylko w kolejnych liniach leczenia lub paliatywnie.

Zobacz też Czytaj też: Inne opracowania klasyfikacji leków:

  1. Klasyfikacja makrolidów + przykłady z rynku
  2. Opioidowe leki przeciwbólowe + przykłady
  3. Klasyfikacja penicylin + przykłady z rynku
  4. Klasyfikacja leków antyarytmicznych + przykłady
  5. Klasyfikacja leków beta-adrenolitycznych (beta-blokerów) + przykłady
  6. Klasyfikacja leków przeciwgrzybiczych + przykłady
  7. Antyhistaminiki H1 dostępne w Polsce: I i II generacja
  8. Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne (NLPZ) – czy znasz je wszystkie?

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 29 z dnia 31.08.2017, pierwotnie opublikowaną 14.07.2017.

mgr farm. Paulina Gorol

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Aktualnie odbywa staż w Aptece u Farmaceutów (AuF).

[artykuły] [wyślij wiadomość]

mgr farm. Łukasz Puchała

Wiceprezes PTFarm oddział Olsztyn, Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie, asystent na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Paulina Gorol, i in.: Leki przeciwnowotworowe dostępne w aptece ogólnodostępnej, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/leki-przeciwnowotworowe-dostepne-w-aptece-ogolnodostepnej/) [dostęp: 12 grudnia 2017]

Podziękowania dla tegorocznych praktykantów AuF Daniela Bartyńskiego i Anety Piaskowy za sprawdzenie dostępności leków w ofertach hurtowni.

W razie znalezienia nieaktualnych informacji dot. dostępności, prosimy o komentarz.

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.