Łupież tłusty i suchy. Szampony pielęgnacyjne, produkty lecznicze i leki wspomagające.

Łupież jest częstą przewlekłą chorobą skóry głowy, która wywołana jest zwykle przez grzyby z rodzaju Malassezia furfur. Objawia się obfitym, drobnopłatowym złuszczaniem naskórka owłosionej skóry głowy.

Łupież suchy czy łupież tłusty?

Rozróżnia się dwie odmiany łupieżu skóry głowy: łupież zwykły i łupież tłusty.

Łupież suchy (Pityriasis simplex) Łupież tłusty (Pityriasis steatoides)

  • Zwany inaczej łupieżem zwykłym, jest najczęstszym rodzajem łupieżu.

  • Charakteryzuję się łatwo odpadającymi od skóry głowy niewielkimi, drobnymi łuskami barwy białej lub szarej gromadzącymi się na części lub na całej skórze owłosionej głowy.

  • Najczęściej pojawia się na owłosionej skórze głowy, jednak możemy go również spotkać między brwiami, pod pachami, na skórze brody i na wzgórku łonowym.

  • Zmianom zwykle nie towarzyszy świąd.


  • Zwany inaczej łupieżem mokrym, przebiega z obfitym łojotokiem.

  • Pojawiają się przymocowane mocno do skóry duże żółte łuski, które nasiąknięte są łojem i nie odrywają się łatwo od skóry głowy, dlatego też nie będą widoczne na ciemnym ubraniu. Łuski stopniowo się nawarstwiają tworząc łojotokowe strupy.

  • Łupieżowi tłustemu towarzyszy zwykle silny świąd, a jego przebieg może doprowadzić do wypadania włosów.

Łupież nie jest poważną chorobą, lecz czasami może być kłopotliwy i trudny do wyleczenia. 

Grzyby z rodzaju Malassezia, które bytują również na skórze owłosionej głowy u zdrowych osób nie powodując objawów chorobowych, zwiększają kolonizację skóry głowy w warunkach nadmiernego łojotoku. Wydzielają kwas oleinowy, który może podrażniać skórę głowy pacjenta i  przez to powodować jej łuszczenie. Proces odnowy naskórka ulega przyspieszeniu i na powierzchni włosów widoczne są płaty martwych korneocytów warstwy rogowej.

Jakie mogą być przyczyny łuszczenia się skóry głowy i łupieżu?

Omów z pacjentem następujące kwestie:

  1. Obniżona odporność pacjenta i podatność na infekcje – skutkuje nadmiernym rozrostem grzybów i bakterii w obrębie skóry głowy.
  2. Podrażnienie skóry głowy – może być wynikiem niewłaściwej pielęgnacji skóry głowy, nieodpowiednim doborem kosmetyków, które zawierają substancje drażniące, niedokładnym spłukiwaniem kosmetyków myjących, których resztki pozostając na skórze głowy wywołują działanie drażniące aż do następnego umycia włosów, uczuleniem na składniki kosmetyków, nadużywaniem kosmetyków do stylizacji włosów (lakieru, żelu, pianki), kontaktem z chlorowaną wodą, dymem, pyłem. Wytłumacz pacjentowi, jak bardzo ważne dla uniknięcia łupieżu są odpowiednie, codzienne nawyki pielęgnacji włosów.
  3. Skłonność do nadmiernego łojotoku – łojotok zapewnia dobre warunki do rozwoju grzyba Malassezia furfur, niewystarczająca higiena skóry głowy, długie i częste noszenie nakryć głowy, zaburzenia hormonalne, stres – wszystkie czynniki, które będą powodować wzrost produkcji łoju mogą doprowadzić do łupieżu.
  4. Nieodpowiednia dieta – nadmiar spożycia cukrów prostych, nasyconych tłuszczy, żywności przetworzonej może skutkować podatnością na wystąpienie łupieżu. Na wystąpienie łupieżu może również wpłynąć niedobór w diecie cynku i biotyny. Biotynę zawierają jajka, jogurt, pomidory i marchew. Pokarmy bogate w cynk to m.in. ostrygi, kraby i pestki dyni. Orzeszki ziemne i czekolada są bogate w oba wymienione składniki. 
Na czym polega leczenie łupieżu?
  1. Łagodna pielęgnacja skóry głowy
  2. Zmniejszenie kolonizacji grzyba 
  3. Zredukowanie nadmiernej proliferacji komórek naskórka
  4. Złuszczenie nadmiaru martwych keratynocytów

Podczas leczenia łupieżu bardzo ważnym aspektem jest odpowiednia higiena i pielęgnacja skóry głowy: 

  • Aby pozbyć się łuszczącej się skóry czasem  wystarczyć kilkudniowe zastosowanie  odpowiedniego pielęgnującego szamponu w celu usunięcia łoju i martwych komórek naskórka. Dlatego w pierwszej kolejności ważna jest zmiana dotychczas stosowanych kosmetyków do pielęgnacji skóry głowy na delikatne szampony, emulsje, kremy przeznaczone do pielęgnacji skóry z objawami łupieżu. 
  • Zarówno nadmierny łojotok jak i suchość naskórka nie są wskazane i mogą powodować pogorszenie. Poleć pacjentowi stosowanie łagodnych środków do pielęgnacji włosów, które nie będą ani nadmiernie wysuszać skóry, ani powodować wzmożonej produkcji łoju. Przykładowo Seboradin to szampon przeciwłupieżowy, który posiada dodatkowo właściwości nawilżające, nadaję się do codziennego stosowania i będzie odpowiedni jako łagodny środek przeciwłupieżowy.
  • Dobrany przez nas szampon kosmetyczny powinien mieć odczyn zbliżony do pH skóry (5,5), czyli na pewno nie powinien zawierać mydła. 
  • Szampony do pielęgnacji problematycznej skóry głowy powinny być pozbawione składników drażniących, takich jak SLS

Uwaga: Pojawienie się łupieżu zwykle nie wymaga konsultacji lekarskiej. Jednak  gdy pacjent skarży się na silny świąd, jego skóra jest czerwona, a szampony lecznicze dostępne bez recepty nie likwidują problemu, konieczne jest wizyta lekarza w celu stwierdzenia przyczyny objawów, np. łojotokowego zapalenia skóry

Preparaty kosmetyczne na łupież:

Przeciwłupieżowe szampony kosmetyczne zawierają w swoim składzie substancje przeciwgrzybicze, nawilżające, złuszczające naskórek,  zmniejszające produkcję łoju, które zwalczają łupież, a równocześnie dbają o pielęgnacji skóry głowy.

Cyklopiroksolamina – oprócz działania przeciwgrzybiczego wykazuję działanie przeciwuczuleniowe i przeciwzapalne. Poniższe szampony przeciwłupieżowe stosuję się zwykle w leczeniu łupieżu 2-3 razy w tygodniu okres przez 3-4 tygodni, a następnie dla podtrzymania efektu raz w tygodniu przez 3 miesiące.

  • Na rynku dostępne są szampony kosmetyczne typu Sebiprox i Pirolam. Pirolam, który w składzie zawiera dodatkowo kompleks substancji pielęgnujących włosy takich jak gliceryna i witamina A i E).  Działa nawilżająco, poprawiając kondycję włosów i skóry skalpu.
  • Szampon Ducray Kelual DS dodatkowo zmniejsza swędzenie skóry głowy oraz łagodzi zaczerwienienie. Zalecany jest do stosowania w stanach nawracającego, uporczywego łupieżu połączonego ze swędzeniem oraz zaczerwienieniem skóry głowy. Również w łojotokowym zapaleniu skóry.

Uwaga: wymienione produkty nie są lekami. Produktem leczniczym jest szampon Stieprox, który również zawiera cyklopiroksolaminę, jednak wydawany jest z przepisu lekarza.

i-pirolam-szampon-przeciwlupiezowy-60ml
Pirolam – szampon kosmetyczny z cyklopiroksolaminą

Pirokton olaminy, czyli octopiroks to składnik antybakteryjny, przeciwgrzybiczy i przeciwzapalny (Pharmaceris H Purin, DX2, Seboradin, Ducray Squanorm na łupież tłusty)

  • Seboradin szampon przeciwłupieżowy  to szampon do codziennego stosowania, może być stosowany w profilaktyce przeciwłupieżowej, posiada dodatkowo właściwości nawilżające.
  • Ducray Squanorm na łupież tłusty zawiera dodatkowo wyciąg z palmy sabalowej, który reguluje wydzielanie sebum. Zaleca się stosować dwa razy w tygodniu przez co najmniej 6 tygodni.
ducray-squanorm-szampon-125ml
Ducray Squanorm na łupież tłusty

Pirytionian cynku – działa przeciwgrzybiczo i może być z powodzeniem stosowany w leczeniu łupieżu suchego.

  • Ducray Squanorm na łupież suchy zawiera dodatkowo glicerynę, która będzie pielęgnować łuszczącą się skórę.  Zawiera zmikronizowany dwusiarczek selenu i ichtiol. Stosować dwa razy w tygodniu przez, co najmniej 6 tygodni.
  • Catzy Healing Shampoo 
500x500-1
Catzy Healing Shampoo

Związki selenu (Nizax Control, Selsun Blue, Capitis Duo) – Disiarczek selenu zawarty w niektórych  przeciwłupieżowych szamponach kosmetycznych  (Nizax Control, Selsun Blue) działa przeciwgrzybiczo i hamuje nadmierne złuszczanie komórek naskórka. Przy preparatach z siarczkiem selenu czasem warto uprzedzić pacjentkę, że produkt może odbarwić kolor farbowanych włosów, jeśli nie będzie spłukiwany w odpowiednim czasie zaleconym w ulotce. Szampony należy stosować 2 razy w tygodniu przez okres 2-4 tygodni. Aby zapobiec nawrotom łupieżu zaleca się stosowanie szamponu po ustąpieniu objawów 1 raz na dwa tygodnie. 

i-selsun-blue-szampon-leczniczy-przeciwlupiezowy-do-wlosow-tlustych-200-ml
szampon z siarczkiem selenu – Selsun Blue

Warto zwrócić uwagę na to, że leczenie łupieżu, w  zależności od jego przebiegu, różni się:

  • Leczenie łupieżu suchego będzie bardziej skupiło się na działaniu przeciwgrzybiczym i nawilżającym skórę, a leczenie łupieżu tłustego dodatkowo na działaniu  złuszczającym i redukującym łojotok. Np. szampon przeciwłupieżowy na włosy suche La Roche-Posay Kerium, zawiera m.in. złuszczający kwas lipohydroksylowy (LHA) i składniki nawilżające skórę głowy (glicerynę), a wersja na włosy tłuste oprócz kwasu LHA zawiera cynk, który hamuję nadmierną produkcję łoju.
  • W przypadku pojawienia się u pacjenta lekkiego stanu zapalnego i  swędzenia skóry głowy, wspomagająco możemy polecić np tonik przeciwłupieżowy z cynkiem z Ducray Squanorm.  Szampon przeciwłupieżowy Bioderma Node K to szampon  o dodatkowym działaniu przeciwzapalnym i przeciwświądowym oraz złuszczającym, co korzystnie wpływać może na kontrolę łupieżu tłustego, a dzięki substancjom nawilżającym, będzie też  odpowiedzialni w pielęgnacji skóry głowy z łupieżem suchym.
  • Pacjenci z tendencją do łupieżu nie powinni często stosować odżywek na włosów, żeby nie podrażniać skóry głowy. Jeżeli już to robią, zaleć by wcierali preparat we włosy, a nie w skórę głowy.
  • Pacjentom, którzy mają tendencję do nawrotów łupieżu, polećmy, oprócz szamponów leczniczych, szampony kosmetyczne, które nadają się do długotrwałego i profilaktycznego stosowania, w skład których wchodzi np pirytionian cynku, węglan cynku i związki selenu.

Jeśli  zastosowanie szamponu kosmetycznego nie pomoże konieczne będzie sięgnięcie po bardziej specjalistyczne środki przeciwłupieżowe – preparaty lecznicze przeciwłupieżowe. 

Preparaty lecznicze przeciwłupieżowe:

W leczeniu łupieżu sprawdzą się szampony zawierające w składzie substancje o działaniu przeciwgrzybiczym.

  • Poinformuj pacjenta, że szampony lecznicze, które polecasz mu w aptece nie zastąpią szamponu do codziennej pielęgnacji włosów i powinny być stosowane z zachowaniem zasad odpowiedniego dawkowania – nakładane są na parę minut na chorą skórę, stosowane z odpowiednią częstotliwością. Szampony te zwykle stosuję się 2-3 razy w tygodniu przez miesiąc. Jeśli pacjent częściej myje włosy powinien w pozostałe dni używać innego szamponu pielęgnacyjnego (kosmetycznego), np. jedno z wymienionych wcześniej.
  • Szampon leczniczy zwykle po nałożeniu na skórę głowy powinno się wmasować i pozostawić na czas 5 minut na skórze. Równie ważne jest to by nie zapomnieć o dokładnym spłukaniu włosów po aplikacji leku.
  • Jeśli zastosowanie szamponu przeciwłupieżowego powoduję u pacjenta nasilenie łuszczenia się skóry, szampon koniecznie trzeba zmienić – wzmożone odpadanie martwych łusek może świadczyć o uczuleniu pacjenta na jeden ze składników preparatu, co spowoduję podrażnienie i nasila przebieg choroby.

Co możemy znaleźć na aptecznej półce?

Ketokonazol (Nizoral, Zoxin-med) stosowany miejscowo, oprócz tego, że działa przeciwgrzybiczo zmniejsza świąd, wspomaga łuszczenie naskórka. Szampony z ketokonazolem powinny być stosowane 2-3 razy w tygodniu przez okres 2-4 tygodni, a po wyleczeniu zapobiegawczo raz na dwa tygodnie. Najbardziej znanym preparatem jest Nizoral, ale warto zwrócić uwagę na tańszą wersję jaką jest Zoxin-med, który dodatkowo wspomaga redukcje wydzielanie łoju.

i-zoxin-med-szampon-leczniczy-przeciwlupiezowy-100ml
Zoxin-med.

Flutrimazol możemy znaleźć w dostępnym bez recepty leku na skórę głowy w postaci żelu Micetal żel. Żel nanosi się na skórę głowy i okolicę i łagodnie masuje. Po 3–4 min należy go spłukać dużą ilością wody.  Stosować 3 ×/tydz. przez 4 tyg. Preparatu nie stosuję się u dzieci poniżej 10 r.ż.

micetal-zel
Micetal żel

Klotrimazol (Triazol szampon) Na rynku, oprócz szamponu Triazol, dostępny jest również Clotrimazol płyn, który może być stosowany na owłosioną skórę głowy.

i-clotrimazolum-medana-10mg-1-ml-plyn-na-skore-15-ml
Clotrimazol płyn
Specjalne preparaty na łupież tłusty

W leczeniu łupieżu tłustego szczególnie pomocne będzie złuszczanie łusek, czyli zastosowanie preparatów keratolitycznych w skład których może wchodzić kwas salicylowy, mocznik, dziegcie, czy też siarka.

Kwas salicylowy (Salicylol ) Salicylol jest olejowym roztworem 5% kwasu salicylowego o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym i łagodnie złuszczającym. Roztwór stosuję się miejscowo w postaci przymoczek na zmienioną chorobowo skórę głowy. Po upływie 1-2 godzin należy umyć głowę. Zabieg trzeba powtórzyć kilka razy w odstępie 3-4 dni. W szczególnie nasilonych zmianach, celem zwiększenia skuteczności preparatu, zaleca się założyć na głowę szczelny czepiec z cienkiej folii.

salicylol-100g
Salicylol

Mocznik (Cerkogel 30 żel). Cerkogel 30 żel keratolityczny do skóry głowy z 30% mocznikiem. Kosmetyk nakłada się na skórę głowy i wciera do wchłonięcia. Po odczekaniu 40 minut włosy rozczesuje się miękką szczotką. W razie potrzeby preparat można po tym czasie spłukać. 

500x500
Cerkogel 30 żel

Pierwiastki śladowe (Barwa Siarkowa Moc,  Zdrojowy szampon mineralny przeciwłupieżowy). Wody siarczkowe cechują się właściwościami keratolitycznymi (złuszczającymi) – bardzo dokładnie złuszczają i oczyszczają skórę głowy i włosy z łoju, zanieczyszczeń oraz łupieżu. Poprzez działanie keratoplastyczne (odnawiające) stymulowana jest odnową tkankową, dzięki czemu skóra głowy i włosy są dobrze odżywione. Siarka poprzez grupy sulfhydrylowe (SH) i wiązania dwusiarczkowe wpływa korzystnie na keratynę włosów. Barwa Siarkowa Moc szampon przeciwłojotokowy i antybakteryjny, Zdrojowy szampon mineralny przeciwłupieżowy – zawiera wody siarczkowe o działaniu złuszczającym na skórę głowy.

szampo-siarkowy-sulphur-600x600
Zdrojowy szampon mineralny przeciwłupieżowy

Dziegieć brzozowy (Vis Plantis Betula Alba szampon, Biotar szampon dziegciowy, Paraderm szampon z dziegciem) – Wykazuje działanie antyseptyczne, antybakteryjne, keratolityczne i przeciwzapalne. Szampony i sera z dziegciem wspomagają utrzymać remisje łupieżu. Dziegieć brzozowy zmniejsza świąd i napięcie skóry, wspomaga obumieranie nadmiernych warstw naskórka i ich złuszczanie, reguluje pracę gruczołów łojowych owłosionej skóry głowy, redukuje oznaki łupieżu i zapobiega jego nawrotom. (O kosmetykach z dziegciem pisaliśmy już wcześniej: Łuszczyca okiem farmaceutki)

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 26 z dnia 08.08.2017, pierwotnie opublikowaną 17.01.2017.

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Łupież tłusty i suchy. Szampony pielęgnacyjne, produkty lecznicze i leki wspomagające., Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/lupiez-tlusty-i-suchy/) [dostęp: 22 listopada 2017]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.