Nietolerancja glutenu czy pszenicy? Czy u osób zdrowych unikanie glutenu ma sens?

Nietolerancja glutenu jest problemem często poruszanym, nie tylko przez specjalistów do spraw żywienia, ale i pacjentów w aptece. Ponieważ jest to temat kontrowersyjny, w niniejszym artykule postaramy się go przybliżyć i odpowiedzieć na pytanie, czy w świetle dowodów naukowych rzeczywiście jest to tak istotny problem jak się wydaje.

Mimo, że na celiakię (najcięższą postać nietolerancji glutenu) cierpi tylko około 0,7-1% populacji, obecnie bardzo wiele osób unika w swojej diecie produktów zawierających gluten. Istnieje bowiem inne schorzenie określane mianem „nadwrażliwości na gluten niezwiązanej z celiakią”, która wywołuje niepożądane reakcje na gluten u osób nie chorujących na celiakię[1]Rubio-Tapia A, Ludvigsson JF, Brantner TL, Murray JA, Everhart JE. The prevalence of celiac disease in the United States. Am J Gastroenterol. 2012 Oct;107(10):1538-44; quiz 1537, 1545. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22850429.

Czym jest gluten?

Gluten jest grupą białek znajdujących się w ziarnach zbóż takich jak pszenica, orkisz, żyto czy jęczmień. Dwoma głównymi białkami glutenu jest gliadyna i glutenina, z których to właśnie ta pierwsza jest podejrzewana o niekorzystny wpływ na organizm ludzi z nietolerancją glutenu[2]Herbert Wieser, Chemistry of gluten proteins, Food Microbiology, Volume 24, Issue 2, April 2007, Pages 115-119 http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0740002006001535[3]Wieser H. Relation between gliadin structure and coeliac toxicity. Acta
Paediatr Suppl. 1996 May;412:3-9. Review. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8783747
.

Podczas mieszania z wodą białka glutenu ulegają sieciowaniu poprzecznemu i tworzą lepką sieć o konsystencji podobnej do kleju. Można to zaobserwować wyrabiając ciasto.[4]Tilley KA, Benjamin RE, Bagorogoza KE, Okot-Kotber BM, Prakash O, Kwen H. Tyrosine cross-links: molecular basis of gluten structure and function. J Agric Food Chem. 2001 May;49(5):2627-32. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11368646. Sama nazwa „gluten” pochodzi właśnie od tej właściwości białek z tej grupy. Gluten odpowiada za elastyczność i zdolność ciasta do wyrastania podczas pieczenia, poprzez zamykanie wewnątrz cząstek gazu. Zapewnia on również odpowiednią teksturę chleba i innych wypieków.

Schorzenia związane z nietolerancją glutenu

Istnieje wiele chorób związanych bezpośrednio lub pośrednio z pszenicą i glutenem[5]Sapone, A.; Bai, J. C.; Ciacci, C.; Dolinsek, J.; Green, P. H. R.; Hadjivassiliou, M.; Kaukinen, K.; Rostami, K.; Sanders, D. S.; Schumann, M.; et al. Spectrum of Gluten-Related Disorders: Consensus on New Nomenclature and Classification. BMC Med. 2012, 10 (1), 13. pełny tekst .PDF. Najbardziej znaną jest celiakia (choroba trzewna, będąca schorzeniem autoimmunologicznym[6]Lundin KE, Sollid LM. Advances in coeliac disease. Curr Opin Gastroenterol.
2014 Mar;30(2):154-62. doi: 10.1097/MOG.0000000000000041. Review. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24457347
. U pacjentów z celiakią układ odpornościowy rozpoznaje gluten jako obce białko i wytwarza przeciwko niemu przeciwciała. Dodatkowo po ekspozycji na gluten układ immunologiczny zaczyna atakować własne komórki ściany jelita (enterocyty), co powoduje jej poważne uszkodzenia. Wydaje się, że odsetek osób dotkniętych celiakią rośnie, a większość osób cierpiących na tę chorobę nie zdaje sobie z tego sprawy[7]Castillo NE, Theethira TG, Leffler DA. The present and the future in the diagnosis and management of celiac disease. Gastroenterol Rep (Oxf). 2015 Feb;3(1):3-11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25326000[8]Catassi C, Kryszak D, Bhatti B, Sturgeon C, Helzlsouer K, Clipp SL, Gelfond D, Puppa E, Sferruzza A, Fasano A. Natural history of celiac disease autoimmunity in a USA cohort followed since 1974. Ann Med. 2010 Oct;42(7):530-8. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20868314[9]The Prevalence of Celiac Disease in the United States http://www.nature.com/ajg/journal/v107/n10/abs/ajg2012219a.html.

Schorzenie nazywane „nadwrażliwością na gluten niezwiązaną z celiakią” (dalej określane mianem nietolerancji glutenu) ma inne przyczyny i patomechanizm niż celiakia[10]Troncone R, Jabri B. Coeliac disease and gluten sensitivity. J Intern Med. 2011 Jun;269(6):582-90. pełny artykuł. Jednakże objawy obu schorzeń są zwykle podobne i obejmują zarówno objawy z układu trawiennego i inne[11]Hadjivassiliou, Marios et al. Gluten sensitivity: from gut to brain. The Lancet Neurology , Volume 9 , Issue 3 , 318-330 abstrakt.

Istnieje również alergia na pszenicę, która występuje stosunkowo rzadko i prawdopodobnie dotyczy mniej niż 1% populacji[12]Zuidmeer L, Goldhahn K, Rona RJ, Gislason D, Madsen C, Summers C, Sodergren E, Dahlstrom J, Lindner T, Sigurdardottir ST, McBride D, Keil T. The prevalence of plant food allergies: a systematic review. J Allergy Clin Immunol. 2008 May;121(5):1210-1218.e4. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0091674908004065.

Niepożądane reakcje na gluten zostały powiązane z wieloma innymi schorzeniami takimi jak ataksja móżdżkowa, choroba Hashimoto, cukrzyca typu 1, autyzm, schizofrenia czy depresja[13]http://link.springer.com/article/10.1007/s12311-008-0052-x[14]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9872614[15]http://www.nature.com/ajg/journal/v96/n3/abs/ajg2001173a.html[16]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4185872/[17]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23688532[18]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16423158/[19]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24689456.

Nie oznacza to oczywiście, że gluten wywołuje te choroby, a jedynie że może on pogarszać ich przebieg wśród osób cierpiących na dane schorzenia. W kontrolowanych próbach klinicznych udowodniono, że dieta bezglutenowa może być pomocna, ale wymaga to dalszych badań. Chociaż te doniesienia nie zostały całkowicie udowodnione, należy traktować je poważnie, w związku z możliwym zagrożeniem.

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.