Ochrona przeciwsłoneczna skóry problematycznej

Warunkiem skuteczności ochrony przeciwsłonecznej, oprócz wyboru odpowiednich parametrów ochrony preparatu, jest odpowiednie jego stosowanie

Zasady stosowanie preparatów przeciwsłonecznych

Aby zapewnić deklarowaną przez producentów ochronę produkty przeciwsłoneczne należy stosować w odpowiedni sposób:

  • Kremy, balsamy i mleczka przeciwsłoneczne należy nakładać na skórę w ilościach zbliżonych do ilości stosowanych w testach nad tymi produktami tj. 2 mg/cm2, co odpowiada 6 łyżeczkom balsamu (ok. 36 gramów) na powierzchnię ciała osoby dorosłej.[1]COMMISSION RECOMMENDATION of 22 September 2006 on the efficacy of sunscreen products and the claims made relating thereto (notified under document number C(2006) 4089), Official Journal of the European Union; pełny tekst

Badania pokazują, że konsumenci stosują zwykle o wiele mniejsze ilości produktów tego typu (około 0,5-1,5 mg/cm2),[2]Steve Taylor, Brian Diffey, Simple dosage guide for suncreams will help users, BMJ. 2002 Jun 22; 324(7352): 1526, abstrakt dlatego warto uświadamiać o tym, że np. użycie dwukrotnie mniejszej ilości kremu z filtrem SPF 50, będzie równać się z efektem ochrony przeciwsłonecznej o dwukrotnie niższym współczynniku SPF.  

Miarą stosowaną do określenia wystarczającej ilości preparatu przeciwsłonecznego na daną powierzchnię ciała jest Jednostka opuszki palca (FTU). Dla szybkiego przypomnienia, na ochronę twarzy i szyi osoby dorosłej odpowiednią ilością preparatu będą 2,5 jednostki FTU. W przypadku preparatu w postaci spray’u odpowiednia ilością będzie około  6 naciśnięć aplikatora spray’u.

  • Najlepiej pozostawić produkt do wchłonięcia na parę minut, a unikać należy mocnego rozmasowywania produktu na skórze. Odmierzoną ilość produkty należy nałożyć na skórę i delikatnie rozetrzeć/wklepać. 
  • Wskazane jest, aby stosować częste, ponowne nakładanie produktu przeciwsłonecznego – aplikacje należy powtarzać co 2-3 h lub częściej, szczególnie zaraz po wycieraniu skóry ręcznikiem, w przypadku nasilonego pocenia się lub po kąpieli wodnej.

Niektóre źródła podają, że ponowne zastosowanie produktu po czasie 20 minut od wyjścia na zewnątrz może zapewniać wyższą ochronę, co pozwala na całkowite pokrycie obszarów, które mogłyby zostać pominięte podczas pierwszego używania środka ochrony przeciwsłonecznej[3]uptodate.com – Sunburns.

  • Należy pamiętać, że nie istnieje coś takiego jak wodoodporność – niektóre filtry mogą w mniejszym stopniu ulegać zmywaniu, jednak nie świadczy to o ich utrzymaniu na skórze i działaniu mimo kąpieli.
  • W przypadku filtrów chemicznych ochrona przeciwsłoneczna może ulec zmniejszenie również po przekroczeniu terminu ważności danego produktu, co może zwiększać ryzyko oparzenia posłonecznego.
  • Aplikacje produktów przeciwsłonecznych powinno wykonać się na 15-30 minut przed ekspozycją na słońce, obejmując wszystkie odsłonięte części ciała, wybierając produkty z filtrem minimum 30 SPF[4]uptodate.com – Sunburns
 Wskazówki bezpiecznego opalania

Aby zapobiec oparzeniom słonecznym należy zachować podstawowe zasady bezpieczeństwa:

  • W tzw. godzinach szczytu, kiedy promienie słoneczne są najsilniejsze, czyli między godziną 10 a 14/16, należy unikać przebywania w pełnym nasłonecznieniu, nosić odzież ochronną i stosować filtry przeciwsłoneczne,
  • Należy pamiętać, że użycie kremu z filtrem jest tylko jednym z środków ochrony skóry przed słońcem. Najlepszym wyborem jest równoczesne stosowanie filtrów przeciwsłonecznych z ograniczeniem ekspozycji ciała na słońce przez odzież ochronną lub/i wybór zacienionego miejsca – drzewa, parasole słoneczne czy parawany przepuszczają mniej promieniowania UV i mogą zmniejszać ryzyko poparzenia słonecznego. 

Promieniowania UV może przenikać przez chmury, odbijać się od powierzchni wody, piasku, śniegu, w wyniku czego może powodować oparzenia słoneczne, dlatego używanie kremów ochronnych z filtrem SPF jest zalecane również w pochmurne dni i podczas przebywania w cieniu[5]uptodate.com – Sunburns,

  • Ochrona przeciwsłoneczna jest ważna dla każdego, jednak szczególną uwagę należy zwrócić na niemowlęta i dzieci, pacjentów z grupy ryzyka nowotworu skóry oraz inne osoby o skórze nadwrażliwej na promieniowanie słoneczne.
Pacjenci z grupy ryzyka nowotworów skóry

Do osobliwych czynników ryzyka rozwoju nowotworów złośliwych skóry, czyli cech pacjenta lub innych okoliczności, które zwiększają ryzyko zachorowania należą:

  • fototyp skóry I lub II związany z nadwrażliwością na słońce  (skóra osób o niebieskich oczach, włosach blond lub rudych, osób z licznymi piegami),
  • obniżenie odporności organizmu lub przyjmowanie leków immunosupresyjnych np. przez osoby po przeszczepach,
  • stosowanie leków światłouczulających,
  • przewlekłe stany zapalne skóry, uszkodzenia skóry u osób ze skłonnością do chorób skórnych, chorujących przewlekłe np.na łuszczycę,
  • przebyta radioterapia,
  • blizny.[6]Mp.pl – Nowotrowy złośliwe skóry
Wyrób medyczny chroniący przed promieniowaniem UVB i UVA

Każdy filtr przeciwsłoneczny jest stworzony i stosowany w celu uniknięcia negatywnych skutków promieniowania UV, jednak mimo podobny oznaczeń kosmetyków z filtrami ochronnym nie każdy z tych preparatów jest taki sam. W 2017 pojawił się na polskim rynku zupełnie nowy produkt o kategorii wyrobu medycznego Avene SunsiMed, który w odróżnieniu od kosmetyków posiada badania kliniczne o standardach leków i może być stosowany na zmiany skórne. Ze względu na fakt, że produkt ten nie jest kosmetykiem producent nie mógł umieścić na opakowaniu oznaczenia pod postacią wartości SPF, co może być przyczyną niezrozumienia wśród pacjentów. Pacjenta należy poinformować, że sam status produktu jako wyrób medyczny jest gwarantem, że każde umieszczone w ulotce wyrobu medycznego twierdzenie, jak tutaj na okładce „bardzo wysoka ochrona UVA-UVB”, jest potwierdzone badaniami. 

Produkt Avene SunsiMed polecany jest przez producenta pacjentom z grupy ryzyka nowotworu skóry w celu zapobiegania rogowaceniu słonecznemu (stan przedrakowy) i nowotworom skóry (nie dotyczy czerniaka) oraz jako ochrona przed fotostarzeniem. Producent podaję, że produkt charakteryzuję się wysoką fotostabilnością, wodoodpornością, a sam produkt wymaga tylko jednokrotnego zastosowania w ciągu dnia.

Osoby o bardzo jasnej karnacji

Skóra osób o jasnej karnacji zawiera mniej melaniny przez co pochłania więcej promieniowania UV, które może w większym stopniu oddziaływać na skórę.

Skóra z zmianami pigmentacyjnymi skóry, skóra po zabiegach dermatologicznych

Jeszcze bardziej wrażliwe na promienie słoneczne są osoby piegowate, o rudych włosach, z przebarwieniami skórnymi czy też osoby z bielactwem.

Szczególnym przypadkiem jest skóra po zabiegach dermatologicznych – w wyniku procesu złuszczania wierzchnich warstw naskórka jądrzaste keratynocyty wartwy podstawnej naskórka zostają odsłonięte na działanie promieniowania UV, co jest przyczyną większej podatności na szkodliwe działanie promieniowania UV, w tym nowotworzenie. Skóra tych pacjentów wymaga stosowania filtrów o bardzo wysokim współczynniku SPF, które równocześnie będą charakteryzować się jak najmniejszym ryzykiem podrażnienia.

Przebarwienia skórne są objawem przedawkowania słońca, mogą pojawiać się z czasem na skórze twarzy, dekoltu, dłoni w związku z predyspozycją pacjenta, okresem ciąży lub np. równoczesnym przyjmowaniem leków antykoncepcyjnych.

Spójrzmy co oferuję rynek.

  • Bioderma Photoderm SPOT SPF 50+ krem zapobiegający powstawaniu przebarwieńprodukt dedykowanych dla skóry z przebarwieniami, skóry po zabiegach dermatologicznych, a nawet skóry z ranami, bliznami – ogranicza powstawanie przebarwień i zabezpiecza blizny,
  • Bioderma Photoderm MAX Crème ochronny krem do skóry suchej i normalnej,
    o bardzo jasnej karnacji, posiadającej piegi, polecany również do skóry, która narażona jest na bardzo intensywne promieniowanie ( tropiki, wysokie góry).

Do równoczesnego rozjaśnienia przebarwień i ochrony przeciwsłonecznej stworzone zostały produkty Ducray Melascreen – lekki krem SPF50+ do twarzy i krem do rąk z filtrem SPF50+. 

Pacjentom ze zmianami pigmentacyjnymi na skórze mogą bardziej odpowiadać preparaty ochronne z pigmentem tonującym koloryt skóry, np.:

  • Bioderma Photoderm M SPF 50+ ochronny krem tonujący zapobiegający powstawaniu przebarwień typu melasma, maską ciążowa przeznaczony dla kobiet z nadmierną pigmentacją i z zaburzeniami pigmentacji, zapobiega pojawianiu się nowych przebarwień, wyrównuje koloryt skóry,
  • Pharmaceris F fluid ochronno-korygujący najwyższa ochrona SPF 50+ – podkład przeznaczony do skóry nadwrażliwej, podrażnionej w wyniku fotoalergii, po zabiegach dermatologicznych ( zabiegi laserowe, peelingi). Rekomendowany dla osób z tendencją do tworzenia się przebarwień skóry i narażonych na ich powstawanie (np. podczas przyjmowania leków, przy zmianach zapalnych, ciąży) oraz osób zmagających się z problemem bielactwa.
  • Bioderma Photoderm MAX Crème teintée chronny krem tonujący  do skóry suchej i normalnej, posiadającej piegi, polecany również do skóry, która narażona jest na bardzo intensywne promieniowanie (tropiki, wysokie góry).
  • Avene podkład mineralny SPF50 (występuje w kolorze piaskowym i miodowym) lub fluid mineralny koloryzujący
  • Bioderma Photoderm Max Compact SPF 50+ – ochronny podkład mineralny w kompakcie przeznaczony do skóry suchej

Produktem godnym uwagi wydaję się być produkt Avene krem punktowy do wrażliwych okolic ciała, który może być polecony do stosowania na skórę podrażnioną, po zabiegach chirurgicznych, a nawet na świeże blizny, jeśli ekspozycja na promieniowanie UV jest nieunikniona. Produkt ma cieliste zabarwienie, co powinno zmniejszyć obawy dotyczące białego filmu.

Podobny produkt oferuję firma La Roche – ANTHELIOS SPF 50+ w postaci sztyftu na miejsca wrażliwe. Na rynku występuję również szereg innych preparatów, które możemy polecić tej grupie pacjentów. 

Niemowlęta i dzieci, skóra sucha, nadwrażliwa i atopowa

W wielu artykułach naukowych podkreśla się, że ekspozycja skóry niemowlęcia na słońce jest istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju raka skóry w późniejszym wieku[7]Albert MR, Ostheimer KG. The evolution of current medical and popular attitudes toward ultraviolet light exposure: Part 1. J Am Acad Dermatol. 2002;47:930–937.[8]Nihal Aladag, Tuncay M Filiz, Pinar TopseverSuleyman GorpeliogluParents’ knowledge and behaviour concerning sunning their babies; a cross-sectional, descriptive study, BMC Pediatr. 2006; 6: 27., abstrakt. Mimo, że niewiele wiadomo o ryzyku stosowania preparatów przeciwsłonecznych producenci nie zalecają ich stosowania u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia[9]Kaimal S, Abraham A. Sunscreens. Indian J Dermatol Venereol Leprol 2011 [cited 2017 Jun 3];77:238-43. pełny tekst[10]Lim HW. Photoprotection and sun-protective agents. In: Wolff K, Goldsmith LA, Katz SI, Gilchrest BA, Paller AS, Leffell DJ, editors. Fitzpatrick′s dermatology in general medicine. 7 th ed. New York: McGraw-Hill; 2008. p. 2137-41, co w głównej mierze wynika z braku testów na młodszych dzieciach. Podstawą ochrony skóry małych dzieci i niemowląt powinna być odzież ochronna pod postacią chust, czapek, parasoli słonecznych i ograniczona ekspozycja na promieniowanie słoneczne[11]COMMISSION RECOMMENDATION of 22 September 2006 on the efficacy of sunscreen products and the claims made relating thereto (notified under document number C(2006) 4089), Official Journal of the European Union; pełny tekst.

Jednak ze względu na duże ryzyko związane z działaniem słońca na skórę dziecka konieczne jest, dodatkowe zastosowanie kosmetyków z filtrem UV. Warto poinformować rodzica o tym, że jeśli ekspozycja na słońce jest nieunikniona w przypadku niemowląt poniżej 6 miesiąca życia zastosowanie preparatu zarejestrowanego od 6 miesiąca życia wiąże się większą korzyścią zdrowotną niż ryzykiem w porównaniu do rezygnacji z ochrony przeciwsłonecznej.

Zwykle dla niemowląt i mały dzieci poleca się filtry typowo mineralne ( zarejestrowane nawet od 6 miesiąca życia):

  • Bioderma Photoderm MINERAL Spray z filtrem mineralnym – preparat przeznaczony dla skóry skłonnej do reakcji alergicznych na filtry chemiczne i perfumy, skóry nietolerująca promieniowania słonecznego w każdej postaci, skóry chronicznie suchej i atopowej, produkt jest zarejestrowany od 6 miesiąca życia. Uprzedź rodzica, że aplikację najbezpieczniej przeprowadzać rozpylając produkt najpierw na dłoń, a następnie rozsmarować produkt na ciele dziecka,
  • Pharmaceris S krem ochronny na słońce do twarzy i ciała dla niemowląt i dzieci SPF50+/30 – przeznaczony dla dzieci od 6 miesiąca życia,
  • Pharmaceris S hydrolipidowy krem ochronny do twarzy SPF50+ – przeznaczony dla dzieci od  6 miesiąca życia, zapobiega przesuszeniu skóry dziecka,

Filtry chemiczne zarezerwowane są w zależności od marki dla dzieci po 1 lub 3 roku życia.

  • Bioderma Photoderm KID Lait mleczko ochronne dla dzieci – produkt przeznaczony dla wrażliwej skóry dziecka, zarejestrowany od 1 roku życia, co ciekawe, aby zachęcić dziecko do smarowania ciała i ułatwić rodzicowi równomierne pokrycie dziecka produkt ma barwę jasnoniebieską, która już po częściowym wchłonięciu zanika,
  • Bioderma Photoderm KID spray ochronny dla dzieci – produkt przeznaczony dla dzieci od 1 roku życia ze skórą bardzo wrażliwą na słońce,
  • Bioderma Photoderm KID Mousse ochronna pianka dla dzieci do stosowania od 1 roku życia, produkt bardzo lekki, nietłusty i bardzo wydajny, 
  • Avene Krem mineralny  SPF50+ (filtry mineralne z gamy białej) – produkty są odpowiednie dla najmłodszych dzieci
  • Avene Spray SPF 50+/30/ lotion/ refleks dla dzieci (filtry chemiczne z gamy pomarańczowej) – produkty przeznaczone dla dzieci od 3 roku życia i innych osób o skórze wrażliwej,
  • A-Derma Protect kids Spray – preparat przeznaczony do skóry nadrekatywnej i delikatnej, dla dzieci po 3 roku życia

Niektórzy producenci nie podają na opakowaniu kosmetyków dolnej granicy wieku dzieci. Przykładem jest firma La Roche i preparaty Anthelios Dermo-Pediatrics  SPF50+ (żel, mleczko lub spray) czy też Vichy seria IDÉAL SOLEIL (spray, mleczko). Umieszczono tylko ostrzeżenie o tym, by dzieci poniżej lat trzech nie wystawiać bezpośrednio na słońce.

W kwestii wyboru postaci preparatu należy zastanowić się nad postacią spray’u, szczególnie ze względu ryzyko dostania się cząsteczek filtrów do płuc jak i ciężkość precyzyjnego  osiągnięcia odpowiedniej grubości preparatu na skórze. Dyskusje wzbudza informacja dotycząca dwutlenku tytanu, który przy nieostrożnym podaniu (wdychaniu dużych dawek), został zaklasyfikowany przez The International Agency for Research on Carcinogens jako potencjalny czynnik rakotwórczy[12]EWG: nanoparticles in sunscreens.

W przypadku skóry skłonnej do atopii i przesuszeń na rynku dostępny jest kremowy produkt z serii A-derma Protect AD.

Skóra trądzikowa

Pielęgnacja skóry trądzikowej wymaga stosowania odpowiednich kremów. 

  1. Ochrona przeciwsłoneczna może zapobiec pojawieniu się reakcji fototoksycznych i fotoalergicznych podczas terapii np. doustną tetracykliną stosowaną w leczeniu trądziku. 
  2. Pacjenci stosujący przeciwtrądzikowe leki miejscowe lub ogólne powinni zostać poinformowania o konieczności stosowania ochrony przeciwsłonecznej w celu uniknięcia pojawienia się niektórych działań niepożądanych tych leków!
  3. Skóra poddana miejscowej terapii trądzikowej, działającej m.in. złuszczająco na naskórek może być bardziej narażona na tworzenie przebarwień pozapalnych.
  4. Ochrona słoneczne powinna być stosowana nie tylko na skórę, ale również na czerwień wargową.
  5. Ponadto osoby będące w trakcie kuracji retinoidami, borykające się z nasiloną suchością skóry, powinny stosować kremy łagodzące działania niepożądane terapii.

W przypadku kremów z filtrami UV dobór odpowiedniego kosmetyku może wydawać się dla pacjenta kłopotliwy. Obecnie na rynku mamy bardzo szeroki wachlarz preparatów o lekkiej, nieobciążającej skóry konsystencji, które oprócz działania ochronnego przed promieniowaniem ultrafioletowym mogą również stanowić uzupełnienie kuracji leczenia trądziku. Przykładem są preparaty wspomagające leczenie i pielęgnację skóry trądzikowej:

  1. Avene seria Cleanance SŁOŃCE SPF 50+/3o,
  2. Bioderma Photoderm AKN Mat SPF 30,
  3. Iwostin Solecrin Purritin SPF 50+.

Powyższe produkty regulują wydzielanie sebum, nie zatykają porów skóry i matują twarz.

Inne produkty w postaci lekkiej emulsji do skóry normalnej i/lub mieszanej to np.:

  • Bioderma Photoderm Aquafluide SPF 50+ – ultra-lekki fluid z filtrem ochronnym, występującą w wersji z pigmentem tonującym lub bez, dają efekt zmatowionej skóry, nadaje się do skóry normalnej,
  • La Roche ANTHELIOS XL SPF 50+ ultralekki fluid do twarzy,
  • La Roche ANTHELIOS XL SPF 50+żel-krem do twarzy suchy dotyk,
  • Bioderma Photoderm NUDE Touch SPF 50+ – ochronny podkład mineralny z efektem NUDE przeznaczony dla skóry tłustej i mieszanej, występuje w trzech odcieniach, bardzo lekki, nie obciążający skóry, ogranicza błyszczenie, również dla młodzieży od 1o roku życia,
  • Avene fluid mineralny SPF 50+ – produkt typu „dry touch”, zapewnia matowe wykończenie bez białych śladów,
  • Matujący krem ochronny do twarzy SPF 30 Vichy Idéal Soleil
Skóra naczyniowa

Podczas lata również skóra naczyniowa wymaga specjalnej pielęgnacji – pod wpływem ciepła efekt rozszerzenie powierzchniowych splotów naczyń włosowatych twarzy ulega nasileniu. Na rynku mamy do dyspozycji kremy z filtrami, które oprócz działania fotoprotekcyjnego będą dodatkowo redukować rumień:

  • Iwostin krem ochronny SPF50+ Solecrin Capillin.
  • Bioderma Photoderm AR krem tonujący do skóry z problemami naczyniowymi, w przypadku przejściowych i stałych zaczerwienień – krem redukuje rumień, przeciwdziała jego powstawaniu, działa łagodząco, będzie się nadawał również dla osób z trądzikiem różowatym.

Uwaga! Opisy preparatów nie stanową reklamy bądź promocji marek dermokosmetyków.  Nazwy handlowe podano jedynie dla przykładu.

Zobacz też Czytaj też: Inne artykuły autorki na temat opieki farmaceutycznej w problemach skórnych:
Atopowe Zapalenie Skóry (AZS) okiem farmaceutki
Zasady prawidłowej glikokortykoterapii miejscowej. Rola farmaceuty.
Jak pielęgnować skórę skłonną do atopii? Dermokosmetyki w AZS.
Łuszczyca okiem farmaceutki: złuszczanie, leczenie i pielęgnacja

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 36 z dnia 08.08.2017, pierwotnie opublikowaną 04.08.2017.

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Ochrona przeciwsłoneczna skóry problematycznej, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/ochrona-przeciwsloneczna-skory-problematycznej/) [dostęp: 24 września 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.