Ospa wietrzna u dzieci: co może doradzić farmaceuta?

Ospa wietrzna jest jedną z najczęstszych wirusowych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Wywołana jest wirusem opryszczki i półpaśca Varicella-zoster virus – VZV, który przenoszony jest z osoby chorej drogą kropelkową oraz z ruchem powietrza, nawet na duże odległości rzędu kilkudziesięciu metrów.

Jak wygląd przebieg choroby?
  1. Okres wylęgania trwa od 10 do 21 dni.
  2. Pojawiają się objawy grypopodobne występujące zwykle 1-2 dni przed wysypką. Charakterystyczne objawy to gorączka lub stan podgorączkowy, złe samopoczucie, ból głowy i mięśni, zapalenie gardła, nieżyt nosa, pogorszenie łaknienia, czasem przemijające zaczerwienienie skóry, ból brzucha, rzadziej biegunka.
  3. Pojawia się swędząca osutka pęcherzykowa na całym ciele (głównie głowa i tułów). Wykwity pojawiają się rzutami w ciągu pierwszych 3–4 dni, mają charakter postępujący – początkowo rumieniowe plamki, następnie grudki śr. 5–10 mm, na których pojawiają się niewielkie pęcherzyki wypełnione przejrzystym, później mętnym płynem. Po 2–3 dniach powstają krostki, zasychające w strupki, które odpadają i pozostawiają przemijające drobne blizny i przebarwienia. W pełni rozwoju osutka ma charakter wielopostaciowy, tzn. występują wszystkie etapy ewolucji wykwit.
  4. W ciągu 4 pierwszych dni osutki pojawia się gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, zapalenie gardła.

Człowiek chory na ospę wietrzną może zarażać w okresie 2 dni przed wystąpienie osutki do momentu przyschnięcia ostatnich pęcherzyków[1]http://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/podrecznik/99866,ospa-wietrzna[2]http://pediatria.mp.pl/choroby/chorobyzakazne/67573,ospa-wietrzna.

Zwykle jednorazowe przejście przez chorobę daje odporność na całe życie.

O czym poinformować rodzica dziecka chorego na ospę?

Podstawowe zasady postępowania przy ospie u dzieci to:[3]http://www.mp.pl/artykuly/68702,zasady-pielegnacji-skory-dziecka-chorego-na-ospe-wietrzna

  • Podstawą pielęgnacji są regularne kąpiele, które zapobiegają wtórnej infekcji oraz mogą zmniejszyć świąd. Skórę po kąpieli najlepiej osuszać jednorazowymi ręcznikami. Niegdyś błędnie odradzano kąpiel, aby przyśpieszyć zasychanie sączących zmian, co skutkowało zwykle nadkażeniem bakteryjnym zmian. Ze względu na brak danych nie wydaję się jednak wskazane długotrwałe moczenie skóry np. podczas zabaw wodnych.
  • Chore dziecko powinno zostać w domu aż do momentu kiedy zmiany ulegną zagojeniu, a dziecko nie będzie już zarażać.
  • Aby uniknąć zadrapania skóry zaleca się obcinanie paznokci dziecka na możliwie krótko, a dodatkowo pomocne mogą okazać się nakładane na noc bawełniane rękawiczki i skarpetki.
  • Ważnym elementem prewencji nadkażenia jest dbałość o higienę rąk, stosowanie czystej bielizny osobistej i pościeli, a u niemowląt zaleca się częstą zmianę pieluch. Szczególną uwagę należy zwrócić na higienę błon śluzowych krocza, gdzie czasem też pojawiają się zmiany skórne.
  • Aktualne zalecenia dotyczące pielęgnacji skóry chorego na ospę wietrzną uległy zmianie i obecnie nie zaleca się stosowanie preparatów przyspieszających wysychanie zmian sączących takich jak pudry płynne z tlenkiem cynku, papkowatych zawiesin czy maści, które wraz z ograniczoną higieną zwiększają ryzyko nadkażenia oraz utrudniają jego zauważenie! Nie polecamy więc powszechnie znanych ze wskazania w ospie preparatów typu pudru płynnego Pudroderm, płynu Tanno Hermal Lotio, czy też przeciwświądowej maści Variderm. W przypadku gdy puder płynny zostaje zalecony przez lekarza, a pacjent wyraża chęć jego użycia konieczne jest poinformowanie pacjenta/rodzica o należytej higienie i nie używaniu preparatu na owłosioną skórę głowy.
  • Jedynym lekiem wskazanym w leczeniu gorączki u dziecka chorego na ospę jest paracetamol. (Więcej na ten temat pisaliśmy już tu: Gorączka w ospie wietrznej: NIE dla ibuprofenu)
  • Kontaktu z dziećmi chorymi na ospę wietrzną powinny unikać kobiety w ciąży, nieszczepione małe dzieci, osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby, które przyjmują długotrwale leki obniżające odpowiedź immunologiczną np. prednizolon i inne GKS.

UWAGA! Biorąc pod uwagę fakt, że szczepienie na ospę nie jest w Polsce obowiązkowe oraz patrząc na rozwijający się „ruch antyszczepionkowy” i o zasłyszanych w mediach „ospa-party”, przebieg ospy może być niebezpieczny i nasilony dla dziecka.W sytuacji jeśli wysypce u dziecka towarzyszy duże zaczerwienienie, obrzęk, częste wymioty, odwodnienie, gorączka utrzymująca się dłużej niż 4 dni lub pogorszenie mimo, że na skórze nie pojawiają się nowe krostki ,wskazana jest wizyta u lekarza – prawdopodobnie zostanie przepisany acyklowir w postaci doustnych tabletek (Heviran, Hascovir), a może być też konieczne leczenie szpitalne[4]Pediatric Chickenpox: Patient education http://emedicine.medscape.com/article/969773-overview#a7.

Co więc możemy zaproponować do leczenia miejscowego w przebiegu ospy?

Zmiany skórne powinny być odkażane środkami antyseptycznymi bez alkoholu, takimi jak np oktenidyna, która dezynfekuje, nawilża i oczyszcza ranę, zapobiega powstawaniu blizn. Najodpowiedniejszą formą dostępna na rynku będzie preparat w postaci żelu ze względu na łatwiejszą aplikację (Octenilin żel do ran), jednak postać spray w postaci Octenispetu też będzie właściwa.

Octenilin żel do ran

W celu odkażenia i wysuszenia zmian sączących, które pojawiły się na błonach śluzowych można również zastosować fiolet gencjanowy. Należy jednak pamiętać o tym, że jego użycie nie jest najwygodniejszą opcją – preparat brudzi skórę i ubrania, a dodatkowo, poprzez swoje mocne zabarwienie, może uniemożliwić kontrolę stanu zmian skórnych, w tym ocenę czy doszło do nadkażenia.

Jako pomoc przy odkażeniu skóry i zapobiegnięciu nadkażeniom może posłużyć też rozwór do przemywania z nadmanganianem potasu. W aptece dostępny w postaci proszku do sporządzania roztworu lub tabletek do rozpuszczania. Alternatywą jest też krótka kąpiel w wodzie z rozpuszczonym kilkoma kryształkami tego leku.

W przypadku bardziej nasilonych i rozległych zmian zalecane jest czasem zastosowanie miejscowo preparatu z denotiwirem, znanego głównie z zastosowania w opryszczce, ale skutecznego również w leczeniu infekcji wywołanej przez VZV (Vratizolin 3% krem).

Vratizolin 3% krem

Pomocny może być także acyklowir w kremie (Hascovir, Zovirax, Herpex).

Podczas ospy bardzo ważna kwestią jest zahamowanie chęci drapania się, które prowadzi do uszkodzenia ropnych pęcherzyków. Zdrapanie zaschniętych strupków zwiększa ryzyko zakażenia bakteryjnego, co pogarsza rokowania i przedłuża czas potrzebny do wyzdrowienia. Na rynku pojawił się alternatywny do pudrów płynnych preparat, przeznaczony specjalnie dla dzieci chorych na ospę, który łagodzi świąd – jest to pianka PoxClin Cool Mousse. Produkt zawiera żel z aloesu, betainę, pantenol, alantoinę, wyciąg z ziela lawendy, kwiatu rumianku.  Tworzy warstwę ograniczającą rozwój zakażenia, łagodzi podrażnienia, uśmierza świąd, wspomaga naturalny proces gojenia. Zaleca się stosowanie preparatu trzy razy dziennie lub też każdorazowo, gdy wystąpi nasilony świąd. Dla zwiększenia efektu preparat można przechowywać w lodówce.

Na rynku dostępny jest też nowy preparat w postaci żelu Virasoothe Spray gel łagodzący objawy ospy wietrznej. Preparat nie zawiera substancji przeciwświądowych jednak w opinii rodziców okazuję się być skuteczny w likwidacji świądu. Zdecydowaną zaletą produktu jest postać leku w formie sprayu, co ułatwia aplikację.

pianka PoxClin Cool Mousse

W celu załagodzenia świądu zastosować można doustne krople z dimetindenem (Fenistil, 1 mg/ml). Zastosowanie na skórę żelu Fenistil o lekkiej konsystencji nie powinno wiązać się z ryzykiem nadkażenia, dlatego taka postać leku również może być pomocna i jest powszechnie stosowana wraz  z wcześniejszym odkażeniem zmian oktenidyną. Jeśli jednak rodzic planuję stosować preparat na duże powierzchnię skóry dziecka lub też gdy świąd nie jest bardzo dokuczliwy warto w pierwszym kroku sięgnąć po bardziej łagodne środki, takie jak PoxClin. 

Mimo, że nie ma dowodów na skuteczność izoprynozyny w leczeniu chorób z przeziębienia o etiologii wirusowej (Składniki preparatów na odporność dla dzieci), to może być pomocna w ograniczaniu infekcji wirusem opryszki. Z tego względu można by przypuszczać, że leki z izoprynozyną takie jak Neosine i Groprinosin mogą okazać się skuteczne w walce z wirusem tej samej rodziny – VZV[5]Janeczko J. et al.: Effect of isoprinosine and acyclovir on the clinical course of chickenpox and herpes zoster 1991. abstrakt i czasem też bywają przepisywane w tym wskazaniu przez lekarzy. Trzeba pamiętać, że w tym przypadku dawka izoprynozyny musi być wyższa tj. 100 mg/kg m.c. Nie ma jednak twardych dowodów na skuteczność takiego leczenia i lekiem z wyboru pozostaje acyklowir.

Data publikacji: 04.01.2017
Data ostatniej aktualizacji: 06.01.2017

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Ospa wietrzna u dzieci: co może doradzić farmaceuta?, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/ospa-wietrzna-u-dzieci-co-moze-doradzic-farmaceuta/) [dostęp: 24 września 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.