Pory dnia a dawkowanie leków [tabela]

Jest wiele ważnych kwestii związanych z czasem podania leków, które mogą mieć wpływ na efektywność, działania niepożądane i compliance terapii. Rekomendacje na temat tego kiedy podawać niektóre leki bazują na różnych czynnikach, takich jak mechanizm działania leku, wpływ jedzenia na absorpcję, unikanie działań niepożądanych, czy wygoda stosowania. Większość leków działa najlepiej, jeśli jest podawana regularnie o tej samej porze dnia. W przypadku niektórych regularność podawania może również pomóc w dokładnym monitorowaniu terapii poprzez utrzymywanie stałego poziomu w surowicy, a tym samym stałych efektów klinicznych (np. warfaryna czy acenokumarol).

Ważne, by przy dobieraniu odpowiedniej pory dnia wziąć pod uwagę tryb życia pacjenta. Przykładowo, jeśli pacjent nie jest w stanie zapamiętać wieczornej dawki leku, zmiana czasu podania może pomóc poprawić compliance bez zmniejszania efektywności terapii. Ważne jest by zrozumieć dlaczego niektóre leki mają konkretne rekomendacje odnośnie czasu podania. Może to pomóc, jeśli pacjent ma problem z dostosowaniem się do sugerowanej pory dawkowania lub pomóc pacjentowi dostosować się do nieplanowanych zmian harmonogramu dnia. Poniższa tabela pomoże w optymizacji pory zażycia leku przez pacjenta.

Przesłanka Lek lub grupa leków
Rekomendacja

Z posiłkiem

Dla zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych (np. podrażnienia żołądka) doustne glikokortykosteroidy Stosowanie z posiłkiem zapobiega podrażnieniom błony śluzowej żołądka. [1]Nesbitt LT Jr. Minimizing complications from systemic glucocorticoid use. Dermatol Clin 1995;13:925-39.
opioidy Stosowanie z jedzeniem lub popijanie mlekiem pomaga ograniczyć działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego.[2]ChPL1
NLPZ Stosowanie z jedzeniem lub popijanie mlekiem pomaga ograniczyć działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (nie dotyczy tabletek dojelitowych).[3]ChPL2
metformina (Glucophage) Stosowanie z jedzeniem pomaga ograniczyć działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Często zalecana razem z obiadem, największym posiłkiem dnia.[4]ChPL3
Dla zwiększenia wchłanialności

lowastatyna (Lovasterol)

= monakolina K

Jedzenie zwiększa biodostępność lowastatyny.

Sok grejpfrutowy zwiększa niebezpiecznie stężenie we krwi, więc należy unikać jego spożycia.[5]ChPL4

rivaroxaban (Xarelto)

Stosować z wieczornym posiłkiem, kiedy pacjent cierpi na niezastawkowe migotanie przedsionków.[6]ChPL5

Stosować z jedzeniem w trakcie terapii lub zapobieganiu nawrotom zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP)

Biodostępność zależy od dawki:

  • Stosuje się 10 mg z jedzeniem lub bez
  • Stosuje się 15 i 20 mg zawsze z jedzeniem.

Na pusty żołądek i/lub z unikaniem szczególnych składników pok.

Dla poprawy skuteczności

Inhibitory pompy protonowej

omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol, esomeprazol, rabeprazol

Należy stosować od 30 do 60 minut przed posiłkiem.

Jeśli stosowane 2×1, jedna dawka przed śniadaniem, a druga przed kolacją.

Generalnie efektywność jest mniejsza, kiedy stosowane są przed snem, ale nie oznacza to, że przy dawkowaniu 1×1 pacjent nie może zacząć terapii wieczorem, jeśli zaistnieje potrzeba.[7]Katz PO, Gerson LB, Vela MF. Guidelines of the diagnosis and management of gastroesophageal reflux disease. Am J Gastroenterol 2013;108:308-28.

dekslanzoprazol (Dexilant) może być podawany niezależnie od posiłków ze względu na jego mechanizm podwójnego uwalniania. [8]Katz PO, Gerson LB, Vela MF. Guidelines of the diagnosis and management of gastroesophageal reflux disease. Am J Gastroenterol 2013;108:308-28.

Dla poprawy wchłaniania Niektóre antybiotyki i leki przeciwgrzybicze

worykonazol: posiłki bogate w tłuszcze zmniejszają szybkość i zakres wchłaniania; Stosować godzinę przed lub godzinę do dwóch po posiłku.[9]ChPL6

itrakonazol: tu przeciwnie, zaleca się spożycie z posiłkiem dla poprawy wchłaniania.[10]ChPL10 Pomocna jest w tym też cola.

ampicylina: jedzenie zmniejsza szybkość i zakres wchłaniania; Stosować godzinę przed lub godzinę do dwóch po posiłku.[11]ChPL7

azytromycyna o przedłużonym uwalnianiu (Zetamax): stosować godzinę przed lub dwie godziny po posiłku.[12]ChPL8

rifampicyna: stosować godzinę przed lub dwie godziny po, by zapewnić maksymalne wchłanianie.[13]ChPL9

Żelazo

(Sorbifer Durales, Tardyferon, Hemofer Prolongatum)

Stosować godzinę przed lub dwie godziny po posiłku dla najlepszego wchłaniania.[14]Schrier SL, Auerbach M. Treatment of iron deficiency anemia in adults. Last updated February 2016. In UpToDate, Post TW (ed), UpToDate, Waltham, MA 02013.

Unikać podawania z mlekiem, pokarmami bogatymi w wapń, płatków, bogatych w błonnik, z herbatą, kawą lub jajami.

Najlepsze wchłanianie jest w średnio-kwaśnym żołądku, dlatego korzystne może być stosowanie żelaza z witaminą C lub sokiem pomarańczowym.[15]Schrier SL, Auerbach M. Treatment of iron deficiency anemia in adults. Last updated February 2016. In UpToDate, Post TW (ed), UpToDate, Waltham, MA 02013.

Jednak podanie nawet 500 – 1000 mg witaminy C może zwiększać wchłanianie tylko o około 10%[16]14. (Szklanka soku pomarańczowego to średnio 124 mg witaminy C…).

Aby zmniejszyć działania niepożądane odczuwalne ze strony przewodu pokarmowego, możesz zalecić podawanie z jedzeniem; co prawda wchłanianie ulegnie zmniejszeniu, ale pacjent nie przerwie terapii.

Bisfosfoniany

(zobacz jeszcze w sekcji „Rano”)

Wchłanianie bisfosfonianów jest znacząco upośledzone przez jedzenie, napoje, wapń i pH żołądka. Powinny być podawane na pusty żołądek.[17]Han HK, Shin HJ, Ha DH. Improved oral bioavailability of alendronate via the mucoadhesive liposomal delivery system. Eur J Pharm Sci 2012;46:500-7.
lewotyroksyna Patrz: w sekcja rano
Wapń (mleko i inne produkty mleczne, soku z dodatkiem wapnia i inne) może wpływać na wchłanianie i/lub je zmniejszać Tetracykliny

Nie stosować tetracykliny (Tetracyclinum TZF) z mlekiem i jedzeniem ze względu na znaczne upośledzenie wchłaniania i ryzyko spadku skuteczności.[18]ChPL10

limecyklina (Tetralysal, Damelium) może być stosowana na czczo lub z jedzeniem, nawet nabiałem, gdyż jej absorpcja nie jest przez nie modyfikowana. Stosowanie z jedzeniem może zmniejszać podrażnienie i wrzodzenie przełyku. Leki zobojętniające sok żołądkowy oraz związki żelaza, cynku, magnezu i wapnia mogą zmniejszać wchłanianie limecykliny dlatego wtedy należy zachować 2h odstęp.[19]Limecyklina (lymecycline), http://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=1711

Wchłanianie doksycykliny (Unidox) nie jest modyfikowane przez jedzenie i mleko i może być z nimi stosowana, jeśli występuje podrażnienie przewodu pokarmowego.[20]ChPL

Fluorochinolony

cyprofloksacyna (Proxacin, Cipronex, Ciphin) może być stosowana z jedzeniem lub na czczo. Kiedy jest stosowana z jedzeniem, występuje opóźnienie wchłaniania, ale nie dowiedziono tu wpływu na skuteczność. Nie stosować żadnej z form razem z produktami mlecznymi takimi jak mlego lub jogurt. Cyprofloksacyna może być podawana z posiłkiem, który zawiera produkty mleczne.[21]ChPL11

norfloksacynę (Nolicin) należy stosować godzinę przed lub dwie godziny po posiłku lub spożyciu mleka mleku. Obecność jedzenia i produktów mlecznych może zmniejszać jej wchłanianie.[22]ChPL12

Tabletki z lewofloksacyną (Levoxa, Tavanic, Oroflocina) mogą być podawane niezależnie od jedzenia.[23]ChPL13

ofloksacyna (Tarivid) może być stosowana niezależnie od posiłku.[24]ChPL14

Wapń nie ma znaczącej interakcji z moksyfloksacyną (Moloxin), może być podawana z jedzeniem lub bez.

Aby zapobiec niebezpiecznemu podwyższeniu stężenia leku w surowicy leki metabolizowane przez CYP3A

Amiodaron (Cordarone, Opacorden), erytromycyna, felodypina (w: Delmuno), cisapryd (Gasprid), fluwoksamina (Fevarin), i inne (!)

Sok grejpfrutowy jest inhibitorem izoformy CYP3A i może dawać interakcję z wieloma lekami podawanymi doustnie.

(Interakcje z sokiem grejpfrutowym w osobnym opracowaniu)

efawirenz (Stocrin Rpz.) Efawirenz powinien być stosowany na pusty żołądek bez spożywania jedzenia przez dwie godziny po zastosowaniu. Jedzenie zwiększa jego stężenie we krwi i może powodować działania niepożądane.[25]ChPL14

Rano

By poprawić skuteczność bromokryptyna (Bromergon, Parlodel) (w sytuacji, gdy jest stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2[26]Walczyk J. Bromokryptyna w leczeniu cukrzycy typu 2 (2014) http://diabetologia.mp.pl/leki/leki_w_diabetologii/show.html?id=96333)

Kiedy stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2, podawać dwie godziny po wstaniu z łóżka rano.

Podawanie z jedzeniem zmniejsza też ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego (np. nudności, wymioty) [27]Shivaprasad C, Kalra S. Bromocriptine in type 2 diabetes mellitus. Indian J Endocrinol Metab 2011;15:s17-24.

By poprawić wchłanianie lewotyroksyna (Letrox, Euthyrox, Eltroxin)

Rekomendowana pora stosowania to bezpośrednio po pobudce rano, na pusty żołądek (60 minut przed śniadaniem lub kawą).[28]Jonklaas J, Bianco AC, Bauer AJ, et al. Guidelines for the treatment of hypothyroidism. Thyroid 2014;24:1670-751.

Prowadzone były badania na temat wieczornego podania, dwie do cztery godziny po ostatnim posiłku.[29]Jonklaas J, Bianco AC, Bauer AJ, et al. Guidelines for the treatment of hypothyroidism. Thyroid 2014;24:1670-751.[30]Garber JR, Cobin RH, Gharib H, et al. Clinical practice guidelines for hypothyroidism in adults: cosponsored by the American Association of Clinical Endocrinologists and the American Thyroid Association. Endocr Pract 2012;18:988-1028.[31]Bolk N, Visser TJ, Nijman J, et al. Effects of evening vs morning levothyroxine intake: a randomized double-blind crossover trial. Arch Intern Med 170:1996-2003.[32]Bach-Huynh TG, Nayak B, Loh J, et al. Timing of levothyroxine administration affects serum thyrotropin concentration. J Clin Endocrinol Metab 2009;94:3905-12.. Można to rozważyć u pacjentów, którzy mają problem ze stosowaniem leku rano.

Dużo ważniejsze jest, aby stosować lewotyroksynę regularnie i o jednej porze.

Bisfosfoniany (kwas alendronowy, kwas ibandronowy)

kwas alendronowy (Fosamax, Ostenil, Ostolek) należy podawać rano, co najmniej 30 minut (najlepiej dłużej, do dwóch godzin) przed posiłkiem i nie popijać napojami innymi niż woda, oraz nie stosować wtedy innych leków.

kwas ibandronowy (Ibandronat) powinien być stosowany rano ze szklanką wody, co najmniej 60 minut przed pierwszym posiłkiem, napojem i innym lekiem lekiem. Pacjent powinien unikać jedzenia i picia czegoś innego niż woda 60 minut po zastosowaniu leku.[33]ChPL15

Pacjent nie powinien się kłaść przez 60 minut po zastosowaniu leku ze względu na ryzyko podrażnienia przełyku.[34]ChPL16

Obniżanie ryzyka działań niepożądanych Kortykosteroidy doustne, np. prednizon (Encorton), prednizolon (Encortolon) Ranne podanie leku może zmniejszać hamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.[35]Nesbitt LT Jr. Minimizing complications from systemic glucocorticoid use. Dermatol Clin 1995;13:925-39.
Aby uniknąć oddawania moczu w nocy Diuretyki (furosemid, hydrochlorotiazyd) Stosować rano, by szczyt produkcji moczu wystąpił w trakcie dnia i pacjent nie musiał wstawać w nocy do toalety.

Przed snem

Dla optymalnej skuteczności Blokery H2 (ranitydyna, famotydyna) Podanie przed pójściem spać może pomóc znieść nocne objawy takie jak zgaga. Nocne wydzielanie kwasu jest regulowane głównie przez histaminę.[36]Pan T, Wang YP, Liu FC, Yang JL. Additional bedtime H2-receptor antagonist for the control of nocturnal gastric acid breakthrough: a Cochrane systematic review. Chin J Dig Dis 2006;7:141-8.
Statyny

Większość statyn została przebadana i sugerowane jest podanie wieczorne ze względu na zwiększoną produkcję cholesterolu w nocy, kiedy jest mniej jedzenia w żołądku.[37]Simon HB. On call: simvastatin in the morning? October 2011. Harvard Men’s Health Watch. pełny tekst

Optymalny czas zastosowania statyn o krótkim okresie półtrwania (simwastatyna, fluwastatyna lowastatyna) to moment tuż przed snem. [38]Wallace A, Chinn D, Rubin G. Taking simvastatin in the morning compared with in the evening: randomised controlled trial. BMJ 2003;327:788.

Za „tuż przed snem” uznaje się moment bezpośrednio przed pójściem spać, a nie wieczór jako taki. To ważne w przypadku pracowników zmianowych, bo jeśli ktoś kładzie się spać w ciągu nia, powinien zastosować lek rano, aby działał przez sen.[39]Bell JP. Timing of simvastatin treatment: what about shift workers? (letter). BMJ 2004;328:168.

rosuwastatyna, atorwastatyna, prawastatyna długi okres półtrwania więc mogą być z powodzeniem stosowane rano[40]Martin PD, Mitchell PD, Schneck DW. Pharmacodynamic effects and pharmacokinetics of a new HMG-CoA reductase inhibitor, rosuvastatin, after morning or evening administration in healthy volunteers. Br J Clin Pharmacol 2002;54:472-7.

Zobacz też Czytaj też: Statyny: rano czy wieczorem?

Leki na nadciśnienie działające na system renina-angiotensyna-aldosteron (inhibitory ACE, blokery receptora angiotensynowego) Stosowanie wieczorem może pomóc normalizować dobowe zmiany ciśnienia, a dzięki temu obniżyć ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych[41]Stranges PM, Drew AM, Rafferty P, et al. Treatment of hypertension with chronotherapy: is it time of drug administration? Ann Pharmacother 2015:49;323-34.
gabapentyna (tylko kiedy stosowana na syndrom niespokojnych nóg [42]Kim ES, Deeks ED. Gabapentin Enacarbil: A Review in Restless Legs Syndrome. Drugs. 2016 May;76(8):879-87. abstrakt) – w Polsce off-label

Stosować o 17:00, by stężenie we krwi i szczyt aktywności przypadał w nocy.[43]ChPL

Stosować z jedzeniem.[44]ChPL

Aby uniknąć senności w trakcie dnia Leki działające depresyjnie na CSN Aby uniknąć senności w trakcie dnia

WAŻNE:

W przypadku warfaryny/acenokumarolu pacjenci nie muszą unikać pokarmów bogatych w witaminę K (zielone, liściaste warzywa). Stałe ich zażywanie daje stabilne wyniki pomiaru INR.[45]Booth SL, Centurelli MA. Vitamin K: a practical guide to the dietary management of patients on warfarin. Nutr Rev 1999;57:288-96.

Zobacz też Czytaj też: Źródła witaminy K w diecie

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 72 z dnia 05.12.2017, pierwotnie opublikowaną 28.05.2017.

mgr farm. Konrad Tuszyński

Dyrektor ds. naukowych opieka.farm sp. z o.o. Doktorant Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Twórca i redaktor naczelny portalu opieka.farm, założyciel Apteki u Farmaceutów (AuF), KSOF oraz AnP.

[artykuły na portalu] [publikacje naukowe] [wyślij wiadomość prywatną]

mgr farm. Effiom Uman-Ntuk

Członek Okręgowej Rady Aptekarskiej w Krakowie, założyciel i redaktor portalu opieka.farm, założyciel AuF oraz AnP.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Konrad Tuszyński, i in.: Pory dnia a dawkowanie leków [tabela], Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/pory-dnia-a-dawkowanie-lekow/) [dostęp: 12 grudnia 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.