Przegląd leków na zaparcia

Z zaparciem mamy do czynienia gdy częstotliwość wypróżnień jest mniejsza lub równa 2 na tydzień. Zaparciu towarzyszy uczucie ucisku lub bólu brzucha, trudność w defekacji oraz uczucie niepełnego wypróżnienia. Problem zaparcia dotyczy około co 3-4 osoby i występuje wielokrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn. 

Zaparcia mogą być spowodowane między innymi: złymi nawykami żywieniowymi i brakiem aktywności fizycznej,  unikaniem pokarmów bogatych w błonnik i zbyt małą ilością wypijanej wody, ciążą, cukrzycą, chorobą Parkinsona czy chorobą hemoroidalną. Utrudnianie wypróżniania może mieć również źródło w przyjmowanych lekach. Wśród tych, wywołujących zaparcia należy wymienić leki o cholinolitycznej komponencie działania (np. TLPD czy leki przeciwpsychotyczne), bisfosfoniany, antagonisty receptora 5-HT3, preparaty zawierające glin, wapń i żelazo, antagonistów wapnia, doustne środki antykoncepcyjne oraz niesteroidowe środki przeciwzapalne.

Preparaty na zaparcia dostępne w aptekach podzielić można na trzy kategorie:

  • Środki o działaniu drażniącym na ściany jelita zwiększające jego motorykę przez pobudzanie śluzówkowych i podśluzówkowych splotów nerwowych. Początek działania po zażyciu występuje z około sześciogodzinnym opóźnieniem, dlatego zalecane jest ich stosowane wieczorem, popijając szklanką wody. Do tej grupy zalicza się głównie surowce antrachinonowe. Są one przeciwwskazane w przypadku kobiet ciężarnych i karmiących. Maksymalna dobowa dawka antrazwiązków to 30 mg, a stosowanie należy ograniczyć do 1-2 tygodni ze względu na ryzyko rozwinięcia tolerancji i „rozleniwienia jelit”. Przy stosowaniu innych leków należy zachować jednogodzinny odstęp.
  • Działające osmotycznie powodujące utrzymanie wody w świetle przewodu pokarmowego.
  • Inne środki działające fizycznie w tym substancje powierzchniowo czynne i poślizgowe ułatwiające przesuwanie mas kałowych.

Środki drażniące ściany jelit

PreparatPostaćStatusSubstancja leczniczaStandaryzacja[mg]
Senefol Labofarmtabletkilek OTCSennae folium cum fructussennozyd B7,13-7,88
Alaxtabletkilek OTCAlona,
Frangulae cortex
aloina10 - 15
Agiolaxgranulatlek OTCPlantaginis ovatae semen, Sennae fructussennozydy15
Obstilaxtabletkisuplement dietyRhei radix, Sennale foliumreina

sennozyd B
7 - 8,4

10 - 16
Laxocapskapsułkisuplement dietyRhei radixbrak danychbrak danych
Radirextabletkilek OTCRhei radixreina11,3 - 13,9
Xennazioła do zaparzanialek OTCSennae foliumsennozyd B30
Xenna Extra Comforttabletkilek OTCSennae fructussennozyd B20
Regulaxpastylki do żucialek OTCSennae folium, Sennae fructussennozydy17,64 - 30
Rhelaxsyroplek OTCRhei radix, Frangulae cortex, Carvii fructusglukofrangulina A12,7
Kora kruszyny FLOSzioła do zaparzanialek OTCFrangulae cortexglukofrangulina A21,9-29,6
Korzeń rzewienia FLOSzioła do zaparzanialek OTCRhei radixbrak danychbrak danych
Liść senesu FLOSzioła do zaparzanialek OTCSennae foliumsennozyd B28,5 - 31,5
Normosan fixzioła do zaparzanialek OTCSennae folium
Frangulae cortex
Sennae folium
Carvi fructus Sambuci fructus, Menthae pip. folium
glukofrangulina A19,6 - 29,4
Normosan capskapsułkilek OTCFrangulae cortexglukofrangulina A15
Bisacodyl VPtabletkilek OTCbisacodylumnie dotyczy5
Dulcobistabletkilek OTCbisacodylumnie dotyczy5
Olej rycynowy PhytoPharmpłynlek OTCOleum Ricininie dotyczynie dotyczy

Środki działające osmotycznie

PreparatPostaćStatusSubstancjaUwagi dotyczące stosowania
Xenna Balancesaszetkiwyrób medycznymakrogol (13,125g/saszetka)Zawartość saszetki rozpuścić w szklance wody. Pić raz do trzech razy dziennie. Nie stosować u dzieci poniżej 12 roku życia.Makrogol ma zdolność do wiązania wody, dzięki czemu powoduje nawodnienie i zwiększenie mas kałowych. W rezultacie pobudza naturalne ruchy perystaltyczne jelit.
Dicopeg juniorsaszetkiwyrób medycznymakrogol (5,0g/saszetka )Zawartość saszetki rozpuścić w szklance wody. Dzieci od 6 miesiaca życia do 2 lat (12 kg): 1-2 saszetki dziennie, 2-11 lat (12-20 kg): 2-4 saszetki dziennie, powyżej 11 (>20kg): 2-6 saszetek dziennie
Forlaxsaszetkilek OTCmakrogol (10,0g/saszetka)Zawartość saszetki rozpuścić w szklance wody. Pić raz do trzech razy dziennie. Nie stosować u dzieci poniżej 8 roku życia. Makrogol ma zdolność do wiązania wody, dzięki czemu powoduje nawodnienie i zwiększenie mas kałowych. W rezultacie pobudza naturalne ruchy perystaltyczne jelit.
Duphalacroztwór doustnylek OTClaktuloza 667 mg/mLPreparat należy szybko połknąć i nie trzymać w ustach. Można go podawać w postaci nierozcieńczonej lub po rozcieńczeniu. Podczas stosowania laktulozy zalecane jest zwiększenie ilości wypijanych płynów w ciągu dnia do 1,5-2 litrów. Dawkę leku najkorzystniej przyjmować w dawce pojedynczej w trakcie śniadania. Działanie przeczyszczające pojawia się z kilkudniowym opóźnieniem.
Solaqsyropsuplement dietylaktuloza 667 mg/mLPreparat należy szybko połknąć i nie trzymać w ustach. Można go podawać w postaci nierozcieńczonej lub po rozcieńczeniu. Podczas stosowania laktulozy zalecane jest zwiększenie ilości wypijanych płynów w ciągu dnia do 1,5-2 litrów. Dawkę leku najkorzystniej przyjmować w dawce pojedynczej w trakcie śniadania. Działanie przeczyszczające pojawia się z kilkudniowym opóźnieniem.
Lactulose-MIPsyroplek OTClaktuloza 650 mg/mLPreparat należy szybko połknąć i nie trzymać w ustach. Można go podawać w postaci nierozcieńczonej lub po rozcieńczeniu. Podczas stosowania laktulozy zalecane jest zwiększenie ilości wypijanych płynów w ciągu dnia do 1,5-2 litrów. Dawkę leku najkorzystniej przyjmować w dawce pojedynczej w trakcie śniadania. Działanie przeczyszczające pojawia się z kilkudniowym opóźnieniem.
Enemawlewka doodbytniczalek OTCdisodu fosforan, sodu diwodorofosforan Dorośli: 120-150 ml. Dzieci: poniżej 14 kg - 30 ml; do 27 kg - 60 ml; do 40 kg - 90 ml. Nie stosować częściej niż 1/dobę, maksymalnie przez 7 dni. Hipertoniczny roztwór fosforanów zapobiega wchłanianiu wody w jelitach, powoduje zwiększenie objętości i rozmiękczenie mas kałowych.
Rectanalwlewka doodbytniczalek OTCdisodu fosforan, sodu diwodorofosforan Dorośli: około 120-150 ml. Dzieci 2-12 rż.: około 60-90 ml. Hipertoniczny roztwór fosforanów zapobiega wchłanianiu wody w jelitach, powoduje zwiększenie objętości i rozmiękczenie mas kałowych.
Sól gorzkaproszek do sporządzania roztworulek OTCMagnesii sulfasRaz dziennie - jedną łyżeczkę rozpuścić w szklance wody. Związki magnezu mogą znacznie zmieniać wchłanianie, tetracyklin, produktów żelaza. Należy zachować 3h przerwy między przymowaniem leków.

O makrogolach i laktulozie czytaj więcej tu: Dawkowanie laktulozy i makrogoli

Inne środki działające fizycznie

PreparatPostaćStatusSubstancjeUwagi do stosowania preparatu
Mentholaxinpłyn doustnylek OTCParafinum liquidum, Oleum MenthaePreparat do stosowania doraźnego. Jedną do trzech łyżek stołowych na czczo. Dzieci powyżej 2 lat: 1-3 ml/kg masy ciała. Parafina może zmieniać wchłanianie leków podawanych doustnie - należy zachować godzinny odstęp.
Parafina płynna Aflofarmpłyn doustnylek OTCParafinum liquidumPreparat do stosowania doraźnego. Jedną do trzech łyżek stołowych na czczo. Dzieci powyżej 2 lat: 1-3 ml/kg masy ciała. Parafina może zmieniać wchłanianie leków podawanych doustnie - należy zachować godzinny odstęp.
Czopki gliceroloweczopki doodbytniczelek OTCglicerolDorośli i dzieci powyżej 6 lat 1-2 czopki. U dzieci poniżej 6 lat 1 czopek. Po aplikacji czopka wypróżnienie następuje po 15-60 minutach.
Eva/quczopki musującewyrób medycznydiwęglan sodu i diwinian potasuCzopki działające na drodze rozmiękczania mas kałowych. Nie stosować w przypadku uszkodzenia błony śluzowej odbytu (hemoroidy)
Nasiona lnu Herbapolzioła do zaparzanialek OTCLini semenNasiona do maceracji lub sporządzenia odwaru. Pić trzy razy dziennie po jedną szklankę - przed posiłkami.
Laxol czopki doodbytniczelek OTCdokuzan sodowyDorośli i dzieci powyżej lat: 1 czopek 2x/dobę. Preparatu nie należy przyjmować dłużej niż 7-10 dni. Dokuzan jest środkiem powierzchniowo czynnym, który zwiększa objętość i zmienia konsystencję mas kałowych. Jego emulgujące właściwości mogą wpływać na wchłanianie innych leków.
Melilax Pediatricwlewki doodbytniczewyrób medycznykompleks miodów i polisacharydów z aloesu i ślazu dzikiegoNiemowlęta - pół wlewki, dzieci 1-3 lat jednorazowo jedna wlewka, powyżej 3 r.ż. maksymalnie dwie dawki

Innym sposobem radzenia sobie z zaparciem jest sięgnięcie po preparaty zawierające śluzy (o charakterze polisacharydów mających po fermentacji zdolność do chłonięcia wody  i zmniejszania lepkości masy kałowej) oraz błonnik, który pęczniejąc naturalnie zwiększy objętość mas kałowych i przyśpieszy perystaltykę jelit. Błonnik w jelitach sprzyja także rozwojowi przyjaznych probiotycznych bakterii Lactobacillus i Bifidobacterium. 

  • Colon C
  • Laxinat
  • Nasiona babki płesznik

O preparatach na wypróżnienie stosowanych przed zabiegami czytaj tu: Przygotowanie do kolonoskopii: jakich wskazówek udzielić?

Data publikacji: 02.11.2016
Data ostatniej aktualizacji: 02.11.2016

mgr farm. Jakub Dereń

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Odbywał staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

 

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.