Statyny: rano czy wieczorem?

Inhibitory reduktazy hydroksymetyloglutarylo-koenzymu A (HMG-CoA), znane powszechnie jako statyny, są lekami pierwszego rzutu w redukcji frakcji LDL cholesterolu. Choć cholesterol jest niezbędny do normalnego funkcjonowania komórek, zbyt duże stężenie frakcji LDL prowadzi do aterogenezy, czyli tworzenia blaszki miażdżycowej. Odkładanie się płytek cholesterolu w tętnicach prowadzi do zapalenia tętnic wieńcowych, zawału serca i/lub udaru. Obniżenie poziomu frakcji LDL zmniejsza ryzyko chorób i śmierci; z tego powodu kluczowe jest, by pacjenci stosowali lek w taki sposób, by uzyskać jak najlepszy efekt terapii.[1]Plakogiannis R, Cohen H.  Optimal low-density lipoprotein cholesterol lowering – morning versus  evening statin administration.  Ann Pharmacother.  2007;41:106-110.

Choć część cholesterolu przyjmujemy razem z dietą, znaczna jego część jest produkowana endogennie. Wcześniejsze hipotezy głosiły, że ludzka produkcja cholesterolu może być cykliczna, podobnie jak u zwierząt, gdzie zostało to dobrze zbadane. Późniejsze badania na ludziach potwierdziły fluktuacje w syntezie cholesterolu, przy czym największa jego produkcja w wątrobie przypadała na okres niejedzenia.

Odkrycie dobowego rytmu produkcji cholesterolu sprawiło, że zalecono stosowanie statyn przed pójściem spać, by zapewnić najwyższe stężenie leku, kiedy endogenna produkcja cholesterolu jest na najwyższym poziomie.[2]Jones PJ, Schoeller DA.  Evidence for diurnal periodicity in human cholesterol synthesis.  J Lipid Res. 1990;31:667-673.

Zbadanie własności farmakokinetycznych poszczególnych statyn obaliło konieczność stosowania wszystkich z nich przed pójściem spać.[3]Expert panel on the detection, evaluation, and treatment of high blood cholesterol in adults: executive summary of the third report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) expert panel on detection, evaluation, and treatment of high cholesterol in adults (adult treatment panel III).  JAMA.  2001:285:2486-2497. Choć wszystkie statyny są metabolizowane w wątrobie, znacznie różnią się od siebie okresem półtrwania. Simwastatyna, fluwastatyna i lowastatyna mają krótki okres półtrwania w porównaniu z innymi lekami tej klasy. Statyny z krótkim okresem półtrwania wymagają dawkowania przed pójściem spać dla największej skuteczności – dzięki temu największe stężenie statyn jest wtedy kiedy jest okres największej endogennej syntezy cholesterolu. Z drugiej strony, dłuższy okres półtrwania rosuwastatyny, atorwasatatyny, pitawastatyny i prawastatyny pozwala utrzymać ich stężenie na poziomie terapeutycznym przez okres 24 godzin, dzięki czemu można je podawać nie tylko przed snem.[4]Plakogiannis R, Cohen H.  Optimal low-density lipoprotein cholesterol lowering – morning versus  evening statin administration.  Ann Pharmacother.  2007;41:106-110.

Statyna Okres półtrwania Sugerowany czas podania
Lowastatyna (Lovasterol) = Monokalina K 1,1-1,7 h Przed snem
Simwastatyna (Zocor) 3 h Przed snem
Fluwastatyna (Lescol i Lescol XL)

natychmiastowe uwalnianie: <3 h

przedłużone uwalnianie: 9 h

Przed snem
Prawastatyna

lek: 1-3 h; razem z metabolitami: 77 h

Raczej przed snem
Pitawastatyna* (niedostępna w PL) 12 h Dowolna pora
Atorwastatyna (Sortis, Atoris, Tulip)

lek: 14 h; metabolity: 20-30 h

Dowolna pora
Rosuwastatyna (Crestor, Roswera, Zahron) 19 h Dowolna pora

Mimo poprawnej instrukcji, niektórzy pacjenci stosujący statyny o krótkim okresie półtrwania nie zażywają ich o odpowiedniej porze, co może skutkować zmniejszoną skutecznością terapii. Statyny o dłuższym okresie półtrwania pozwalają na większą elastyczność w czasie podania, co może poprawić compliance i w rezultacie spowodować większe obniżenie poziomu frakcji LDL.

Zobacz też Czytaj też: Równoważne dawki statyn [Case #2]

UPDATE: Pomimo rozważań opartych o parametry farmakokinetyczne, wnioski z przeglądu Cochrane z końca 2016 roku wskazują na niewielki wpływ pory dnia podania statyn, nawet tych o krótkim okresie półtrwania, na różnice w lipidogramie. Jednak ze względu na niedoskonałą metodologię badań włączonych do metaanalizy, dowody na brak różnic są niskiej jakości i nie mogą przesądzać o rekomendacji (patrz: jakość dowodów).[5]Izquierdo-Palomares JM, Fernandez-Tabera JM, Plana MN, Añino Alba A, Gómez Álvarez P, Fernandez-Esteban I, Saiz LC, Martin-Carrillo P, Pinar López Ó. Chronotherapy versus conventional statins therapy for the treatment of hyperlipidaemia. Cochrane Database Syst Rev. 2016 Nov 26;11:CD009462. Review. abstrakt

Podsumowanie:

  • Synteza endogennego cholesterolu jest cykliczna z natury, przy czym jest najbardziej intensywna pomiędzy posiłkami
  • Okres półtrwania danej statyny decyduje o porze stosowania
  • Aby zmaksymalizować efekt statyn z krótkim okresem półtrwania, jak fluwastatyna, lowastatyna i simwastatyna, powinny być one dawkowane przed pójściem spać, dzięki czemu najwyższe stężenie leku będzie w momencie szczytowej endogennej syntezy cholesterolu
  • Statyny o długim okresie półtrwania to atorwastatyna, pitawastatyna, prawastatyna i rosuwastatyna. Pozwalają one na pewną elastyczność w kwestii czasu podania.

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 19 z dnia 19.09.2017, pierwotnie opublikowaną 23.06.2016.

mgr farm. Effiom Uman-Ntuk

Członek Okręgowej Rady Aptekarskiej w Krakowie, założyciel i redaktor portalu opieka.farm, założyciel AuF oraz AnP.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Effiom Uman-Ntuk, i in.: Statyny: rano czy wieczorem?, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/statyny-rano-czy-wieczorem/) [dostęp: 21 listopada 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.