Świerzb – przegląd preparatów

Leczenie świerzbu bywa bardzo uciążliwe, więc pacjenci często pytają o skuteczność różnych metod. Ważne jest, aby udzielić także szczegółowych instrukcji na temat stosowania danego preparatu, co zwiększy szansę na wyleczenie. Poniżej garstka informacji na temat choroby, a także lista dostępnych w Polsce preparatów wraz ze wskazówkami, jakie należy przekazać wydając lek. Listę uzupełniono o preparaty dostępne za granicą, ponieważ pacjenci coraz częściej sięgają po porady internautów. Wśród preparatów dostępnych online króluje nielegalnie sprzedawana iwermektyna – możesz spotkać się z zapytaniami o ten lek.

Świerzb jest chorobą wywoływaną przez pasożyta z gatunku Sarcoptes scabiei. Jedynym żywicielem świerzbowca jest człowiek. Gatunki, których żywicielami są zwierzęta, takie jak psy czy koty, u ludzi mogą powodować podrażnienia skóry lub odczyny alergiczne, jednak nigdy nie bytują na stałe na ludzkiej skórze.

Świerzbem można zarazić się przez kontakt ze skórą chorego, rzadziej zaś przez używanie jego rzeczy osobistych: ręczników, ubrań, spanie w tej samej pościeli. Do zarażenia dochodzi często w dużych skupiskach osób, m.in. na oddziałach szpitalnych, w domach opieki, placówkach szkolnych a także pomiędzy domownikami.[1]Górkiewicz-Petkow et al.: Świerzb-problemy diagnostyczne i terapeutyczne, Medycyna Rodzinna 2009, 4: 70-74

Warunkiem rozwoju choroby jest obecność na skórze żywiciela świerzbowców o różnej płci. Samica, zapłodniona przez samca, drąży w warstwie rogowej naskórka tunel, w którym składa jaja w ilości 2-5 na dobę. Przez następne 4 tygodnie samica wydłuża tunel i znosi w nim kolejne jaja. Z jaj wylęgają się młode osobniki, które dostają się do mieszków włosowych, gdzie osiągają dorosłe stadium. Dorosłe świerzbowce odżywiają się płynem śródkomórkowym i fragmentami tkanek, drążąc przy tym korytarze w kształcie litery S, które przyjmują barwę cielistą lub szarą – jeśli są wypełnione odchodami pasożyta.[2]Krzysztof Siuda: Podgromada: Roztocze. W:Parazytologia i akaroentomologia medyczna, Warszawa: PWN, 2002, s. 327–332

Oprócz charakterystycznych korytarzy i nor, które najłatwiej zobaczyć tam, gdzie warstwa rogowa skóry jest najgrubsza (łokcie, grzbiety dłoni), znamiennym objawem świerzbu jest świąd. Nasila się on szczególnie w nocy, kiedy samica składa najwięcej jaj. Na skórze pojawiają się również zmiany grudkowate, pęcherzykowate oraz wysypka. Może dochodzić do nadkażeń bakteryjnych naskórka, będących powikłaniami choroby. Zmiany świerzbowe umiejscowione są najczęściej między palcami, na zgięciach nadgarstków, w okolicach pach i łokci. U kobiet pojawiają się na otoczkach sutków, u mężczyzn – na skórze narządów płciowych. U niemowląt świerzbowiec atakuje zazwyczaj dłonie i pięty.

Odmianą świerzbu jest świerzb norweski (hiperkeratotyczny), gdzie liczba pasożytów bytujących na powierzchni skóry liczona jest w milionach. Skóra chorego nadmiernie się złuszcza, dochodzi do pogrubienia płytek paznokciowych. Ze względu na objawy, świerzbowiec norweski często bywa mylony z łuszczycą i wypryskiem alergicznym. Jest jednostką chorobową trudną do wyleczenia.[3]Wiercińska E.: Świerzb – zapobieganie zarażeniu, materiały Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie

 

PREPARATY DO STOSOWANIA MIEJSCOWEGO

Lindan, lotion 1% (niedostępny w Polsce)

Lindan w formie lotionu nakłada się na całe ciało od szyi w dół, pozostawia na 8-12 godzin i spłukuje.

Wycofany w wielu krajach ze względu na neurotoksyczność. Stosuje się go u osób nietolerujących innych preparatów przeciwświerzbowych.

Lindan nie nadaje się dla dzieci poniżej 2 roku życia, kobiet ciężarnych i karmiących oraz osób o masie ciała poniżej 50 kg [4]http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/scabies/basics/treatment/con-20023488[5]Chosidow O.: Scabies, The New England journal of Medicine, 2006, 354: 1718-1727[6]Lindane Lotion Medication Guide.

Infectoscab 5% krem – permetryna w stężeniu 50 mg/g kremu

Krem aplikuje się na skórę i pozostawia na niej min. 8 godzin (najlepiej zrobić to na noc). W tym czasie nie można brać kąpieli ani myć rąk – w takim przypadku należy ponownie nałożyć maść na umyte miejsca. Po upływie min. 8 godzin należy dokładnie zmyć pozostałości kremu z całego ciała. W przypadku niepowodzenia, krem można powtórnie nałożyć po 14 dniach[7] Charakterystyka Produktu Leczniczego Infectoscab 5% krem.

Dobrze tolerowana, skuteczna (jakość dowodów A – wysoka).

Wg Cochrane permetryna jest skuteczniejsza i od lindanu i prawdopodobnie skuteczniejsza od doustnie podawanej iwermektyny[8]P. Chosidow O.: Scabies, The New England journal of Medicine, 2006, 354: 1718-1727.

Wg wytycznych europejskich permetrynę można stosować u kobiet w ciąży (jakość dowodów B). Wg ChPLu Infectoscab można stosować u ciężarnych i karmiących tylko, gdy jest to konieczne. Można stosować u dzieci od 2 m-ca życia pod nadzorem lekarza.

Ponieważ permetryna jest pochodną substancji naturalnie występujących w chryzantemach – nie mogą jej stosować osoby uczulone na te rośliny [9]Charakterystyka Produktu Leczniczego Infectoscab 5% krem.

Novoscabin – płyn na skórę, 300 mg/g = 10% roztwór benzoesanu benzylu

Przed pierwszym użyciem należy wziąć 10-minutową kąpiel i umyć ciało przy użyciu szarego mydła. Preparat aplikuje się na osuszoną skórę, do momentu całkowitego wchłonięcia (można powtórzyć aplikację po 15-tu minutach). Kuracja powinna trwać 4 dni i zakończyć się dokładnym oczyszczeniem skóry przy użyciu szarego mydła[10]Opis preparatu Novoscabin

Benzoesan benzylu jest skuteczny (jakość dowodów B – średnia), bezpieczny oraz tani.[11]Scott G. et al.: European Guideline for the Management of Scabies, 2010 Można go stosować również jako środek zabezpieczający przed inwazją pasożytów u osób przebywających w złych warunkach higieniczno-sanitarnych. Można stosować na owłosiona skórę głowy[12]Scott G. et al.: European Guideline for the Management of Scabies, 2010

Siarka – maści w stężeniu 6-15%, pasty o stężeniu 25% do 66%[13]Wiercińska E.: Świerzb – zapobieganie zarażeniu, materiały Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie

Maść siarkowa wymaga nakładania raz-dwa razy dziennie przez 5 dni. Można nakładać ją na twarz oraz owłosioną skórę głowy.

Najstarszy lek przeciwświądowy; bezpieczny, skuteczny (jakość dowodów A) i tani. Minus – brudzi ubrania, wymaga aplikacji przez kilka kolejnych dni.

Można stosować u dzieci i kobiet w ciąży [14]Scott G. et al.: European Guideline for the Management of Scabies, 2010.

Crotamiton – płyn do stosowania na skórę, 100 mg/g krotamitonu

Przed pierwszym użyciem należy dokładnie umyć i osuszyć skórę całego ciała. Preparat aplikuje się raz na dobę, najlepiej na noc. Kuracja trwa 3 do 5 dni. 2-3 dni po ostatniej aplikacji, należy wziąć kąpiel [15]Charakterystyka Produktu Leczniczego Crotamiton Farmapol.

Krotamiton działa przeciwświerzbowo (na Sarcoptes scabiei) oraz przeciwświądowo. Stosuje się go w leczeniu świerzbu oraz objawowym leczeniu świądu innego pochodzenia (alergicznego, po ukąszeniu owadów). Nie stosować na twarz i owłosiona skórę głowy. Można stosować u dzieci od 1 roku życia – wtedy wystarcza jednorazowa aplikacja preparatu[16]Charakterystyka Produktu Leczniczego Crotamiton Farmapol.

PREPARATY DO STOSOWANIA OGÓLNEGO

Iwermektyna (preparat Stromectol) – w Polsce niezarejestrowana

Preparat podaje się p.o. jednorazowo w dawce 0,2 mg/kg masy ciała.

Iwermektyna jest lekiem przeciwpasożytnicznym, stosowanym w onchocerkozie, filariozie i innych chorobach wywołanych przez nicienie. Blokuje przekaźnictwo nerwowe pasożyta, zabijając go. W niektórych krajach zarejestrowana jest jako lek przeciwko świerzbowi.

Skuteczność jednorazowej dawki iwermektyny porównywalna jest ze skutecznością kuracji z użyciem benzoesanu benzylu.

Dawkę iwermektyny można ponowić po tygodniu od podania, skuteczność sięga wtedy 95%[17]Scott G. et al.: European Guideline for the Management of Scabies, 2010.

METODY „DOMOWE” LECZENIA ŚWIERZBU O NIEPOTWIERDZONEJ SKUTECZNOŚCI
  • kąpiel z dodatkiem dwóch szklanek boraksu i szklanki wody utlenionej (15 minutowa)
  • miejscowa aplikacja zmiksowanej cebuli
  • miejscowa aplikacja wybielacza rozcieńczonego 1 do 4 z wodą
  • wcieranie olejków eterycznych: z drzewa herbacianego, kurkumy lub olejku z miodli indyjskiej (roślina będąca naturalnym insektycydem – udowodnione naukowo[18]Charles X., Charles X.V.: The use and efficacy of Azadirachta indica ADR (‚Neem’) and Curcuma longa (‚Turmeric’) in scabies. A pilot study, Tropical and Geographical Medicine, 1992, 44:178-181)
  • wcieranie nalewki z ostróżki polnej
  • wcieranie octu
  • na złagodzenie świądu – kąpiele z krochmalem, obkładanie się płatkami owsianymi[19]http://www.beyonddisease.com/home-remedies-to-get-rid-of-scabies

Świerzb między palcami
Świerzb między palcami[20]http://www.dermnetnz.org/topics/scabies/
Świerzb na ręce
Pełnoobrazowy świerzb na ręce[21]http://www.dermnetnz.org/topics/scabies/
Norki świerzbowca
Norki wydrążone przez świerzbowca[22]http://www.dermnetnz.org/topics/scabies/
Wizualizacja świerzbowca
Wizualizacja świerzbowca drążącego norę[23]http://www.dermnetnz.org/topics/scabies/

Czytaj też: Iwermektyna na świerzb, wszawicę, trądzik i malarię

Ostatnia aktualizacja: 03.08.2016

opracowanie: mgr farm. Aleksandra Wanat

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.