Interakcje leków z alkoholem [tabela]

Znajomość interakcji leków z etanolem jest bardzo przydatna, zarówno w pracy, jak i w życiu… Zdecydowanie odradzamy udzielania porad o treści „proszę nie łączyć leku z alkoholem, bo lepiej nie łączyć leków z alkoholem/nie łączy się leków z alkoholem„. Naprawdę stać nas na więcej. Pacjent proszący o poradę nie przychodzi zapytać, czy możne pić jak bierze leki, on pyta o konkretne preparaty i konkretne ilości. Niepotrzebnie zabraniając wszystkiego, prędzej doprowadzimy do sytuacji, kiedy pacjent zrezygnuje z zażycia antybiotyku, bo Sylwester czy urodziny (mimo, że większość antybiotyków można łączyć z alkoholem wbrew obiegowej opinii), niż zrezygnuje z zabawy. Czasem też pada pytanie – „napiłem/am się, i zapomniałem/am, że jestem na leku XYZ. Czego mam się spodziewać?”. Należy wówczas udzielić konkretnej informacji – przykładowo, że mogą nastąpić spadki ciśnienia przy zmianie pozycji ciała, więc należy zachować ostrożność przy wstawaniu. Na szczęście w większości przypadków sporadyczne spożycie alkoholu nie zmienia znacznie działania leków i takiej informacji też warto udzielić, żeby uspokoić pacjenta.

Istnieją dwa typy interakcji pomiędzy lekiem a etanolem: farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Farmakokinetyczne to wtedy, kiedy alkohol wpływa na metabolizm lub wydalanie leku (i na odwrót). O farmakodynamicznych mówimy wtedy, kiedy alkohol ma addytywne działanie do działania leku, na przykład razem i z osobna obie substancje wywołują sedację.

Etanol metabolizowany jest głównie w wątrobie przez kilka enzymów, z których najważniejsze to dehydrogenaza aldehydowa (ADH) i CYP2E1. U osób spożywających alkohol sporadycznie, CYP2E1 metabolizuje tylko niewielką część spożytego alkoholu. Natomiast przy przewlekłym nadużywaniu   aktywność CYP2E1 wzrasta nawet 10-krotnie, przez co większy udział ma wtedy CYP2E1, aniżeli ADH. Dlatego właśnie wpływ alkoholu na interakcję z lekiem może być bardzo różny, w zależności od spożycia.

Alkohol może zwiększyć ryzyko hepatotoksyczności, jeśli łączony z pewnymi lekami i pacjent może wymagać monitorowania stanu wątroby z farmakoterapią.[1]Weathermon R, Crabb DW. Alcohol and medication interactions. Alcohol Res Health 1999;23:40-54. abstrakt .

Lek lub kategoria leków

Efekt kliniczny i prawdopodobny mechanizm działania

Rekomendacja /komentarze

Leki przeciwbólowe nieopioidowe
Paracetamol

Przewlekłe stosowanie alkoholu może powodować podwyższenie stężenia we krwi N-acetylo-p-benzochinonoiminy (NAPQI), która jest hepatotoksyczna oraz obniżać stężenie paracetamolu. Mechanizm polega na zwiększonym metabolizmie paracetamolu przez CYP2E1. 1,5 Może również zwiększać ryzyko chorób nerek, jednak mechanizm nie jest do końca poznany.

Wysokie, pojedyncze dawki alkoholu mogą zwiększać ryzyko toksyczności paracetamolu na podobnej zasadzie jak przewlekłe stosowanie.5

U dorosłych, którzy zażywają ≥3 porcje alkoholu dziennie może wystąpić poważne uszkodzenie wątroby, jeśli również zastosują paracetamol7

Jednak okazjonalne wypicie alkoholu przy zażywaniu paracetamolu nie jest ryzykowne, podobnie jak zażycie paracetamolu „na kaca”.

Aspiryna i inne NLPZ (ketoprofen, ibuprofen, naproksen, meloksykam itd)
Aspiryna i niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą wykazywać addytywne lub synergistyczne działanie niszczące śluzówkę żołądka, co prowadzi do podwyższonego ryzyka krwawień żołądkowo-jelitowych, w zależności od podanej dawki. 1,5,7,8

Niezalecane jest przewlekłe stosowanie NLPZ u osób nadużywających alkoholu (≥ 3 porcje alkoholu/dzień)9

Należy zachować godzinny odstęp przed lub dwugodzinny po wypiciu alkoholu w przypadku leków NLPZ o modyfikowanym uwalnianiu (MR, SR, XL, itd) lub opóźnionym uwalnianiu (dojelitowe) ze względu na interakcje alkoholu z kontrolą uwalniania leku.

Leki przeciwbólowe opioidowe
Poza zwiększonym działaniem uspokajającym, równoczesne stosowanie opioidów i alkoholu zwiększa ryzyko przedawkowania i depresji ośrodka oddechowego.1,8,10
Opioidy o przedłużonym uwalnianiu Równoczesne stosowanie alkoholu i niektórych opioidów o przedłużonym uwalnianiu (MR, SR, XL, itd) może prowadzić do jednorazowego wchłonięcia dużej dawki leku, co może być potencjalnie śmiertelne.7 Generalnie odradzaj równoczesne stosowanie alkoholu i jakichkolwiek opioidów22
Metadon

Przewlekłe stosowanie alkoholu obniża skuteczność metadonu poprzez jego zwiększony metabolizm watrobowy7

Nagłe spożycie alkoholu powoduje zwiększenie działania metadonu ze względu na jego zmniejszony metabolizm wątrobowy7

Ostrzeż pacjentów o potencjalnym wpływie alkoholu na metadon, jak zwiększone ryzyko śmiertelnego przedawkowania. Generalnie odradzaj jednoczesne stosowanie metadonu i alkoholu.7,22
Leki przeciwzakrzepowe
Alkohol może zwiększać ryzyko upadków, a co za tym idzie krwawień, które trudniej opanować przy lekach tej grupy.[2]Ageno W, Gallus AS, Wittkowsky A, et al. Oral anticoagulant therapy: antithrombotic therapy and prevention of thrombosis, 9th ed: American College of Chest Physicians evidence-based clinical practice guidelines. Chest 2012;141(Suppl 2):e44S-88S. abstrakt. Dotyczy to zarówno leków przeciwzakrzepowych, jak i przeciwpłytkowych (klopidogrel, tiklopidyna)
Warfaryna (Warfin) i acenokumarol

Jednorazowa konsumpcja alkoholu może zmniejszać metabolizm warfaryny, 10 choć umiarkowane ilości (2-3 porcje) zdają się nie mieć żadnego wpływu. 11

Przewlekłe stosowanie alkoholu jest łączone zarówno ze zwiększeniem jak i zmniejszeniem działania warfaryny lub acenokumarolu (przeciwstawne dane z badań). Pacjenci z chorobami wątroby mogą być bardziej podatni na zwiększenie działania warfaryny lub acenokumarolu pod wpływem alkoholu.12

Poinformuj pacjenta o potencjalnym działaniu alkoholu i warfaryny oraz zaleć częstsze monitorowanie, jeśli zmienią się nawyki żywieniowe, w tym konsumpcja alkoholu12
Leki przeciwdepresyjne
bupropion (Wellbutrin XR, Zyban)

Bupropion może zmniejszać tolerancję na alkohol7,10

Zarówno pojedyncza jak i przewlekła konsumpcja alkoholu może zwiększać ryzyko drgawek, a bupropion może obniżać próg drgawkowy10

Zalec pacjentom by zmniejszyć ilość lub unikać konsumpcji alkoholu w trakcie terapii bupropionem10

Inhibitory MAO*

*w Polsce dotyczy tylko działającego na MAO-A moklobemidu (Aurorix, Mobemid, Moklar).

Tyramina, którą można znaleźć w niektórych piwach i winach, wchodzi w interakcję z inhibitorami MAO, co może wywołać poważny przełom nadciśnieniowy.10,13

Alkohol i inhibitory MAO (moklobemid) mogą mieć addytywne działanie na CNS10

Inne dostępne w Polsce inhibitory MAO takie jak rasagilina (Azilect), selegilina (Selgres, Segan) oraz bilobalid (w: miłorząb japoński) nie hamują MAO w jelitach, więc nie wchodzą w interakcje z tyraminą

Zaleć pacjentom unikanie spożywania alkoholu i MAOI1

Wyjaśnij pacjentowi, że ograniczenia dietetyczne stosowane przy MAOI (moklobemidzie) powinny być kontynuowane co najmniej 2 tygodnie po zakończeniu terapii.10

 

Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD)
m. in. klomipramina (Anafranil), amitryptylina, doksepina.
Alkohol może zwięksać działanie sedatywne trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych, ich stężenie we krwi oraz ryzyko ortostatycznego niedociśnienia.1,3,5,7,12,13

Alternatywą w leczeniu depresji u pacjentów, którzy konsumują alkohol są leki z grup SNRI lub SSRI , gdyż ryzyko interakcji w ich przypadku jest ograniczone1

Depresja CNS pogłębiona przez alkohol może wystąpić częściej w pierwszym tygodniu terapii trójcyklicznymi lekami przeciwdepresyjnymi.7

Leki przeciwcukrzycowe

Pochodne sulfonylomocznika

w Polsce to gliklazyd (Diaprel MR, Gliclada) i glimepiryd (Amaryl, Glibetic)

Alkohol hamuje glukoneogenezę i może zwiększać ryzyko hipoglikemii. 1 Kalorie z konsumpcji alkoholu mogą też pogarszać kontrolę glikemii.10,14 Pacjentom stosującym gliklazyd lub gimepiryd (!) odradź spożywanie większych ilości alkoholu oraz zaleć, aby unikał całkowicie alkoholu jeśli odczuwa objawy hipoglikemii po konsumpcji alkoholu.14
Insuliny Konsumpcja alkoholu może powodować poważne i nieprzewidywalne działanie insuliny na poziom cukru we krwi ze względu na jego wpływ na glukoneogenezę14 Odradź pacjentowi stosowanie insuliny razem ze spożywaniem dużych ilości alkoholu oraz by unikał konsumpcji alkoholu na pusty żołądek14
Metformina

Równoczesne stosowanie alkoholu i metforminy może powodować nudności i osłabienie8

Konsumpcja alkoholu może prowadzić do zwiększenia poziomu kwasu mlekowego we krwi podczas stosowania metforminy1,25

Odradź pacjentowi stosowanie metforminy i konsumpcję dużej ilości alkoholu, niezależnie od tego czy pije go okazjonalnie czy stale. Ponadto zaleć monitorowanie symptomów kwasicy mleczanowej (np. bóle mięśni i brzucha, spowolnione bicie serca, zawroty głowy) jeśli konsumowany jest alkohol25
Leki przeciwpadaczkowe
Umiarkowane i okazjonalne spożywanie alkoholu nie wydaje się wywoływać klinicznie istotnych interakcji w większości przypadków, choć problem może stanowić sumowanie się własności sedatywnych.7,10
karbamazepina (Tegretol, Finlepsin, Neurotop) Karbamazepina może zmniejszyć tolerancję na alkohol. Poinformuj pacjenta o możliwej zwiększonej wrażliwości na alkohol. Zaleć jednak, aby nie pomijał dawki leku jeśli spożył lub zamierza spożyć alkohol.
fenytoina Pojedyncza konsumpcja alkoholu może zwiększać stężenie fenytoiny we krwi, a przewlekłe zażywanie może je zmniejszać.33 Poinformuj pacjenta o możliwym wpływie alkoholu na skuteczność fenytoiny.
Leki przeciwhistaminowe
Ryzyko senności w ciągu dnia może być zwiększone, jeśli leki przeciwhistaminowe są stosowane z alkoholem, a zdolności psychomotoryczne jak umiejętność kierowania pojazdami mogą być mocno upośledzone, szczególnie przy stosowaniu leków przeciwhistaminowych o właściwościach sedatywnych7

Pierwsza generacja leków przeciwhistaminowych

prometazyna (Diphergan), klemastyna, triprolidyna (Acatar Acti-Tabs), hydroksyzyna, cyproheptadyna (Peritol), prometazyna, chlorfeniramina (Tabcin Trend, Polopiryna Complex), dimenhydrynat (Aviomarin), difenhydramina (Apap Noc, w: Aviomarin)

Alkohol może zwiększać sedację i zawroty głowy jeśli łączony z pierwsza generacją leków przeciwhistaminowych, szczególnie u starszych osób ze względu na kumulację wpływu na CNS1,8,13 Odradź konsumpcji alkoholu przy stosowaniu pierwszej generacji leków przeciwhistaminowych. 22 Rozważ zarekomendowanie leków przeciwhistaminowych bez działania sedatywnego, ale ostrzeż pacjenta o możliwości wystąpienia interakcji, gdyż jej występowanie jest sprawą osobniczą.7
Leki na nadciśnienie
Umiarkowane i duże spożycie alkoholu (ponad 2 porcje/dzień) zwiększają ciśnienie krwi. 7,16 Dodatkowo, konsumpcja alkoholu może prowadzić do ostrego niedociśnienia i sumowania się efektów z lekami rozszerzającymi naczynia.

Blokery α1

tamsulozyna (Omnic, Uprox, i inne), alfuzosyna (Dalfaz), sylodosyna (Urorec), doksazosyna (Cardura, Doxar)

Zaraz po spożyciu alkoholu w połączeniu z blokerami α1 może wystąpić hipotensja ortostatyczna.

Ponadto alkohol może wchodzić w interakcję z kontrolą uwalniania leku o modyfikowanym uwalnianiu (MR, SR, XL)

Poinformuj pacjenta o potencjalnych działaniach niepożądanych wspólnego stosowania tych leków z alkoholem, tj. spadkach ciśnienia i zawrotach glowy.
β-blokery Alkohol może zwiększać działanie hipotensyjne β-blokerów.7 Poinformuj pacjenta o potencjalnych działaniach niepożądanych wspólnego stosowania tych leków z alkoholem.
Blokery kanałów wapniowych

Alkohol w połączeniu z blokerami kanałów wapniowych.5,7 może zwiększać ryzyko hipotensji ortostatycznej

Przewlekłe stosowanie werapamilu może zwiększać stężenie alkoholu we krwi oraz spowalniać jego metabolizm7

Poinformuj pacjenta o potencjalnych działaniach niepożądanych wspólnego stosowania tych leków z alkoholem.
Leki przeciwdrobnoustrojowe
doksycyklina (Unidox)
Przewlekłe spożycie większych ilości alkoholu może prowadzić do obniżenia stężenia doksycykliny do wartości subterapeutycznych ze względu na zwiększenie tempa metabolizmu7

Należy rozważyć podwojenie dawki doksycykliny u pacjentów chorujących na alkoholizm lub zamienić na lek, który nie daje takiej interakcji7

Równoczesne zażywanie alkoholu i tetracykliny może delikatnie zwiększyć stężenie tetracykliny we krwi10

izoniazyd

(w: Rifamazid)

Duże lub przewlekłe stosowanie alkoholu (codziennie) może zwiększać ryzyko hepatotoksyczności oraz zwiększyć klirens izoniazydu7,8,10,22 Zaleć pacjentowi unikanie alkoholu kiedy stosuje izoniazyd10,22,24
ketokonazol

Alkohol może zwiększać ryzyko reakcji podobnej do disulfiramowej podczas doustnego przyjmowania ketokonazolu7

Alkohol może zwiększać ryzyko hepatotoksyczności podczas doustnego przyjmowania ketokonazolu24

Zaleć pacjentowi unikanie alkoholu w trakcie terapii ketokonazolem7
metronidazol Alkohol może zwiększać ryzyko reakcji podobnej do disulfiramowej razem z metronidazolem. Ryzyko również jest możliwe podczas podania dopochwowego ze względu na niewielką absorbcję do krążenia ogólnego.7 Ryzyko może być niewielkie, lecz i tak zaleć pacjentowi, by unikał alkoholu w trakcie terapii metronidazolem oraz przez 72 godziny po jej zakończeniu.7,22
tynidazol Alkohol może zwiększać ryzyko reakcji podobnej do disufiramowej z tynidazolem7 Ryzyko może być niewielkie, lecz i tak zalec pacjentowi, by unikali alkoholu w trakcie terapii tynidazolem oraz przez 72 godziny po zakończeniu.7,22
furagina (= furazydyna)

Przy połączeniu furaginy z alkoholem może wystąpić reakcja podobna do disulfiramowej.

Ponadto alkohol zwiększa ryzyko infekcji dróg moczowych sam w sobie.

Odradź pacjentowi spożycia alkoholu w trakcie leczenia furaginą, a także picia alkoholu w ogóle w przypadku nawracających infekcji dróg moczowych.

Uwaga – w ulotce furaginy marki Teva nie ma informacji o interakcji, więc szczególnie wtedy należy ostrzec pacjenta.

Leki przeciwpsychotyczne

Nietypowe

m. in. olanzapina (Zyprexa, Zolafren, Anzorin) i kwetiapina (Ketrel, Kwetaplex)

Równoczesne stosowanie alkoholu i nietypowych leków przeciwpsychotycznych może prowadzić do sumowania się wpływu na CNS i ortostatycznego niedociśnienia, szczególnie w przypadku olanzapiny i kwetiapiny7 Odradź pacjentowi zażywanie alkoholu w trakcie trwania terapii lekami przeciwpsychotycznymi7,22

Pochodne fenotiazyny

m. in. promazyna i perazyna (inaczej pernazyna)

Równoczesne stosowanie alkoholu i pochodnych fenotiazyny może prowadzić do nasilenia sedacji13 Odradź pacjentowi zażywanie alkoholu w trakcie trwania terapii lekami przeciwpsychotycznymi22
Leki rozluźniające mięśnie
Równoczesne stosowanie leków miorelaksacyjnych i nawet małych ilości alkoholu może prowadzić do kumulowania działania depresyjnego na CNS. Przykłady to baklofen i tyzanidyna (Sirdalud, Tizanor). Nie dotyczy tolperizonu (Mydocalm, Tolperis)
Leki nasenne
benzodiazepiny

Równoczesne stosowanie benzodiazepin i alkoholu może prowadzić do kumulacji działania na CNS. Szczególnie w przypadku długo działających benzodiazepin lub dużych ilości alkoholu.7,10

Pojedyncze spożycie alkoholu może zwiększać stężenie we krwi niektórych benzodiazepin (diazepam) przez zwiększenie ich wchłaniania7,10

Ostrzeż pacjenta przed możliwymi działaniami niepożądanymi, jak zwiększona sedacja, upośledzenie psychomotoryczne.7 Rozważ odradzenie równoczesnego stosowania benzodiazepin i alkoholu.22

Leki o budowie niebenzodiazepinowej

zolpidem, zopiklon

Równoczesne stosowanie alkoholu i leków nasennych o budowie niebenzodiazepinowej może prowadzić do kumulacji wpływu na CNS i ryzyko zachowań, jak lunatykowanie i inne.5,23 Odradź pacjentowi równoczesne stosowanie alkoholu i leków nasennych o budowie niebenzodiazepinowej. 22 Poza bezpośrednią interakcją, alkohol potęguje także problemy z zasypianiem.18
Leki na dysfunkcje seksualne

flibanseryna*

(Addyi)

*w Polsce nadal niedostępna, ale warto wiedzieć.

Równoczesne stosowanie alkoholu i flibanseryny może prowadzić do poważnego niedociśnienia i omdleń.19 Zaleć pacjentowi unikanie alkoholu w trakcie trwania leczenia flibanseryną oraz przez 2 dni po zakończeniu terapii19

Inhibitory PDE5

sildenafil (Viagra), tadalafil (Cialis), wardenafil (Levitra), awanafil (Spedra)

Równoczesne stosowanie alkoholu i inhibitorów PDE-5 może niekiedy zwiększać ryzyko niedociśnienia ortostatycznego i przyspieszać bicie serca (tadalafil), szczególnie po spożyciu większych porcji alkoholu7 Poinformuj pacjenta o możliwych działaniach niepożądanych alkoholu i inhibitorów PDE-5 oraz przypomnij o tym, że alkohol może wywoływać sam w sobie trudności z erekcją7
Statyny
Nadużywanie alkoholu i jednoczesne stosowanie statyn potęguje ryzyko uszkodzenia wątroby[3]Mancini GB, Tashakkor AY, Baker S, et al. Diagnosis, prevention, and management of statin adverse effects and intolerance: Canadian Working Group Consensus update. Can J Cardiol 2013;29:1553-68.
Inne leki
acytretyna
(Neotigason, Acitren)

Wydłużenie czasu potencjalnego działania teratogennego u kobiet10

Alkohol zwiększa trans-estryfikację acytretyny do teratogennego etretynatu, który może pozostać w ciele kobiety przez wiele lat.10

Zaleć kobietom w wieku rozrodczym, by całkowicie unikały alkoholu i leków zawierających alkohol podczas terapii acytretyną i przez 2 miesiące po jej zakończeniu10
metotreksat Spożycie 2 lub więcej porcji alkoholu tygodniowo może zwiększać ryzyko toksycznego uszkodzenia wątroby. 7 Pacjenci leczeni na łuszczyce mogą mieć wyższe ryzyko niż ci leczeni na RZS20 Rozważ odradzenie pacjentowi spożywanie alkoholu w trakcie terapii metotreksatem.
metoklopramid

Równoczesne stosowanie alkoholu i metoklopramidu może prowadzić do sumowania się działania na CNS. 7

Metoklopramid może zwiększać stężenie alkoholu we krwi ze względu na przyspieszone opróżnianie żołądka. 7

Rozważ odradzenie pacjentowi konsumowania alkoholu w trakcie terapii metoklopramidem21
wareniklina (Champix) Równoczesne stosowanie alkoholu i warenikliny może potęgować stan upojenia alkoholem i zwiększać ryzyko nietypowego lub agresywnego zachowania. 10,32

Poinformuj pacjenta o możliwych interakcjach alkoholu i warenikliny i zaleć ograniczenie spozycia alkoholu do czasu poznania wpływu spozywania obu na pacjenta.10,32

Ze względu na to, że cytyzyna (Tabex, Desmoxan) to analog warenikliny, rozważ odradzenie stosowania alkoholu w celu uniknięcia wahań nastroju

(Piśmiennictwo w trakcie ujednolicania)

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 56 z dnia 01.03.2017, pierwotnie opublikowaną 29.05.2016.

mgr farm. Effiom Uman-Ntuk

Członek Okręgowej Rady Aptekarskiej w Krakowie, założyciel i redaktor portalu opieka.farm, założyciel AuF oraz AnP.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

mgr farm. Konrad Tuszyński

Doktorant Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Twórca i redaktor portalu opieka.farm, założyciel AuF oraz AnP.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Effiom Uman-Ntuk, i in.: Interakcje leków z alkoholem [tabela], Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/tabela-interakcje-lekow-alkoholem/) [dostęp: 29 marca 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.