Analizator Niezgodności Recepturowych + jak im zaradzić

Niezgodności recepturowe to nieprzewidziane zmiany cech fizycznych, chemicznych i/lub farmakologicznych leku recepturowego, które prowadzą do zmiany lub zaniku jego działania leczniczego.[1]Jachowicz R. (red.). Receptura apteczna. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, 2008, 2015.[2]Chmielak W., Ściąga z receptury, Edycja IV, Szczecin 2014[3]Fagron, Poradnik Receptury Współczesnej cz. 1;   2015 (wydanie II poprawione) Nie wszystkie niezgodności są dostrzegalne podczas przygotowywania leku recepturowego, bo niektóre z nich mogą wystąpić po pewnym czasie od wydania leku z apteki. W zależności od niezgodności i sposobu jej rozwiązania wyróżnia się trzy rodzaje postępowania:

  1. Farmaceuta ma prawo do drobnych zmian, które nie naruszają w sposób istotny składu leku i mogą być poprawione bez porozumienia z lekarzem. Przykładem może być zmiana rozpuszczalnika do 5% masy leku czy wydanie z osadem obojętnym i etykietą „zmieszać przed użyciem”. Zmiany takie powinny być jednak odnotowane na rewersie recepty lub w odpisie.
  2. W przypadku gdy recepta wymaga wprowadzenia zasadniczych zmian w składzie (np. usunięcie składnika) lub gdy np. konieczne jest rozdzielenie składników i podanie ich osobno farmaceuta może poprawić niezgodność w recepcie po konsultacji z lekarzem.  
  3. Gdy zaistniała  niezgodność wymaga podania leku w innej postaci niż przepisana  lub innego składu recepty konieczne jest przepisanie przez lekarza nowej recepty na lek recepturowy.

Analizator

UWAGA: analizator jest w trakcie betatestów, więc używasz go na własną odpowiedzialność! Prosimy o zgłaszanie uwag w komentarzach poniżej ↓.

Jak korzystać? Zacznij pisać w polu Szukaj polską nazwę składnika leku robionego. Możesz wpisać kilka składników rozdzielając je spacją, np. mentol rezorcyna  albo fenobarbital fosforan kodeiny
Patrz też: Szybka wyszukiwarka synonimów

składnik nr 1składnik nr 2rodzaj interakcjijak rozwiązać niezgodność
adrenalinalanolinaadrenalina jest podatna na utlenianie i lanolina zawierająca nadtlenki może przyśpieszać jej rozkładNależy unikać formulacji czopków z dodatkiem lanoliny
adrenalina (szczególnie w roztworach wodnych)środowisko alkaliczne np.:
roztwór boraksu
utlenienie adrenaliny na adrenochrom - zmiana zabarwienia
od czerwonego do ciemno brunatnego
( roztwory adrenaliny są trwałe w kwaśnym pH < 3,5)
W celu uniknięcia rozkładu adrenaliny boraks można zamienić na kwas borowy.
aminofilina sole słabych zasad np.:
fosforan kodeiny (kodeina)
chlorowodorek efedryny
reakcja podwójnej wymiany, wytrącenie słabej zasadyRoztwór aminofiliny należy oddzielić od soli słabych zasad syropami i wodą z recepty
aminofilina kwaśne środowisko np.: syrop sosnowyw kwasnym środowisku syropu sosnowego może wytrącić się kwasowa teofilinaSyrop sosnowy należy zamienić na inny syrop, np na syrop prosty, syrop prawoślazowy. Syrop sosnowy należy wydać osobno.
azotan bizmutawyglicerynaredukacja azotanu bizmutawego (biała zawiesina ciemnieje) Zawiesinę można przyrządzić i przechowywać chroniąc przed światłem. Gotowy lek należy oznaczyć informacją "chronić od światła". Reakcja redukcji jest odwracalna - zawiesina w ciemności bieleje.
azotan srebrachlorki
bromki
jodki
riwanol w zależności od %
formaldehyd
rozpuszczalne węglany
płyn Burowa
ichtiol
glicerol,
nadmanganian potasu
redukcja azotanu srebra do metalicznego srebraNależy unikać łączenia podanych składników.
balsam peruwiańskiroztwór wodnybalsam peruwiański jest nierozpuszczalny w wodzieBalsam peruwiański najkorzystniej rozpuszcza się w 90% etanolu, dlatego należy wybierać je jako rozpuszczalniki jeśli jest w składzie recepty.
balsam peruwiańskioleje mineralne (np. parafina płynna)balsam peruwiański nie miesza się z olejami innymi niż olej rącznikowy (rycynowy)Metoda 1. Do balsamu peruwiańskiego dodajemy olej rycynowy 1:1. Następnie dodać pozostałe składniki maści, na końcu przepisany olej mineralny
Metoda 2. Jeśli olej mineralny przepisany jest w małej ilości w recepcie można zastąpić go całkowicie olejem rycynowym.
balsam peruwiańskitlenek cynku
kwas borny
siarka
ichtiol
wydzielenie balsamu perwuwiańskiego, wytworzenie osaduZachować odpowiednią kolejność mieszania składników unikając bezpośredniego połączenia. Reagujące ze sobą składniki np. balsam peruwiański i tlenek cynku należy wymieszać oddzielnie z resztą substancji, na końcu połączyć.
balsam peruwiańskiolej kakaowybalsam peruwiański nie miesza się z olejami innymi niż olej rycynowy (rącznikowy) - wydzielenie balsamu peruwiańskiego z czopkówNajpierw należy zmieszać w parownicy balsam peruwiański z olejem rącznikowym w stosunki 1:1, po wymieszaniu dodać odważony olej kakaowy.
*W przypadku wykonywania recepty z zastosowaniem unguatora i większej ilości składników w recepcie, niezgodności można uniknąć poprzez właściwa kolejność wprowadzania składników do pojemnika (np. przez rozdzielenie balsamu peruwiańskiego i masła kakaowego przez proszki), co pozwala uniknąć konieczności dodatku oleju rycynowego.
balsam peruwiańskiwazelina (maść mikulicza)
lanolina
balsam peruwiański nie miesza się z wazeliną,
nie miesza się dobrze z lanoliną
Balsam należy wprowadzić do podłoży po uprzednim zmieszaniu go w równych częściach ( 1:1) z olejem rycynowym
benzokainarezorcyna
mentol
kamfora
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięSkładniki 1 i 2 należy rozdzielić podczas sporządzania proszków.
benzokainaśrodowisko kwaśnehydroliza substancji czynnej Należy unikać połączenia
benzokainakwas acetylosalicylowyzmiana zabarwienia benzokainySkładniki 1 i 2 należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku
boraksglicerynaprzekroczenie rozpuszczalnościW celu rozpuszczenia boraksu roztwór należy go umiarkowanie podgrzać
borakssalicylanyboraks w połączeniu z salicylanami daje bardzo gorzkie połączenia Połączenia składników należy
unikać w lekach do pędzlowania jamy ustnej.
bromek sodu >lub = 5%fosforan kodeiny (kodeina)
siarczan chininy
chlorowodorek morfiny
chlorowodorek papaweryny
reakcja podwójnej wymiany
(to czy wystąpi wytrącenie osadu zależy też od ilości składnika 2 w recepcie)
Osad wytrąca się często dopiero po 2 godzinach lub później po kilku-kilkunastu dniach, dlatego po konsultacji z lekarzem niezgodne składniki należy wydać osobno.
bromek wapniabenzoesan sodu
salicylan sodu
wodorowęglan sodu
węglany
fosforany
siarczany
wytrącenie osaduPo konsultacji z lekarzem i przeliczeniu masowym zamienić bromek wapnia na bromek sodu.
bromki sole alkaloidów np.:
siarczan chininy
fosforan kodeiny (kodeina)
chlorowodorek morfiny
chlorowodorek papaweryny
rekacja podwójnej wymiany - powstają bromowodorki alkaloidówPo konsultacji z lekarzem sole alkaloidów należy oddzielić od związków bromu poprzez sporządzenie dwóch osobnych roztworów bądź podania alkaloidu w postaci proszków.
Jeśli powstał osad mieszanki nie można wydać pacjentowi.
chloramfenikolalkalia
jony metali ciężkich
większość antybiotyków np.:
gentamycyna, erytromycyna, tetracyklina
hydroliza / wytrącenie osaduNależy unikać połączenia
chloramfenikolmieszanina konserwantów II:
chlorek benzalkoniowy, alkohol B-fenylortęciowy
niezgodność substanckji czynnej ze środkiem konserwującym (FP V błędnie zaleca konserwowanie kropli z chloramfenikolem mieszaniną II)Zamiast chlorku benzalkoniowego należy użyć
azotanu (octanu) fenylortęciowego o stężeniu 0,002%.
chlorek wapnia / bromek wapnia lub inne sole wapniabenzoesan sodu
salicylan sodu
kofeinobenzoesan sodu
reakcja podwojnej wymiany - wytrącenie nieropuszczalnej soli beznsoesanu lub salicylanu wapniaMetoda 1. Po uzgodnieniu z lekarzem należy zamienić bromek / chlorek wapnia na bromek sodu, który nie daję osadu.
Metoda 2. Składniki wchodzące w niezgodność należy oddzielić od siebie np. syropem lub innym składnikiem płynnym z recepty.
Metoda 3. Jeśli ilość powstałego osadu jest niewielka i nie zawiera składników silnie działających należy wydać lek z oznaczeniem " przed użyciem zmieszać". Metoda 4. Po uzgodnieniu z lekarzem można również środek powodujący niezgodność podać osobno w postaci roztworu lub proszku.
chlorowodorek papawerynyśrodowisko alkaliczne np.:
roztwór diuretyny
fenobarbital sodu
benzoesan sodu
jodki lub bromki w stężeniu od 2%
garbniki
metenamina
reakcja podwójnej wymiany, w wyniku alkalizacji środowiska nastąpi wytrącenie zasady papawerynyPo konsultacji z lekarzem
chlorowodorek papaweryny należy podać osobno w postaci proszków (ilość proszków i zawartość chlorowodorku papaweryny w jednym proszku należy przeliczyć na postawie dawkowania) lub wykonać dwa oddzielne roztwory (jeden z chlorowodorkiem papaweryny, drugi z resztą składników).
chlorowodorek prokainyjod
sole srebra
tanina
niezgodność składnikówNie zaleca się łączenia składników
chlorowodorek prokainysulfacetamid sodurozkład substancji czynnejAby zapobiec niezgodności substancje należy wydać w postaci dwóch roztworów.
cholesterolhascobaza, lekobazaCholesterolu nie należy wprowadzać na „sucho” do podłoży maściowych.
Wyższe stężenia cholesterolu w wazelinie wykazują tendencje do tworzenia grudek.
Cześć podłoża zamienić na wazelinę białą, z którą stopić cholesterol i dokładnie
mieszać w czasie stygnięcia.
*W razie większej ilości cholesterolu może być konieczne skontaktowanie się z lekarzem i całkowita zamiana podłoża
(cholesterol zawsze należy stopić w temp. 147-150 C)
ditranolpasta cynkowa lub
tlenek cynku
zmiana zabarwienia i unieczynnienie ditranoluDitranol należy wymieszać z kwasem salicylowym lub benzoesowym oraz z niewielką ilością wazeliny białej.
*Po konsultacji lekarskiej można dokonać zmiany całego podłoża np. na wazelinę, eucerene lub maść cholesterolową.
diuretyna*kwaśne środowisko np.
odwary
nalewki
syropy
kwaśne wyciągi
*salicylan sodu
nawet w nieznacznie zakwaszonym środowisku powstaje zmętnienie / osad - wytrącenie słabego kwasu teobrominy (cofnięcie dysocjacji) Po porozumieniu z lekarzem diuretynę należy wydać w postaci proszków.
dziegieć sosnowygliceryna
lanolina
Niezgodność dziegcia z gliceryną i podłożem z lanolinyW maściach i pastach z dziegciem sosnowym nie należy stosować nie należy stosować gliceryny i lanoliny jako podłoża.
emulsja o/w w ilości > niż 10% maści (np. dodatek kremu gotowego)podłoże słabo wiążaące wodę (wazelina)rozwarstwienie maściZe względu na dodatek emulsji o/w (krem gotowy) należy zmienić wazelinę na maść eucerynową
erytromycynaefedrynaerytromycyna ulega w kwaśnym środowisku efedryny hydrolizieSubstancje należy rozdzielić i wydać w dwóch osobnych butelkach o stężeniach obliczonych na podstawie dawki zawartej w pierwotnie przepisanej recepcie.
fenobarbitalroztwór wodny
syrop
woda miętowa
brak etanolu w recepcie
przekroczenie rozpuszczalności - wytrącenie trudnorozpuszczalnego kwasu (fenobarbitalu).
Fenobarbital rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:1000
Zmiana formy nierozpuszczalnej składnika (fenobarbital) w przepisanym rozpuszczalniku na formę rozpuszczalną (fenobarbital sodu).
Nawet jeśli ilość etanolu w recepcie wystarcza do rozpuszczenia fenobarbitalu to przez obecność dużej ilości roztworu wodnego / syropu, zamiast fenobarbitalu (m.cz. 232,24) należy użyć równoważną ilość fenobarbitalu sodu (m.cz. 254,22), który rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:2
fenobarbital sodukwaśne środowisko np.:
maceratu z korzenia prawoślazu
syrop sosnowy,
neospasmina
syrop z hydroksyzyną
kwas askorbinowy
siarczan atropiny
chlorowodorek kokainy
chlorowodorek efedryny
siarczan cynku
wytrącenie w kwaśnym środowisku kwasowej formy fenobarbitalu, często w postaci osadu*macerat - należy wykonać mieszankę rezygnując z maceratu lub sporządzić roztwór z fenobarbitalu sodu oraz osobno mieszankę zawierającą macerat z resztą składników mieszanki
*hydroksyzynę rozdzielić innym płynem obojętnym w recepcie np, Passipasminą.
fenobarbital sodufosforan kodeiny (kodeina) w % zgodnych z fenobarbitalem soduwytrącenie słabych kwasów w środowisku kwaśnym ( cofnięcie dysocjacji)Należy oddzielić oba składniki, dodając do mieszanki roztwór jednego z nich jako ostatni.
fenobarbital sodusole bromu
mixtura nervina w % które nie dają niezgodności
wytrącenie słabego kwasu / niecałkowite rozpuszczenie fenobarbitalu sodu (brak niezgodności wynikającej ze stężeń fenobarbitalu sodu i bromku lub chlorku amonowego)W przypadku recepty zawierającej fenobarbital sodu i chlorek / bromek amonowy w pierwszej kolejności należy przeliczyć stężenia obu składników. Jeśli z obliczeń wynika, że niezgodność nie wystąpi fenobarbital sodu należy rozpuścić osobno w wodzie, dopiero później połączy z roztworami bromków.
*Mimo obliczeń po upływie czasu niezgodność może wystąpić, dlatego bromek amonowy najlepiej zamienić na równoważną ilość bromku sodowego.
fenobarbital sodukwas solny
chlorowodorek papaweryny
chlorowodorek morfiny
syrop malinowy
syrop wiśniowy
Niezgodność występuje zawsze - wytrącenie słabego kwasu fenobarbitalu (cofnięcie dysocjacji) Zawsze należy wymienione składniki podać osobno.
W przypadku niezgodności z syropami,syrop należy zmienić na syrop prosty lub prawoślazowy.
fenobarbital sodumetenaminapowstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
fenobarbital sodu 0,3%fosforan kodeiny (kodeina) od 0,5%wytrącenie słabego kwasu (przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze)Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
fenobarbital sodu 0,3%chlorek amonu >5%
bromek amonu >5%
(Mixtura nervina)
wytrącenie słabego kwasu (przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze)Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu.
m.cz. NaBr =103
m.cz. KBr=119
m.cz. NH4Br=98
fenobarbital sodu 0,5%chlorek amonu lub bormek amonu od 2% (Mixtura nervina)wytrącenie słabego kwasuPo porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu.
m.cz. NaBr =103
m.cz. KBr=119
m.cz. NH4Br=98
fenobarbital sodu 0,5%fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%wytrącenie słabego kwasu (przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze)Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
fenobarbital sodu 1%fosforan kodeiny (kodeina) niezależnie od stężeniawytrącenie słabego kwasu (przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze)Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
fenobarbital sodu 1%chlorek amonu lub bromek amonu niezależnie od stężenia
(Mixtura nervina)
wytrącenie słabego kwasu (przy podanym stężeniu fenobarbitalu sodu niezgodność występuje zawsze)Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu.
m.cz. NaBr =103
m.cz. KBr=119
m.cz. NH4Br=98
garbiniki (tanina, nalewka dębiankowa)alkaloidy np. chlorowodorek chininy, azotan strychniny
żelatyna?
tworzenie związków kompleksowychAby uniknąc niezgodności nalewki garbinikowe będące przyczyną niezgodności należy podać odddzielnie.
glicerynanadmanganian potasuw skutek mieszania składników może nastąpić wybuchNależy unikać łączenia składników
glikozydy nasercoweśrodowisko kwaśnehydroliza substancji czynnej i jednoczesna jej inaktywacjaNależy unikać połączenia
guma arabskaetanolkleik z gumy arabskiej jest niezgodny z etanolem - nastąpi wytrącenie gumyNależy unikać łączenia składników
ichtiolpodgrzewanie roztworu wodnegorozkład ichtiolu pod wpływem temperaturyNie należy przekraczać temperatury 70-75 C
ichtiolpodłoże czopkowe (olej kakaowy) / maściowe
parafina
utrudnione mieszanie się ichtiolu z podłożem czopków / maści /
ichtiol nie miesza się z parafiną
Należy dodać do ichtiolu w ilościach 1:1 :
*eucerynę lub maść miękką (w przypadku maści)
*lanolinę ( szczególnie w przypadku czopków)
ichtioletanol 90%ichtiol nie rozpuszcza się w etanolu 90% lub bardziej stężonym - powstaje żywica ichtiolowaW receptach z ichtiolem i Spir. Vini należy rozważyć zamianę na etanol 70%
ichtiolazotan srebra
rivanol
związki alkaliczne
papweryna
atropina
tanina
bromki
kwas salicylowy
płyn burowa
tlenek cynku
rezorcyna
wydzielenie amoniaku / wydzielenie osadu / wydzielenie galaretowatego osadu / wytrącenie osadu / niezgodność pH
Należy unikać połączenia ichtiolu z podanymi składnikami
jodzwiązki rtęciwydzielający się jod na błonach śluzowych może tworzyć żrący jodek rtęciowy - ryzyko nadżerki, wrzodówNie należy stosować równocześnie preparatów z jodem i ze związkami rtęci
jod + jodek potasu + glicerynabrak wody w recepcieprzekroczenie rozpuszczalnościnależy użyć nieco wody kosztem glicerolu w celu rozpuszczenia jodku potasu i jodu
jodek potasu > lub = 5%
fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%
siarczan chininy od 0,1%
chlorowodorek morfiny od 0,2%
chlorowodorek papaweryny od 0,2%
reakcja podwójnej wymiany
(to czy wystąpi wytrącenie osadu zależy też od ilości składnika 2 w recepcie)
Osad wytrąca się często dopiero po 2 godzinach, dlatego po konsultacji z lekarzem niezgodne składniki należy wydać osobno.
kamforarezorcyna
fenol + spirytus
salicylan fenylu
mentol
wodzian chloralu
kwas salicylowy
tymol
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNależy unikać bezpośredniego połączenia. Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
kamfora lub mentolpodłoże maścioweniemożność sproszkowania składników krystalicznychSubstancje krystaliczne należy przed dodaniem ich do położa rozestrzeć z niewielką ilością etanolu.
koloidalne roztwory srebra np.:
proteinian srebra
srebro koloidalne
targezyna
siarczan cynku
chlorek sodu
kwas borowy
kwas solny
roztwory alkaloidów
rekacja wysolenia - wydzielaniu się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitówPo konsultacji z lekarzem składniki wchodzące w niezgodnośc należy rozdzielić i wydać jako osobne roztwory.
koloidalne roztwory srebra np.:
proteinian srebra
srebro koloidalne
targezyna
chlorek sodu (środek izotonizujący)rekacja wysolenia - wydzielaniu się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitówNależy zmienić środek izotonizujący:
*w kroplach do oczu 1,6% r-r KNO3
*w kroplach do nosa 5% r-r glukozy
kwas acetylosalicylowy (zwłaszcza w mieszaninie z bromkami)metenamina
salicylan fenylu
węglan sodu
wilgotnienie proszków, hydroliza kwasu acetylosalicylowegoMetoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej (np. laktozy, skrobi).
Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny.
Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych.
Kwas borny
kwas benzoesowy
kwas salicylowy
aminofenazon
kofeina
metronidazol
wodorowęglan sodu
roztwór wodnyprzekroczenie rozpuszczalności składnika 1 w wodzieW celu rozpuszczenia składnika 1 roztwór wodny należy podgrzać do temperatury do 40 C
kwas mlekowyzasadowy azotan bizmutuskładniki niezgodneNie zaleca się łączenia składników
kwas salcylowyroztwór wodny rtęciowego amionochlorkuskładniki niezgodneNie zaleca się łączenia składników
kwas salicylowyroztwór etnolowo-wodnyprzekroczenie rozpuszczalności
(kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w etanolu w stosunku 1:2,5)
Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanej ilości etanolu.
Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć lub zwiększyć stężenie etanolu do ilości, w której kwas salicylowy może być rozpuszczony.
kwas salicylowymentol
tymol
salicylan fenylu
kamfora
metenamina
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięSkładniki 1 i 2 należy rozdzielić podczas sporządzania proszków.
kwas salicylowyolej rzepakowyprzekroczenie rozpuszczalności - kwas salicylowy jest stosunkowo słabo rozpuszczalny w oleju rzepakowym (1:70-80)Kwas salicylowy znacznie łatwiej rozpuszcza się na ciepło w oleju rącznikowym (rycynowym) 1:10, dlatego należy część oleju rzepakowego zamienić na olej rącznikowy i w nim rozpuścić na ciepło kwas salicylowy uważając by go nie przegrzać. Otrzymany roztwór należy uzupełnić olejem rzepakowym do odpowiedniej masy.
kwas salicylowymentol
tymol
salicylan fenylu
kamfora
metenamina
wodzian chloralu
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
kwas salicylowyglicerol, roztwór wodnyprzekroczenie rozpuszczalności
(kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w glicerolu w stosunku 1:100)
Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanym roztworze (zarówno w glicerolu jak i w wodzie). Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć do maksymalnej ilości, która może zostać rozpuszczona.
kwas salicylowy + podłoże maściowe np. wazelinamydło potasowehydroliza mydła potasowego - rozwarstwienie maściNależy unikać bezpośredniego kontaktu:
Należy zastosować odpowiednią kolejność dodawania składników – np. mydło dodać na końcu lub połowę wazeliny stopić na łaźni wodnej z mydłem i połączyć z drugą częścią wazeliny z resztą składników.
kwas salicylowy
benzokaina
rezorcyna
kwas borowy
dermatol
siarka
tlenek cynku
hydrokortyzon
metronidazol
podłoże maścioweniecałkowite / nierównomierne sproszkowanie / roztarcie z podłożem składnika 1, *pozostanie w maści zaabsorbowanego powietrza w przypadku kryształów W celu lepszego sproszkowania składnika 1 należy użyć niewielkiej ilości podłoża np. wazeliny białej / parafiny płynnej lub glicerolu
lekobazasiarczan cynku
chlorowodorek tetrakainy
chlorowodorek lidokainy
złamanie emulsji
rozrzedzenie podłoża aż do stany ciekłego
Należy unikać połączenia składników. Po konsultacji z lekarzem zaleca się wybór innego podłoża.
mentolrezorcyna
kamfora
wodzian chloralu
kwas salicylowy
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
mentol + kamfora +parafina płynna -powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNależy osobno rozpuścić mantol w parafinie i osobno kamforę. Dopiero uzyskane
roztwory połączyd
mentowalroztwór etanolowy, nalewki mentowal nie miesza się z roztworami etanolowymi (bardzo dobrze rozpuszcza się w alkoholu 96%), nie rozpuszcza się w wodzieMentowal należy podać osobno lub też wykonany preparat wydać z adnotacją "przed użyciem zmieszać".
metenamina
kwas acetylosalicylowy
sole i mieszaniny bromków
suche wyciągi roślinne
chlorek wapnia
węglan potasu
cytrynian wapnia
jodek sodu
(substancje podatne na wilgotnienie )
pozostałe składniki proszkuwilgotnienie proszków(Rozwiązaniem jest rozdzielenie substancji lub niekiedy dodanie substancji słabohigroskopijnej np. laktozy.)
Metoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej (np. laktozy, skrobi).
Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, to trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny. W przypadku soli bromu zaleca się wydanie ich w postaci roztworu.
Składniki podaje się osobno lub w receptach bardziej złożonych zachowuję się odpowiednią kolejność mieszania.
Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych.
mocznikbrak wody w recepcie, podłoże niewiążące wodyniemożność całkowitego sproszkowania mocznikaNie należy rozdrabniać mocznika, gdyż mocznik nie rozciera się na proszek. Pod warunkiem, że lekarze nie zapisał na recepcie informacji, że maść ma mieć formę pilingu mocznik należy rozpuścić w minimalnej potrzebnej ilości wody (1:1,5), a podłoże w razie konieczności zamienić częściowo na podłoże wiążące wodę np. na maść eucerynową.
nadmanganian potasugliceryna
alkohol
cukier
skrobia
żelazo
woda utleniona
podczas mieszania jest ryzyko wybuchuNależy unikać połączenia składników
nystatynaparafina ciekłaniezgodność substacjiNależy unikać połączenia
olej rycynowywoda
etanol
glicerol
glikol propylenowy
alkohol izopropylowy
ciecze niemieszające się Jeśli w roztworze występują dwa nie mieszające się rozpuszczalniki, to należy dodać emulgatora, np. wosku lub lanoliny?
olej rycynowyparafina ciekłaskładniki nie mieszjące się ze sobą - olej rycynowy nie miesza się z podłożami maściowymi, zawierającymi znaczne ilości oleju mineralnego.Unikać bezpośredniego łączenia oleju rycynowego i parafiny.
penicylina, chloramfenikol, tetracyklina,
siarczan atropiny (alkaloidy tropanowe)
*roztwory związków alkalizujących np.:
protargol
sulfacetamid sodowy *roztwory substancji zakwaszającychnp.:
chlorowodorek efedryny
chlorowodorek kokainy
chlorowodorek prokainy
hydroliza substancji czynnejNależy unikać połączenia
pepsynaśrodowisko kwaśne np.:
kwas solny 10%, przy stężeniu HCl w recepcie > 0,5%)
etanol
garbiniki z nelewek np. nalewka chinolowa
unieczynnienie pepsyny
(przy jednoczesnej obecności etanolu i kwas solnego siła niezgodności zwiększa się)
Pepsynę należy rozpuścić w całej ilości wody, dodać inne składniki płynne (syrop, nalewkę), wymieszać, a na samym końcu dodać kwas solny.
Mieszanek z pepsyną nie sączy się
podłoża makrogolowegarbiniki
kwas salicylowym
kwas acetylosalicylowy
sole rtęci
jod
chinina
penicylina
rezorcyna
fenobarbital
balsam peruwiański
podłoża makrogolowe są niezgodne ze składnikami z kolumny nr 2Zalecany jest wybór innego podłoża do sporządzenia czopków / globulek
podłoża żelatynowo-glicerolowekwas salicylowy
metenamina
tanina i inne garbniki
sole glinu i wapnia
wodzian chloralu
podłoże nie jest zgodne z wymienionym składnikamiZalecany jest wybór innego podłoża do sporządzenia globulek
proderminaolej mineralne
glicerol
Prodermina nie miesza się z olejami mineralnymi ani z glicerolem.Do smoły z węgla kamiennego (Proderminy) dodaje się Polisorbat 80 w stosunku 1:0,5.
proderminapasta cynkowaskładniki niemieszające się ze sobąDo odważonnej proderminy nalezy dodać Polisorbat 80 w połowie ilości przepisanej proderminy, a nastepnie dodawać stopniowo pastę cynkową.
proteinian srebra w czopkacholej kakaowyW pierwszej kolejności sporządzić roztwór koloidalny protargolu, a następnie z dodatkiem lanoliny zemulgować w olejku kakaowym
rezorcynakwas salicylowy
kamfora
mentol
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
riwanolwoda wapienna
boraks
tanina
garbniki
kwas salicylowy
subst. o ch-terze anionowym (ichtiol, tumenol)
inaktywacja riwanolu - powstaje mleczan wapnia oraz wytrąca się etoksydwuaminoakrydyna
z ichtiolem wydzielenie żywicy
Poprawa recepty polega na rozdzieleniu składników.
roztwory chlorku cynku / siarczanu cynkuśrodowisko zasadowe np.:
garbiniki
ichtiol
wytrącenie wodorotlenku cynkuUnikać połączenia składników?
roztwór wodnypasta cynkowa
(podłoże niewiążące wody)
składniki niemieszające się ze sobąPodłoże niewiążące wody należy zamienić na podłoże absorpcyjne (farmakopealna maść cynkowa)
roztwór wodny / etanolowypodłoże niewiążące wody - podłoże nieabsorpcyjne o małej wchłanialności np.:
wazelina,
smalec,
parafina,
parafina płynna
składniki niemieszające się ze sobąPo konsultacji z lekarzem należy część podłoża zamienid lub użyć emulgatora np. lanoliny
roztwór wodny adrenalinyparafina płynnaciecze nie mieszające się (olej-woda)Roztwór adrenaliny rozcierać należy w moździerzu / parowniczce z 1 g euceryny do całkowitego zemulgowania.
Do zemulgowanej mieszaniny dodajemy stopniowo parafinę.
salicylan fenylumentol
kamfora
wodzian chloralu
kwas salicylowy
metenamina
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięW przypadku proszków tworzących mieszaninę eutektyczną należy składniki odpowiedzialne za euteksję rozdzielić. Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno.
W bardziej złożonych receptach wydziela się składnik odpowiedzialny za niezgodność lub zachowuję odpowiednią kolejność mieszania. Przy mieszaniu składników unikać bezpośredniego kontaktu składników tworzących mieszaninę eutektyczną, gdyż stopiony eutektyk trudno rozprowadzić w proszku.
salicylan soduwodzian chloralu
metenamina
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
siarczan atropinytaninawytrącenie osaduNależy unikać połączenia siarczanu atropiny z taniną
sole alkaloidów i środków miejscowo znieczulających np.:
chlorowodorek papaweryny
chlorowodorek strychniny
siarczan atropiny
środowisko zasadowewydzielenie trudnorozpuszczalnych zasad (niezgodność występuje w zależności od odczynu roztworu oraz stężenia i rodzaju substancji leczniczych)Sole alkaloidów np. chlorowodorek papaweryny należy wydzielić z roztworu i podać osobno w postaci proszków lub osobnego roztworu
sole alkaloidów np.:
kofeinobenzoesan sodu
chlorowodorek efedryny
chlorek wapnia / bromek wapniawytrącenie nieropuszczalnej soli (reakcja podwójnej wymiany)Składniki należy rozdzielić od siebie np. syropem z recepty.
sole słabych zasad np.:
fosforan kodeiny (kodeina)
chlorowodorek efedryny
alkaloidy pokrzyku
środowisko zasadowe - związki alkalizujące środowisko np.:
aminofilina
sulfogwajakol
metamizol sodu
benzoesan sodu
salicylan sodu
fenobarbital sodowy
pozorna niezgoność cofnięcia dysocjacji - wytrącenia trudnoropuszczalnych zasad - fosforan kodeiny i chlorowodorek efedryny w środowisku alkalicznym będą się wytrącać z soli, ale jako łatwo rozpuszczalne zasady będą się w mieszance rozpuszczaćRoztwory soli słabych zasad należy dodać na samym końcu, rozdzielić od związków zasadowych maksymalną ilością przepisanych w recepcie syropów, nalewek, częścią wody.
(Zasada efedryny i zasada kodeiny są stosunkowo dobrze rozpuszczalne w wodzie oraz w mieszankach recepturowych - jeżeli zostaną oddzielone od alkalicznych składników mieszanki maksymalną ilością wody, syropów, nalewek nie ulegają wytrąceniu nawet w silnie alkalicznym pH. )
solubilizat wodny witamin (np, witamina A+D3 liq.)parafina ciekłaskładniki nie mieszające się W celu utrwalenia powstałej emulsji roztwór wodny witamin można rozetrzeć z niewielką ilością euceryny lub lanoliny (1 g) dodając równocześnie małym poracjami parafinę ciekłą.
sól sodowa karboksymetylocelulozyboran fenylortęciowy
bromek benzalkoniowy
tworzenie związków kompleksowychUnikać połączenia składników
sól wapnia np. chlorek wapniafosforan kodeiny (kodeina)reakcja podwójne wymiany (wytrącenia się trwałego osadu fosforanu wapnia)Niezgodność koryguje zamiana fosforanu kodeiny na kodeinę w postaci zasady lub osobne wydanie fosforanu kodeiny w postaci proszków.
Ewentualnie w przypadku niewielkiej ilości osadu substancji słabo działającej (jest to fosforan wapnia) można wykonać receptę bez zmian, dodając etykietę "zmieszać przed użyciem" lub wydzielić ze składu chlorek wapnia i sporządzić oddzielny roztwór.
strącony węglan wapniazasadowy azotan bizmutowymieszanina składników tworzy nierozpadającą się w przewodzie pokarmowym masę Unikać połączenia
strącony węglan wapniakwaśne środowiskorozkład Unikać połączenia
substancje o charakterze hydrofobowym np. parafina roztwory lub substancje hydrofilowe np.:
gliceryna
roztwór wodny adrenaliny
wodne r-ry witamin A,D
Substancje nie mieszają się za sobą Należy dodać
niewielką ilość emulgatora (eucerynę, ewentualnie lanolinę)
substancje stałe, rozpuszczalne w wodzie, silnie działające w mieszance do użytku wewnętrznegobrak rozpuszczalnika dla substancji stałych
(mieszanka bez wody, ale zawierająca syropy)
przekroczenie rozpuszczalnościMetoda 1. Substancje stałe należy rozpuścić na zimno w syropach, jeśli są w nich rozpuszczalne (fosforan kodeiny, chlorowodorek efedryny, benzoesan sodu, sulfogwajakol)
Metoda 2. Użyć do rozpuszczenia możliwie najmniejszej ilości wody lub etanolu (maksymalnie do 5%) i zmniejszyć odpowiednio ilość syropu, tak aby zapisana w recepcie ogólna ilość leku nie uległa zmianie. Zmianę tę należy odnotować na recepcie.
substancje uwodnione np.: uwodniony siarczan soduinne składniki proszkumieszaniny semitektyczne
(po zmieszaniu
składników następuje wydzielenie wody krystalizacyjnej ze związków)
Zalecane jest stosowanie bezwodnych substancji
tymolwodorowęglan sodu
węglan sodu
salicylan fenylu
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
węgiel leczniczyzwiązki alkaloidów (chlorowodorek papaweryny, siarczan atropiny)adrsorpcja - utrata działania lub zmniejszenie działania alkaloidu pod wpływem węgla leczniczegoPo uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno.
Węgiel leczniczy podać w tabletkach lub w granulacie.
Należy poinformować pacjenta o konieczności przerwy min, 2-3 h między węglem leczniczym a innymi lekami.
-chlorowodorek papaweryny rozsypać do kapsułek skrobiowych z laktozą zamiast węgla.
-siarczan atropiny można podać w proszkach lub w kroplach.
węgiel leczniczynadmanganian potasupodczas ucierania proszków może nastąpić utlenienie węgla leczniczego pod wpływem nadmanganianu potasu - może nastąpić wybuch mieszaninyNależy unikać połączenia
węglan sodumetenaminapowstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięNiezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
witaminy w postaci emulsji typu olej w wodzie (o/w):
*witamina A Hasco / Medana
(solubilizowany roztwór wodny witaminy A - zawiera solubilizator działający jak emulgator o/w)
*witamina A + D
*witamina E
maść lub krem na bazie euceryny (zawiera emulgator w/o)rozwarstwienie maści - obecności dwóch emulgatorów o przeciwnych właściwościach – w/o i o/w prowadzących do nietrwałości i rozkładu maści typu emulsjiMetoda 1. Najlepiej od razu zamienić część
podłoża na podłoże amfifilowe
(hasco/lekobazę), szczególnie jeśli podłożem jest wazelina, smalec, parafina lub parafina
płynna.
Metoda 2. Po przeliczeniu odpowiedniej ilości jednostek (ze względu na większą zawartość jednostek witaminy w olejowej witaminie A w porównaniu z preparatem solubilizowanym) należy użyć wyliczonej ilości olejowej witamy A. (witaminę A możesz przeliczyć w naszym kalkulatorze: http://opieka.farm/ile-witaminy/ )
Metoda 3: Ewentualnie po wymieszaniu wszystkich składników maści dodać witaminę A (solubilizat wodny) i mieszać przez 10-20 sekund na najniższych obrotach unguatora.
witamina A olejowapodłoże uwodnione, duża ilość wody w recepcierozwarstwienie maści - obecności dwóch emulgatorów o przeciwnych właściwościach – w/o i o/w prowadzących do nietrwałości i rozkładu maści typu emulsjiZe względu na dużą ilość wody w maści witaminę A w postaci olejowej należy wprowadzić na sam koniec, w momencie wymieszania już wszystkich pozostałych składników, ustawić paraemtry mieszania unguatora na poziom 1 i czas mieszania 5-10 sekund.
woda wapienna*substancje o odczynie kwaśnym np. kwas borowy, tanina
*węglany, fosforany, siarczany, cytryniany
*płyn burowa, kwas salicylowy, rivanol
*zobojętnienie
*powstaje osad
*rozkład chemiczny
Należy unikać połączenia składników
wodorotlenek glinuzwiązki alkaloidów np.:
chlorowodorek papaweryny
glikozydy nasercowe
adrsorpcja - utrata działania alkaloidu pod wpływem wodorotlenku glinuPo uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno. Chlorowodorek papaweryny rozsypać do kapsułek skrobiowych z laktozą zamiast wodorotlenku glinu. Dodatkowo należy poinformować pacjenta o konieczność przyjmowania wodorotlenku glinu w zachowanym odstępie od czasu przyjęcia preparatu z drugim lekiem.
wodzian chloralupodłoże lipofilowe np.:
olej kakaowy
oleje utwardzone
tłuszcz stały
obniżenie temperatury topnienia podłoża lipofilowegoAby uniknąć przedwczesnego topninia podłoża należy dodać w niewielkiej ilości wosku białego lub estru cetylowego wosku
wodzian chloralukamfora
mentol
salicylan fenylu
powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia sięW przypadku proszków tworzących mieszaninę eutektyczną należy składniki odpowiedzialne za euteksję rozdzielić. Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno. W bardziej złożonych receptach wydziela się składnik odpowiedzialny za niezgodność lub zachować odpowiednią kolejność mieszania. Przy mieszaniu składników unikać bezpośredniego kontaktu składników tworzących mieszaninę eutektyczną, gdyż stopiony eutektyk trudno rozprowadzić w proszku. Składniki tworzące mieszaninę eutektyczna rozetrzeć osobno z innymi składnikami proszków i na końcu połączyć obie mieszaniny.
wodzian chloralu
kamfora
olejki eteryczne
gwajakol
podłoże lipofilowe np.:
olej kakaowy,
oleje utwardzone
tłuszcz stały
obniżenie temperatury topnienia podłoża lipofilowegoDo położa dodaje się wosk pszczeli w ilości 3-5%, olbrot, alkohol stearylowy, alkohol cetylowy i ich mieszaniny, monostearynian glicerolu
związki tworzące roztwory koloidalne np.:
proteinian srebra
targezyna
srebro koloidalne
roztwór wodny niecałkowite rozpuszczenie substancji tworzącej roztwór koloidalnyProteinian srebra lub targezyny należy rozsypać możliwie cienką warstwą na powierzchni wody w parownicy, pozostawić do rozpuszczenia, od czasu do czasu mieszając.

Źródło zdjęcia w nagłówku: tuguncompounding.com.au/what-is-compounding

Artykuły są stale aktualizowane: przeglądasz wersję nr 25 z dnia 27.03.2017, pierwotnie opublikowaną 27.03.2017.

mgr farm. Alicja Cieślar

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. W czasie studiów członkini Koła Opieki Farmaceutycznej. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły] [wyślij wiadomość]

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, i in.: Analizator Niezgodności Recepturowych + jak im zaradzić, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/receptura/niezgodnosci/) [dostęp: 23 listopada 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.