Acyklowir – Ścieżka rekomendacji

Acyklowir to substancja przeciwwirusowa stosowana w zakażeniach herpeswirusami: HSV (Herpes simplex virus) wywołującym opryszczkę wargową i narządów płciowych i VZV (Varicella zoster virus) wywołującym ospę wietrzną i półpasiec oraz w ostrym martwiczym zapaleniu siatkówki. Tematykę zakażeń herpeswirusami poruszyliśmy także w innym opracowaniu.

Acyklowir – Komu można polecać?

Acyklowir możesz polecać:

• osobom dorosłym ze zmianami skórnymi w obrębie warg lub twarzy z potwierdzonym wcześniej zakażeniem wirusem opryszczki pospolitej.^1,2
• osobom dorosłym do leczenia wcześniej rozpoznanej, nawrotowej opryszczki zewnętrznych narządów płciowych (dotyczy InVirum),³
• osobom dorosłym z nawracającą opryszczką warg i twarzy w celu zapobiegania nawrotom w okresie zwiększonego narażenia na czynniki, które je wywołują – np. stres (dotyczy acyklowiru w dawce 400 mg, czyli Hascovir Control MAX.⁴

Wskazania do stosowania acyklowiru, które wymagają konsultacji z lekarzem to leczenie zakażeń wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Leczenie acyklowirem u osób poniżej 18. r.ż. powinno być skonsultowane z lekarzem, jednak badania wskazują, że acyklowir może być bezpiecznie stosowany u dzieci powyżej 2. r.ż. ^5,6

Acyklowir – Jak stosować?

Leczenie opryszczki pospolitej powinno się rozpocząć w momencie pojawienia się swędzenia, pieczenia i mrowienia skóry (tzw. okresie prodromalnym) lub tuż po uwidocznieniu się pierwszych zmian skórnych. Tabletki z acyklowirem dostępne bez recepty (w dawce 200 mg) należy stosować w miarę możliwości w równych odstępach czasu z zachowaniem przerwy nocnej. Zalecane są schematy dawkowania takie jak:

• 5 x 1 tabletka przez 5 dni,
• 3 x 2 tabletki przez 5 dni,
• 2 x 4 tabletki przez 5 dni.⁷

W zapobieganiu nawrotom opryszczki wargowej schemat dawkowania to 2 x 400 mg.⁸ Lek nie powinien być przyjmowany dłużej niż miesiąc bez konsultacji z lekarzem, który rozważy zasadność stosowania długotrwałej terapii supresyjnej. W przypadku łagodnych rzadko nawracających zmian skórnych stosowanie acyklowiru profilaktycznie nie jest wskazane, zalecane jest leczenie doraźne.⁹ Przyjmowanie preparatów doustnych powinno być zawsze uzupełnione o leczenie miejscowe. Kremy, sztyfty i żele należy aplikować 5 razy dziennie przez 4 dni bezpośrednio na zmiany skórne. Skieruj do lekarza pacjentów, u których 14-dniowe leczenie acyklowirem okazało się nieskuteczne.

Acyklowir – Jak działa?

Acyklowir wbudowując się w DNA wirusa opryszczki pospolitej, hamuje jego namnażanie się w zakażonych komórkach organizmu człowieka. Acyklowir nie wpływa na metabolizm komórek gospodarza, gdyż powinowactwo wirusowej kinazy tymidynowej do acyklowiru jest kilkaset razy większe niż kinazy komórek gospodarza.

Acyklowir – Na co uważać?

Wyniki wieloletnich badań pokazują, że acyklowir jest lekiem bezpiecznym.^10,11. Działania niepożądane występują rzadko, a wśród nich dominują: bóle i zawroty głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wysypka. Zgodnie z zaleceniami producenta stosowanie preparatów u kobiet w ciąży powinno być poprzedzone konsultacją lekarską,^12,13 jednak badania dowodzą, że acyklowir może być bezpiecznie stosowany zarówno u kobiet ciężarnych i karmiących piersią.¹⁴

Acyklowir – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Acyklowir nie wchodzi w klinicznie istotne interakcje z innymi lekami ani żywnością.¹⁵ Acyklowir może hamować metabolizm teofiliny powodując jej akumulację i nasilenie działań niepożądanych, jednak ta interakcja nie jest istotna klinicznie. ^9,16

Acyklowir – Dodatkowe informacje

Acyklowir w tabletkach ma zmniejszać częstość nawrotów i łagodzić ból, a acyklowir w kremie lub żelu ma ograniczać rozprzestrzenianie się wykwitów. Przegląd systematyczny z 2018 roku wykazał nieznaczne skrócenie dolegliwości bólowych przez acyklowir w postaci do stosowania miejscowego, potwierdził z kolei bezpieczeństwo takiej terapii.¹⁷ Acyklowir w kategorii OTC dostępny jest w postaci:

• doustnej: tabletek dawce 200 mg i 400 mg,
• do stosowania miejscowego: kremu, sztyftu na skórę, żelu w dawce 50 mg/g (5%).

Dostępne w Polsce leki w postaci doustnej o kat. OTC i na receptę przedstawiliśmy w tabeli.

Kategoria dostępności	Preparat	Postać	Dawka	Dostępne opakowanie
OTC	Hascovir Control	tabletki	200 mg	25 tabl.
OTC	Heviran Comfort	tabletki	200 mg	25 tabl.
OTC	Hevipoint	tabletki	200 mg	30 tabl.
OTC	InVirum	tabletki	200 mg	30 tabl.
OTC	Hascovir control MAX	tabletki	400 mg	30 tabl.
Rp	Hascovir	tabletki	200, 400, 800 mg	30 tabl.
Rp	Heviran	tabletki	200, 400, 800 mg	30 tabl.
Rp	Hascovir	zawiesina doustna	200 mg/5 ml	150 ml

Poniższa tabela zawiera preparaty z acyklowirem o kat. OTC i na receptę do stosowania miejscowego.

Kategoria dostępności	Preparat	Postać	Dawka	Dostępne opakowania
OTC	Aciclovir Ziaja	krem	50 mg/g	5 g
OTC	Axoviral	krem	50 mg/g	10 g
OTC	Hascovir pro	krem	50 mg/g	5 g
OTC	Herpex	krem	50 mg/g	2 g
OTC	Zovirax Intensive	krem	50 mg/g	2 g
OTC	Hascovir Lipożel pro	żel	50 mg/g	3 g
OTC	Hevipoint	sztyft na skórę	50 mg/g	3 g
Rp	Viru-POS	maść do oczu	30 mg/g	4,5 g

Jeżeli u pacjenta opryszczka występuje częściej niż 6 razy w roku, zaleć konsultację z lekarzem w celu rozważenia długotrwałej (minimum 6-miesięcznej) terapii acyklowirem zapobiegającej nawrotom (tzw. terapii supresyjnej).⁵