Glikokortykosteroidy wziewne

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.

Glikokortykosteroidy wziewne są wykorzystywane w leczeniu astmy oraz w POCHP[1]Ernst P, Saad N, Suissa S. Inhaled corticosteroids in COPD: the clinical
evidence. Eur Respir J. 2015 Feb;45(2):525-37. abstract [dostęp 28.02.2018]
. Stosuje się je zarówno u dzieci[2]Takeuchi M, Kano H, Takahashi K, Iwata T. Comparative effectiveness of inhaled corticosteroids for paediatric asthma: protocol for a systematic review and Bayesian network meta-analysis. BMJ Open. 2015;5(10) pełny tekst [dostęp 28.02.2018][ jak i u osób starszych.[3]Battaglia S, Cardillo I, Lavorini F, Spatafora M, Scichilone N. Safety considerations of inhaled corticosteroids in the elderly. Drugs Aging. 2014 Nov;31(11):787-96. abstract [dostęp 28.02.2018] W leczeniu astmy są uważane za najbardziej skuteczne.[4]Barnes PJ. Inhaled Corticosteroids. Pharmaceuticals. 2010;3(3):514-540. pełny tekst [dostęp 28.02.2018] GKS wziewne powodują poprawę czynności płuc, zmniejszają objawy choroby, nadreaktywność oskrzeli oraz częstość i przebieg zaostrzeń. W Polsce wykorzystuje się głównie:

  • beklometazon MDI (Cortare),
  • beklometazon MDI z formoterolem (Fostex),
  • budezonid do neb. (Nebbud, Pulmicort, Benodil),
  • budezonid DPI (Miflonide, Pulmicort Turbohaler, Budelin Novolizer, Budesonide Easyhaler),
  • budezonid DPI z salmeterolem (Symbicort Turbuhaler),
  • budezonid MDI (Budiair komorą lub ustnikiem),
  • flutikonazon MDI (Flixotide),
  • flutikazon DPI (Flutixon),
  • flutikazon DPI w salmeterolem (Seretide Dysk, Salmex, Asars, AirFluSal Forspiro),
  • mometazon (Asmanex Twisthaler),
  • cyklezonid (Alvesco).
Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?

Beklometazon, budezonid, flutikazon, mometazon są zazwyczaj stosowane dwa razy dziennie, a cyklezonid raz dziennie. Czasem stosuje się je razem z LABA2-mimetyki wziewne długo działające: salemeterol i formoterol).

Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Poinformuj pacjenta, że:

  • glikokortykosteroidy mają działanie przeciwzapalne,
  • GKS należy stosować regularnie, aby osiągnąć maksymalne korzyści,
  • wyjaśnij, że GKS wziewne nie przerywają napadu astmy.

Jeśli pacjent obawia się działań niepożądanych GKS wyjaśnij mu, że niestosowanie leku zgodnie z zaleceniami lekarza może mieć dużo gorsze skutki niż potencjalne działania niepożądane. Uczul pacjenta, aby stosował lek regularnie oraz w żadnym wypadku nie przerywał samodzielnie leczenia i nie zmniejszał dawek na własna rękę. Warto też upewnić się, czy pacjent wie jak i potrafi samodzielnie prawidłowo używać inhalator.

Czy leczenie przynosi efekty?

Aby upewnić się czy farmakoterapia jest prowadzona prawidłowo i czy wpływa korzystnie na leczenie pacjenta zadaj mu kilka pytań tj:

  • Czy nastąpiło zmniejszenie trudności w oddychaniu?
  • Jak często występują duszności oraz konieczność stosowania leków doraźnych?
  • Czy astma lub POChP ma wpływ na życie społeczne i rodzinne?
  • Czy w nocy pojawiają się ataki duszności?

Jeżeli podczas rozmowy z pacjentem zauważysz, że dobrane leki nie kontrolują prawidłowo objawów astmy, koniecznie skieruj go do lekarza w celu modyfikacji leczenia. 

Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Pacjent może obawiać się leków zawierających sterydy. Poinformuj go, że wbrew powszechnie panującym opiniom, glikokortykosteroidy wziewne uważa się za leki bezpieczne, jeśli stosowane są w odpowiednich dawkach, zaleconych przez lekarza, a korzyść wynikająca z ich stosowania zdecydowanie przewyższa możliwe działania niepożądane i potencjalną szkodliwość. Dotyczy to przede wszystkim leczenia chorób przewlekłych jaka jest np. astma. Choroba ta, nieleczona, może dawać poważne powikłania (np. trwałe nieodwracalne zmiany w układzie oddechowym), które najczęściej są zdecydowanie cięższe od potencjalnych działań niepożądanych. 

Działania niepożądane zależą od rodzaju preparatu, siły działania i dawki. Do tych najczęściej występujących można zaliczyć: grzybica gardła i jamy ustnej, kaszel, skurcz oskrzeli, dysfonia czyli zaburzenia głosu oraz alergie.[5]Passalacqua, G., Albano M., G., Bachert C., van Cauwenberge P., Durham S. R., Horak F.: Inhaled and nasal corticosteroids: safety aspects Allergy 2000: 55: 16-33 pełny tekst [dostęp 28.02.2018] Poradź pacjentowi, aby w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia niekorzystnych objawów po każdej inhalacji przepłukiwał usta i gardło wodą, mył zęby i ewentualnie przemywał twarz, jeśli lek był przyjmowany w nebulizacji z maseczką. Warto również przed nebulizacją z maseczką posmarować twarz tłustym kremem lub wazeliną, ponieważ w pewnym stopni uchroni to przed wystąpieniem ewentualnych podrażnień skóry.

Monitorowanie działań niepożądanych oraz objawów choroby jest szczególnie istotne u dzieci przewlekle stosujących glikokortykosteroidy wziewne. Dziecku trudniej jest przepłukać usta, więc najlepiej zalecić umycie ząbków po każdej inhalacji.[6]Bręborowicz A.: Bezpieczeństwo leczenia glikortykosteroidami wziewnymi w astmie dziecięcej,  Borgis – Nowa Pediatria 5/2000, s. 47-51 pełny tekst [dostęp 28.02.2018].

Glikokortykosteroidy wziewne w niewielkim stopniu wykazują również działanie ogólnoustrojowe. To właśnie z ogólnosystemowym efektem działania tych leków łączy się obawy o ich szkodliwość oraz niepożądane efekty działania takie jak hamowanie czynności kory nadnerczy objawiające się spadkiem masy ciała, uczuciem zmęczenia i osłabienia oraz problemami żołądkowo-jelitowymi, ograniczenie wzrostu u dzieci oraz niekorzystny wpływ na kości, co może skutkować wystąpieniem osteoporozy w wieku starszym. Wyjaśnij pacjentowi, że problem ten nie dotyczy w istotnym stopniu GKS wziewnych.

Jak pomóc monitorować leczenie i ryzyko interakcji?

Pamiętaj, że w przypadku pacjentów przyjmujących GKS, u których rozwija się paradoksalny skurcz oskrzeli należy natychmiast przerwać przyjmowanie leku i skontaktować się z lekarzem. Upewnij się, że pacjent wie, co powinien robić w przypadku ataku astmy lub POChP oraz jak ważne jest zapisywanie każdorazowego ataku, w celu prawidłowej kontroli astmy.

Zaproponuj zmiany w stylu życia

Jeśli pacjent cierpi na astmę przypomnij mu, że powinien zadbać o regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny. Możesz wydrukować mu ulotkę na ten temat: Wysiłek fizyczny, a astma oskrzelowa [ulotka]. Ponadto poinformuj go, że:

  • stres może być przyczyną nagłego ataku astmy – zaleć pacjentowi, aby postarał się unikać źródeł stresu i każdego dnia znajdywał czas na odpoczynek i relaks,
  • niezbędnym elementem skutecznej terapii jest zaprzestanie palenia –  zachęć pacjenta do rzucenia palenia, możesz zaproponować preparaty dostępne w aptece, które mogą mu to ułatwić, 
  • napad astmy może być wywoływany przez pewne alergeny; zachęć pacjenta do badań alergologicznych, które pomogą wykryć źródła alergii;  alergenów należy unikać lub poddać się odczulaniu.

Data ostatniej aktualizacji: 09.05.2018.

mgr farm. Justyna Żarczyńska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Na portalu odpowiada za moderowanie Bazy Porad oraz przekład i analizę zagranicznych doniesień i wytycznych.

[artykuły]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

[artykuły]




Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 0 odpowiedzi, ma 1 głos, i został ostatnio zaktualizowany przez  Justyna Żarczynska 1 rok, 8 miesiące temu.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

36 Udostępnień
Udostępnij36
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp