Gorączka

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.

Podwyższona temperatura ciała jest naturalną reakcją obronną organizmu na stan chorobowy. Pacjenci często za wszelką cenę chcą redukować gorączkę, nawet jeśli jest niewielka lub nie ma jej wcale. Przyjmuje się, że stan podgorączkowy to temperatura ciała między 37°C a 38°C. Gdy przekroczy 38°C mówimy o gorączce. Ważne jest obserwowanie innych objawów towarzyszących chorobie tj. bóle mięśni i stawów, bóle głowy. U dzieci mogą to być apatia, osłabienie, drażliwość, brak apetytu, wysypka. Przy takich dolegliwościach podanie leków poprawi samopoczucie pacjenta i jest wtedy uzasadnione. 

 W celu obniżenia gorączki stosowane są:

  • paracetamol – działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, dostępny w postaci tabletek (najczęściej 500 mg), czopków ( od 50 mg do 500 mg) zawiesin (zwykle 120 mg/ 5ml lub 250 mg/5ml) , tabletek musujących (500 mg), granulatów (250 mg) i roztworów do infuzji, 
  • ibuprofen – wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe oraz przeciwzapalne, dostępny jest w postaci tabletek, kapsułek (200 mg i 400 mg), czopków (60 mg do 200 mg), zawiesin (100 mg/5ml lub 200 mg/ml, kapsułek do żucia (100 mg), 
  • skojarzenie paracetamolu z ibuprofenem – obie te substancje można podać w tym samym czasie, gdy zastosowanie ich pojedynczo nie przynosi rezultatu, stosowane razem wykazują działanie addycyjne; na rynku dostępne są preparaty, które zawierają obie te substancje: Metafen (200 mg ibuprofenu i 325 mg paracetamolu), Nurofen ultima (200 mg ibuprofenu i 500 mg paracetamolu) oraz dostępny na receptę Kidofen duo w zawiesinie (100 mg ibuprofenu i 125 mg paracetamolu/5 ml) dla dzieci powyżej 2 r.ż., 
  • kwas acetylosalicylowy – działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie, stosujemy u dorosłych i dzieci powyżej 12 roku życia; dostępny jest w postaci tabletek (najczęściej 500 mg lub 300 mg), tabletek musujących, tabletek dojelitowych, granulatów doustnych, 
  • metamizol sodowy – najsilniejszy lek przeciwgorączkowy, ale należy zachować ostrożność podczas stosowania ze względu na toksyczność względem szpiku, dostępny w postaci tabletek (500 mg), granulat do sporządzenia roztworu doustnego, roztworu do wstrzykiwań, 
  • naproksen – nie jest to lek pierwszego wyboru ze względu na większą gastrotoksyczość od ibuprofenu, dostępny jest w postaci tabletek (220 mg bez recepty, 250 mg oraz 500 mg z przepisu lekarza).
Czytaj też:
Opioidowe leki przeciwbólowe + przykłady

Lekami pierwszego wyboru są paracetamol i ibuprofen, dopiero, gdy okażą się nieskuteczne sięgamy po inne substancje.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, leki przeciwgorączkowe nie zmniejszają ryzyka wystąpienia drgawek gorączkowych, które mogą wystąpić u dziecka w wieku od 6 m.c. do 5 roku życia. Drgawki wynikają z niedojrzałości układu nerwowego i są predysponowane genetycznie.

Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?

Należy pamiętać, że w przypadku dzieci ilość leku, którą należy podać przeliczamy na kilogramy masy ciała, a dopiero jeśli nie jest to możliwe – na wiek. Dzieciom do 3 miesiąca życia nie zaleca się podawania leków przeciwgorączkowych bez konsultacji z lekarzem.

Preparaty zawierające paracetamol i ibuprofen należy podawać jednocześnie, co 4-6 godzin lub naprzemiennie – co 4 godziny, jeśli zastosowane osobno nie obniżyły skutecznie temperatury.[1]Tuszyński K., et al.: Przeziębienie i grypa z perspektywy farmaceuty. Zeszyty apteczne, 2018; s.32-44 Skuteczność i bezpieczeństwo naprzemiennego podawania jest dyskusyjne.

Gorączka u ciężarnej sama w sobie nie stanowi zagrożenia dla płodu, jednak zwiększa dyskomfort w ciąży i warto zalecać jej obniżanie. W przypadku jej wystąpienia można podać leki obniżające temperaturę, które są bezpieczne, czyli paracetamol (we wszystkich trymestrach) oraz ibuprofen (tylko w II trymestrze). Stosujemy je w jak najmniejszych, skutecznych dawkach i przez jak najkrótszy okres czasu. Przyjmowanie leków ma znaczenie tylko objawowe i nie ma sensu obniżać temperatury na wszelki wypadek (żeby trzymać ją “w ryzach”).

Na podstawie dostępnych informacji na temat stosowania paracetamolu w ciąży nie stwierdzono ryzyka dla płodu. Stosowanie go w monoterapii jest bezpieczne w każdym trymestrze, szczególnie w pojedynczej dawce i niestosowane przewlekle.[2]Jessica Servey, Jennifer Chang: Over-the-counter medications in pregnancy. American Family Physician, 2014. tłumaczenie Medycyna Praktyczna pełny tekst

Podczas karmienia piersią najbezpieczniejszymi (klasyfikacja L1 dr Hale’a) lekami przeciwgorączkowymi są paracetamol i ibuprofen. Paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru podczas karmienia piersią.

Tylko lekarz może zdecydować o podaniu małemu dziecku metamizolu sodowego w postaci iniekcji w przebiegu takich chorób jak rumień nagły, mononukleoza, odra, gdy gorączka zagraża życiu, a inne leki dotychczas stosowane nie były skuteczne.[3]Tuszyński K., et al.: Przeziębienie i grypa z perspektywy farmaceuty. Zeszyty apteczne, 2018; s.32-44 Kwas acetylosalicylowy może zostać zapisany dla małego dziecka w przypadku choroby Kawasakiego. Jest wówczas stosowany jako lek p/płytkowy, nie p/gorączkowy.

Czytaj też:
Dawkowanie syropów bez recepty [tabela]
Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Poinformuj pacjenta, że nie podaje się leków przeciwgorączkowych profilaktycznie np. w przebiegu przeziębienia i w sytuacji, kiedy gorączka nie sprawia dyskomfortu (niezależnie od wyników pomiarów). Leki obniżające temperaturę ciała stosuje się w celu poprawy samopoczucia pacjenta podczas choroby w jak najmniejszych, skutecznych dawkach i przez jak najkrótszy czas. Zaznacz, że zwiększanie dawek leków nie obniży szybciej gorączki, a tylko nasili ich działania niepożądane. 

Wysoka gorączka nie jest dobrym wskaźnikiem poważnej choroby, a zbyt wczesne podanie leków przeciwgorączkowych może utrudnić postawienie właściwej diagnozy. Najważniejsza jest obserwacja chorego i monitorowanie innych objawów towarzyszących chorobie.

Czy leczenie przynosi efekty?

Jeśli gorączka nie ustępuje po podaniu leków, utrzymuje się kilka dni bez wyraźnej poprawy stanu chorego lub towarzyszą jej niepokojące objawy, skieruj pacjenta do lekarza.

Pilna konsultacja lekarska jest wymagana przy wystąpieniu gorączki u noworodka. U dzieci do 3 miesiąca życia rodzice powinni obserwować zachowanie dziecka i wysokość temperatury około doby. U dzieci powyżej 6 miesiąca życia powinni zachować czujność przez kilka dni, podawać płyny. Jeśli w tym czasie leki przeciwgorączkowe nie działają lub pojawią się dodatkowe objawy tj. wysypka, przyspieszona częstotliwość oddechów, wyraźna bladość lub zasinienie skóry, dziecko nie odpowiada prawidłowo na bodźce z otoczenia, a jego aktywność jest wyraźnie zmniejszona – należy udać się do lekarza.[4]Rosie Hague. Managing the child with a fever. The Practitioner.2015; 259(1784): 17–21

Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Przedawkowanie paracetamolu może doprowadzić do uszkodzenia wątroby i nerek oraz methemoglobinemii. Należy zwrócić uwagę, aby ta sama substancja nie była przyjmowana przez pacjenta pod różnymi nazwami handlowymi. W ten sposób zapobiegamy przedawkowaniu leków.[5]Tuszyński K., et al.: Przeziębienie i grypa z perspektywy farmaceuty. Zeszyty apteczne, 2018; s.32-44

W przypadku zastosowania kwasy acetylosalicylowego u dzieci poniżej 12 r.ż. jest możliwość wystąpienia zespołu Rey’a, gdy lek został podany w przebiegu choroby wirusowej.

Czytaj też:
Fenylefryna, paracetamol, feniramina i reszta: krótka charakterystyka

U dorosłych po 30 minutach do 3 godzin od podania leku mogą wystąpić objawy astmy aspirynowej. Nasilenie objawów astmy może też spowodować podanie innych NLPZ oraz paracetamolu. Najmniejsze ryzyko indukowania i nasilania napadów astmy wykazuje paracetamol, a spośród NLPZ ibuprofen.[6]Kanabar Dj. A Clinical and safety review of paracetamol and ibuprofen in children. Inflammopharmacology. 2017;25(1):1-9 pełny tekst

Podczas stosowania preparatów z metamizolem sodowym należy zachować ostrożność ze względu na toksyczność względem szpiku. Nie podajemy go kobietom w ciąży i karmiącym piersią.

Jak pomóc monitorować leczenie i ryzyko interakcji?

Należy zwrócić szczególną uwagę, jeśli pacjentem z gorączką jest osoba starsza. U takich osób wysoka temperatura może nasilać objawy niewydolności i niedokrwienia serca. Choroby przewlekłe, na które cierpi pacjent, mogą być przeciwwskazaniem do podania niektórych leków przeciwgorączkowych.

Ibuprofen wykazuje większe ryzyko wystąpienia krwawień z przewodu pokarmowego niż paracetamol.  Z tego powodu ibuprofen najczęściej zaleca się podawać z posiłkiem. Nie jest to do końca prawidłowe postępowanie ponieważ są dowody na to, że pokarm opóźnia działanie leku. Przy krótkotrwałym stosowaniu można go przyjmować na czczo, aby przyspieszyć efekt działania.[7]Kanabar Dj. A Clinical and safety review of paracetamol and ibuprofen in children. Inflammopharmacology. 2017;25(1):1-9

Zaproponuj zmiany w stylu życia

Schładzanie fizykalne jest polecane tylko w skojarzeniu z lekiem przeciwgorączkowym. Dziecko umieszcza się wówczas w wanience z letnią wodą, zbliżoną do temperatury ciała. Kąpiele chłodzące zamiast leków stosujemy w przypadku hipertermii, a nie gorączki.[8]Tuszyński K., et al.: Przeziębienie i grypa z perspektywy farmaceuty. Zeszyty apteczne, 2018; s.32-44

Warto też zwrócić uwagę, że podczas gorączki zwiększa się utrata wody. Należy zadbać o odpowiednią podaż płynów, aby zapobiec odwodnieniu. 

Data ostatniej aktualizacji: 22.12.2018.

tech farm. Anna Wadowska

Absolwentka Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jagiellońskiego na kierunku zdrowie publiczne. Stypendystka Rektora UJ dla najlepszych studentów. Technik farmaceutyczny z 11 letnim stażem pracy w aptece otwartej.

[artykuły] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Anna Wadowska, i in.: Gorączka, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/baza-porad/goraczka/) [dostęp: 17 stycznia 2019]



Źródła:   [ + ]

Otagowane: 

Ten temat zawiera 6 odpowiedzi, ma 5 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Maria Kowalczuk 1 miesiąc temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #46338 Punkty: 0

    Piotr Bednarek mgr farm.
    9 pkt.

    Czy dawki paracetamolu i ibuprofenu podanych równocześnie są takie same jak podanych oddzielnie np. paracetamol 10 mg/kg masy ciała?

  • #46371 Punkty: 0

    Maria Kowalczuk mgr farm.
    262 pkt.

     Paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru podczas karmienia piersią.

    Nie tak dawno ktoś mówił o ibuprofenie, jako leku bezpiecznym podczas laktacji, ponieważ nie przenika do mleka matki?

    • #46388 Punkty: 1

      Laura Krumpholz mgr farm.
      26 pkt.

      Podczas karmienia piersią najbezpieczniejszymi (klasyfikacja L1 dr Hale’a) lekami przeciwgorączkowymi są paracetamol i ibuprofen. Paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru podczas karmienia piersią.

      Przecież w tej samej linijce jest o tym, że ibuprofen można stosować bezpiecznie 🙂

      1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
    • #46395 Punkty: 2

      Maria Kowalczuk mgr farm.
      262 pkt.

      Wg tabeli zamieszczonej wcześniej na portalu, ibuprofen w łagodzeniu bólu, u kobiety karmiącej ma większy profil bezpieczeństwa

      Czy w przypadku gorączki nie jest analogicznie i dlaczego akurat paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru? Tylko tego nie rozumiem 🙂

      2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • #46412 Punkty: 2

      Konrad Tuszyński mgr farm.
      1.1K pkt.

      Tamta tabela jest oparta o ChPL, które nie są dobrym źródłem aktualnej wiedzy medycznej. ChPL nie może nigdy służyć do porównywania leków między sobą. Tak samo nie można na podstawie ChPL ocenić, który lek p/kaszlowy czy p/grzybiczy bedzie skuteczniejszy albo bezpieczniejszy – to że jeden producent zabezpieczył się i opisał więcej efektów ubocznych nie oznacza że jego lek faktycznie wywołuje więcej efektów ubocznych.

      Tak samo z laktacją – to że jeden producent opisał efekty uboczne u karmionego dziecka, a inny już nie nie oznacza że ten drugi lek będzie lepszy.

      Tu wrzucamy przydatne linki – polecam się zapoznać: ofarmacji.pl/grupy/ciaza-i-karmienie-piersia 🙂

      2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • #46415 Punkty: 0

      Maria Kowalczuk mgr farm.
      262 pkt.

      Dziękuję 🙂

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

35 Udostępnień
Udostępnij35
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp