Osteoporoza

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.

Farmakoterapia osteoporozy skupia się głównie na zapobieganiu złamaniom kości u kobiet po menopauzie z osteoporozą, u których wystąpił incydent złamania kości. Jako leki pierwszego rzutu zaleca się bisfosfoniany[1]Byun J-H, Jang S, Lee S, et al. The Efficacy of Bisphosphonates for Prevention of Osteoporotic Fracture: An Update Meta-analysis. Journal of Bone Metabolism. 2017;24(1):37-49. pełny tekst [dostęp 2/03.2018], a preferowaną opcją jest:

  • alendronian sodu (Alendrogen, Ostolek, Sedron),
  • ryzedronian sodu (Risendros 35),
  • kwas zoledronowy (Aclasta) – dożylnie
  • kwas ibandronowy (Bonviva, Kefort),

W przypadku osób nie mogących stosować bisfosfonianów stosuje się też:

  • ranelinian strontu (Protelos) lub
  • raloksyfen (Evista).

Inne możliwości terapii to:

  • denosumab (Prolia) – ludzkie przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko RANK,
  • teryparatyd (Forsteo) –  rekombinowany 1–34 N-końcowy fragment cząsteczki parathormonu oraz leki zmniejszające ryzyko złamań jak:
  • kalcytonina łososiowa (Calcitonin Jelfa) czy
  • terapia zastępcza estrogenowo-progestagenowa. 
Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?

Alendronian sodu: 70 mg raz w tygodniu lub do leczenia osteoporozy po menopauzie; 10mg na dobę w leczeniu osteoporozy u mężczyzn; 5mg na dobę w profilaktyce osteoporozy pomenopauzalnej; 5 mg na dobę do zapobiegania i leczenia osteoporozy indukowanej kortykosteroidami (10 mg na dobę u kobiet po menopauzie, nie otrzymujących HTZ).

Ryzedronian sodu: 5 mg na dobę lub 35 mg raz w tygodniu w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej w celu zmniejszenia ryzyka złamań kręgów i szyjki kości udowej; 5 mg dziennie w profilaktyce osteoporozy pomenopauzalnej oraz wywołanej kortykosteroidami.

Kwas zoledronowy: 5 mg dożylnie raz na rok. 

Kwas ibandronowy: doustnie 150 mg raz w miesiącu lub dożylnie 3 mg raz na 3 miesiące.

Lek należy przyjąć co najmniej pół godziny przed pierwszym posiłkiem dnia.  Po przyjęciu tabletki pacjent nie powinien się kłaść, należy pozostać w pozycji pionowej przez minimum 30 minut po zastosowaniu leku. 

Raloksyfen:  60 mg raz dziennie, w leczeniu i zapobieganiu osteoporozy.

Ranelinian strontu: 2 g raz dziennie, popijając szklanką wody, najlepiej przed snem, do leczenia osteoporozy pomenopauzalnej w celu zmniejszenia ryzyka złamań kręgów i szyjki kości udowej.

Denosumab: 60 mg co 6 miesiący podawane podskórnie. 

Teryparatyd: 20 µg dziennie.

Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Podczas rozmowy z pacjentem poinformuj go, że:

  • leczenie farmakologiczne  ma na celu naprawę kości i zwiększenie ich wytrzymałości,
  • alendronian, ryzedronian sodu, kwas ibandronowy należy połykać w całości, popijając dużą ilością wody, w pozycji siedzącej lub stojącej, na czczo, co najmniej 30 minut przed śniadaniem (lub innym lekiem doustnym); posiłek, inny produkt leczniczy lub napój (inny niż woda) może zmniejszać wchłanianie leku, jeśli pacjent nie jest w stanie przyjąć ryzedronianu sodu w godzinach porannych może przyjąć lek w ciągu dnia, w środku czterogodzinnej przerwy od jedzenia, pacjent powinien pozostać w pozycji stojącej lub siedzącej przez co najmniej 30 minut od spożycia tabletki,
  • tabletkę należy połknąć w całości, popijając szklanką wody, nie wolno leku rozgryzać ani żuć, ponieważ może to doprowadzić do owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej i gardła,
  • w przypadku ranelinianu strontu należy unikać spożywania pokarmu dwie godziny przed i po przyjęciu dawki leku. W szczególności należy unikać produktów bogatych w wapń np. mleka, również należy unikać leków zobojętniających zawierających wodorotlenki glinu i magnezu

Zobacz też Czytaj też: Leki zobojętniające

Czy leczenie przynosi efekty?

Leczenie jest nieskuteczne, gdy:

  • pomimo prawidłowego leczenia przez rok występują urazy kości,
  • badanie kości ukazuje, że gęstość kości po terapii jest mniejsza niż przed jej rozpoczęciem.
Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Do najczęstszych działań niepożądanych bifosfonianów należą:  ból i zawroty głowy, zgaga, biegunki i zaparcia, ból brzucha, niestrawność, zaparcia, biegunka, wzdęcia z oddawaniem gazów, owrzodzenie przełyku, zaburzenia połykania, wzdęcia, zarzucanie treści żołądkowej do przełyku, łysienie świąd, bóle mięśniowo-szkieletowe, osłabieniezapalenie, owrzodzenia i nadżerki jamy ustnej i gardła.[2]ChPL Ostemax[3]ChPL Bonviva Inne leki mogą powodować:

  • ryzedronian sodu: ból brzucha, niestrawność, nudności, biegunki i zaparcia.
  • raloksyfen: uderzenia gorąca, skurcze nóg i obrzęki obwodowe.
  • ranelinian strontu: nudności, biegunki, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, bóle głowy. Lek może wywoływać rzadką, ale zagrażającą życiu reakcję alergiczną, objawami mogą być wysypka, gorączka oraz powiększenie węzłów chłonnych. W przypadku pojawienia się, któregokolwiek z tych objawów, pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Jak pomóc monitorować leczenie i ryzyko interakcji?

Konsultując pacjenta warto wiedzieć, że:

  • przed rozpoczęciem terapii kwasem alendronowym konieczne jest sprawdzenie poziomu wapnia, także w trakcie terapii zaleca się monitorowanie stężenia wapnia, 
  • w przypadku niewystarczającej podaży wapnia i witaminy D w diecie, należy rozważyć suplementację. 
Zaproponuj zmiany w stylu życia

Poinformuj pacjenta, że:

  • ćwiczenia aerobowe o umiarkowanym nasileniu np. bieganie czy aerobik dają korzystne efekty u pacjentów z osteoporozą,
  • rzucenie palenia może pomóc zmniejszyć tempo utraty masy kostnej, a także zmniejszyć prawdopodobieństwo wczesnej menopauzy,
  • podczas leczenia należy unikać nadmiernego spożycia alkoholu, ponieważ działa toksycznie na kości.

Data ostatniej aktualizacji: 02.03.2018.

mgr farm. Justyna Żarczyńska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Na portalu odpowiada za moderowanie Bazy Porad oraz przekład i analizę zagranicznych doniesień i wytycznych.

[artykuły]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

Redaktor Prowadząca portalu opieka.farm. Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UM w Lublinie. Magister farmacji w Aptece u Farmaceutów (AuF).

[artykuły] [nawiąż kontakt]




Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 4 odpowiedzi, ma 4 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Marcin Piątek 1 rok, 2 miesiące temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #21395 Punkty: 4

    Mateusz Wojtyniak mgr farm.
    18 pkt.

    Warto zaznaczyć, że u mężczyzn nie stosuje się najpopularniejszego z bisfosonianów – ibandronianu. Poza tym w wytycznych towarzystw reumatologicznych nie znajdziemy już kalcytoniny łososiowej – umieszczenie w wykazie ma chyba znaczenie “historyczne”.

    Przy kilkuletniej nieskutecznej terapii antyresorpcyjnej warto pacjentom wspomnieć o możliwości leczenia teryparatydem. Co prawda preparat ten jest niedostępny w Polsce (mimo rejestracji Eli Lilly nie dystrybuuje preparatu Forsteo na nasz rynek), można go sprowadzić z zza granicy – import docelowy (około 3000 zł za opakowanie) lub zakupić u naszych południowych sąsiadów – leki są dostępne i REFUNDOWANE w Czechach i Słowacji (cena 1 opakowania około 1500 zł (100%)). Fakt, nie każdy się pokusi na taką terapię, ale znam przypadki, w których leczenie Prolią było nieskuteczne.

    Do poradnika wpisałbym choć odrobinę informacji o tym co to jest densytometria i jak czytać jej wyniki oraz czym jest osteopenia, a czym osteoporoza?

    Warto zaznaczyć, że nie każde złamanie jest osteoporotyczne. Najważniejsze są złamania szyjki kości udowej oraz kompresyjne złamania kręgosłupa.

    W przypadku suplementacji wapnia warto zaproponować preparaty zawierające jednocześnie pełne spektrum substancji budulcowych kości – wapń, magnez, bor + witaminy D3. Dla chętnych jeszcze słynna K2 Mk-7. Nie zapominajmy o tym, że formy wapnia też mają znaczenie i nieszczęsny wszechobecny węglan jest niestety kiepski.

    4 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • #23182 Punkty: 3

      Marcin Piątek mgr farm.
      196 pkt.

      Kalcytonina nie jest stosowana do leczenia osteoporozy jako takiego, ale znajduje/do niedawna znajdowała znajdowała (nie wiem jak jest obecnie z jej realną dostępnością) zastosowanie w leczeniu bólu okołozłamaniowego i tu jako lek stosowany krótkotrwale nie generowała działań niepożądanych z działaniem karcynogennym włącznie.

      PS. Ranelinian strontu i denosumab to substancje powtarzające się ostatnio w egzaminach specjalizacyjnych z farmacji aptecznej. Ostatnie dwa czy trzy sesje egzaminacyjne to pytania o mechanizmy działania tych produktów – uczulam zainteresowanych, że nie samymi bisfosfonianami farmacja żyje. 😉

      3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #21412 Punkty: 3

    Mateusz Wojtyniak mgr farm.
    18 pkt.

    Zapomniałem napisać, żeby w propozycji zmiany stylu życia znalazła się profilaktyka upadków, które są głównym czynnikiem złamań. Chodzi o prawidłowe oświetlenie pomieszczeń w nocy, usunięcie dywaników, unikanie mokrych, śliskich nawierzchni. Warto zadbać o dobre, antypoślizgowe, płaskie obuwie. Dla niektórych przydatne będą dodatkowe uchwyty i poręcze.

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #23179 Punkty: 2

    Jakub Lenard mgr farm.
    259 pkt.

    Bisfosfonianów nie ma sensu stosować więcej niż trzy lata. Nie ma dowodów, że jest to skuteczne i warto o tym poinformować lekarza.

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Udostępnij
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp