fbpx
REKLAMA

Synonimy: prowitamina A

Beta-karoten jest rozpuszczalnym w tłuszczach związkiem, który posiada właściwości antyoksydacyjne. Należy do klasy czerwonych, pomarańczowych i żółtych pigmentów zwanych karotenoidami. Występuje w zielonych warzywach, niektórych owocach i orzechach. Beta-karoten posiada większą dostępność z pożywienia (dieta bogata w owoce, warzywa i produkty pełnoziarniste) niż z suplementów, w których występuje w postaci syntetycznej – wytwarzany z oleju palmowego, alg lub grzybów. Doustnie jest stosowany w celu zmniejszenia oparzeń słonecznych i nadwrażliwości na światło.

REKLAMA

Działanie i zastosowanie beta-karotenu

Beta-karoten ma działanie antyoksydacyjne i wpływa m.in. na ochronę narządu wzroku przed działaniem wolnych rodników. Ponadto zwiększa on produkcję kolagenu i zmniejsza uszkodzenia skóry wywołane przez promieniowanie ultrafioletowe. Beta-karoten wykazał skuteczność kliniczną w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem, oparzeniach słonecznych, prewencji raka piersi i zmniejszaniu ryzyka powikłań poporodowych. Dowody na skuteczność beta-karotenu w prewencji zaćmy, chorób sercowo-naczyniowych i redukcji zmarszczek są sprzeczne. Beta-karoten jest prawdopodobnie nieskuteczny m.in. w chorobie Alzheimera, mukowiscydozie, cukrzycy, chorobie zwyrodnieniowej stawów i astmie.

Skuteczność beta-karotenu potwierdzona w badaniach klinicznych

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność beta-karotenu w leczeniu takich wskazań jak:

  • Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) – w badaniach klinicznych stosowano zwykle połączenia różnych składników, m.in. beta-karotenu z witaminą C, witaminą E i cynkiem. Przyjmowanie preparatu złożonego wiązało się ze zmniejszeniem progresji AMD o 28–31% oraz redukowało ryzyko utraty ostrości wzroku. [1] Warto jednak zaznaczyć, że w niektórych badaniach stosowanie samych antyoksydantów bez dodatku cynku nie skutkowało takimi samymi efektami.
  • Oparzenia słoneczne – metaanaliza z 2007 roku wykazała, że spożywanie beta-karotenu chroni skórę przed uszkodzeniami wywołanymi przez promieniowanie słoneczne, lecz skuteczność ochrony zależy od czasu suplementacji, który powinien wynosić co najmniej 10 tygodni. [2]
  • Rak piersi – według przeprowadzonych badań obserwacyjnych u kobiet przed menopauzą wyższe spożycie beta-karotenu (i innych substancji, m.in. luteiny, zeaksantyny i witaminy A) w diecie przyczynia się do redukcji ryzyka zachorowania na raka piersi. Zależność była najbardziej widoczna wśród kobiet mających przypadki nowotworów w rodzinie lub spożywających alkohol. [3]
  • Powikłania poporodowe – badanie kliniczne z udziałem ponad 15 tys. nepalskich kobiet wykazało, że przyjmowanie syntetycznego beta-karotenu w ciąży zmniejszało ryzyko wystąpienia biegunki i gorączki po porodzie. [4]

Niewystarczające lub sprzeczne dowody na skuteczność beta-karotenu

Metaanalizy z 2014 i 2019 roku wykazały, że wyższe spożycie beta-karotenu wraz z pokarmem może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia zaćmy związanej z wiekiem o 7–10%. [5] [6] Inne badania i metaanalizy jednak nie potwierdzają tych wyników. Niektóre badania wskazują na sprzeczne dowody na skuteczność beta-karotenu w zmniejszaniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, lecz większość z nich wskazuje na brak związku między suplementacją a ryzykiem zachorowania oraz śmiertelnością. Warto również zaznaczyć, że istnieją badania wskazujące na zwiększoną śmiertelność u osób palących, którzy przyjmują beta-karoten. [7] Badanie kliniczne z udziałem 30 kobiet powyżej 50. r.ż. wykazało, że przyjmowanie 30 mg beta-karotenu przez 90 dni wpływa na poprawę elastyczności skóry i redukcję zmarszczek, lecz efekt nie był widoczny przy stosowaniu dawki 90 mg. [8]

Brak dowodów na skuteczność beta-karotenu

Beta-karoten był badany pod kątem potencjalnej skuteczności w licznych wskazaniach. Według przeprowadzonych dotychczas badań brakuje dowodów, które uzasadniałyby przyjmowanie beta-karotenu w celu zmniejszenia ryzyka choroby Alzheimera, poprawy stanu pacjentów cierpiących na mukowiscydozę i redukcji ryzyka cukrzycy i nowotworów. Ponadto stosowanie beta-karotenu prawdopodobnie nie ma wpływu na ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów i astmy.

Bezpieczeństwo stosowania beta-karotenu

Suplementacja beta-karotenu nie jest zaleca u wszystkich osób, a dawki 20 mg na dobę mogą zwiększać ryzyko raka płuc i prostaty u palaczy. [1] Spożywanie wysokich dawek może zmieniać zabarwienie skóry na żółto-pomarańczowo.

Beta-karoten w ciąży i podczas laktacji

Przyjmowanie beta-karotenu w ilościach, które występują w żywności jest prawdopodobnie bezpieczne w okresie ciąży i laktacji.

Interakcje beta-karotenu

Badania kliniczne pokazują, że przyjmowanie beta-karotenu, selenu, witaminy C i witaminy E doustnie w połączeniu z niacyną i simwastatyną może osłabiać działanie niacyny i simwastatyny, a konkretnie zwiększanie poziomu HDL. Pozostałe odnotowane interakcje m.in. z kolchicyną, orlistatem, neomycyną, inhibitorami pompy protonowej nie są dobrze udokumentowane.

Preparaty dostępne na rynku zawierające beta-karoten

Wybrane suplementy diety i leki OTC dostępne na rynku zawierające beta-karoten zostały przedstawione poniżej.

Wybrane suplementy zawierające beta-karoten

W tabeli poniżej zestawiono dostępne suplementy z beta-karotenem.

Nazwa preparatu Zawartość beta-karotenu w sugerowanej dawce dobowej Opis producenta
Naturell Beta-Karoten + E 1000 μg eq. retinolu

Ponadto:

Wit. E

Suplement diety zawierający składniki, które wspierają zachowanie zdrowej skóry.
Colfarm Beta Karoten Plus

 

7 mg

Ponadto:

Wit. E

Suplement diety pomagający zachować zdrową skórę oraz prawidłowy stan błon śluzowych, przyczyniający się do prawidłowego widzenia i prawidłowego funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Leki zawierające beta-karoten

Na rynku dostępne są też leki zawierające beta-karoten. Zestawiono je poniżej.

Nazwa preparatu Zawartość beta-karotenu w sugerowanej dawce dobowej Opis producenta
Beta karoten Amara 10 mg beta karotenu krystalicznego Produkt leczniczy do stosowania głównie w profilaktyce niedoboru witaminy A oraz między innymi w przypadku nadwrażliwości na promienie słoneczne czy jako środek uzupełniający dla kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne i dietę odchudzającą.

REKLAMA

Piśmiennictwo:

  1. Natural Medicines. Beta-Carotene. Aktualizacja: 16.03.2020.
  2. Köpcke, W., Krutmann, J. (2008). Protection from sunburn with beta-Carotene–a meta-analysis. Photochemistry and photobiology, 84(2), 284–288. https://doi.org/10.1111/j.1751-1097.2007.00253.x
  3. Zhang, S., Hunter, D. J., Forman, M. R., Rosner, B. A., Speizer, F. E., Colditz, G. A., Manson, J. E., Hankinson, S. E., Willett, W. C. (1999). Dietary carotenoids and vitamins A, C, and E and risk of breast cancer. Journal of the National Cancer Institute, 91(6), 547–556. https://doi.org/10.1093/jnci/91.6.547
  4. Christian, P., West, K. P., Jr, Khatry, S. K., Katz, J., LeClerq, S. C., Kimbrough-Pradhan, E., Dali, S. M., Shrestha, S. R. (2000). Vitamin A or beta-carotene supplementation reduces symptoms of illness in pregnant and lactating Nepali women. The Journal of nutrition, 130(11), 2675–2682. https://doi.org/10.1093/jn/130.11.2675
  5. Wang, A., Han, J., Jiang, Y., Zhang, D. (2014). Association of vitamin A and β-carotene with risk for age-related cataract: a meta-analysis. Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.), 30(10), 1113–1121. https://doi.org/10.1016/j.nut.2014.02.025
  6. Jiang, H., Yin, Y., Wu, C. R., Liu, Y., Guo, F., Li, M., Ma, L. (2019). Dietary vitamin and carotenoid intake and risk of age-related cataract. The American journal of clinical nutrition, 109(1), 43–54. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqy270
  7. Omenn, G. S., Goodman, G. E., Thornquist, M. D., Balmes, J., Cullen, M. R., Glass, A., Keogh, J. P., Meyskens, F. L., Valanis, B., Williams, J. H., Barnhart, S., Hammar, S. (1996). Effects of a combination of beta carotene and vitamin A on lung cancer and cardiovascular disease. The New England journal of medicine, 334(18), 1150–1155. https://doi.org/10.1056/NEJM199605023341802
  8. Cho, S., Lee, D. H., Won, C. H., Kim, S. M., Lee, S., Lee, M. J., Chung, J. H. (2010). Differential effects of low-dose and high-dose beta-carotene supplementation on the signs of photoaging and type I procollagen gene expression in human skin in vivo. Dermatology (Basel, Switzerland), 221(2), 160–171. https://doi.org/10.1159/000305548
Cytuj ten artykuł jako:
Redakcja, Beta-karoten, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/bazy/suplementy/beta-karoten/) [dostęp: 16 czerwca 2021]
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
REKLAMA

Czytaj też:

0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Przewiń do góry