fbpx
REKLAMA

Synonimy: lycopene

Likopen należy do karotenoidów produkowanych przez liczne warzywa, m.in. pomidory, grejpfruty, pomarańcze i arbuza. Znaczne ilości likopenu występują w pomidorach poddanych obróbce termicznej, m.in. przecierze i ketchupie. Likopen jest składnikiem wielu suplementów diety, najczęściej w połączeniu z innymi surowcami.

REKLAMA

Działanie i zastosowanie likopenu

Mimo że likopen jest związkiem zaliczanym do karotenoidów, nie działa jak prekursor witaminy A. In vitro likopen wykazał działanie antyoksydacyjne, przeciwpłytkowe i hamujące proliferację komórek nowotworowych. Likopen może być potencjalnie skuteczny w miażdżycy tętnic, łagodnym rozroście gruczołu krokowego, chorobach sercowo-naczyniowych, raku przełyku, nadciśnieniu, niepłodności męskiej, łagodzeniu objawów menopauzy i ochronie skóry przed oparzeniami. Dowody na skuteczność likopenu w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem, astmie, redukcji ryzyka nowotworów i zaćmy oraz poprawie profilu lipidowego są sprzeczne.

Niewystarczające dowody na skuteczność likopenu

Brakuje badań klinicznych wysokiej jakości, które jednoznacznie potwierdziłyby skuteczność likopenu w takich wskazaniach jak:

  • Miażdżyca tętnic – według badań epidemiologicznych u osób z wyższym stężeniem likopenu we krwi obserwowano mniejsze nasilenie miażdżycy w obrębie tętnic. Niektóre badania wskazują, że wyższy poziom likopenu jest związany z mniejszym ryzykiem choroby wieńcowej i zawału serca wśród pacjentów z miażdżycą, lecz prawdopodobnie nie ma wpływu na ryzyko udaru niedokrwiennego (Gianetti i in., 2002; [1] [2]
  • Łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH) – wstępne badania kliniczne wskazują na związek między przyjmowaniem likopenu lub produktów złożonych zawierających likopen a redukcją objawów BPH. Badanie kliniczne z 2008 roku wykazało, że przyjmowanie 15 mg na dobę likopenu przez 6 miesięcy zmniejsza poziom antygenu sterczowego (PSA) i spowalnia postępujący przerost prostaty względem placebo. [3] W niektórych badaniach stosowano preparaty łączone likopenu z olejem z pestek dyni, zielem wierzbownicy drobnokwiatowej, śliwy afrykańskiej, palmy sabalowej czy selenem i również obserwowano redukcję objawów rozrostu gruczołu krokowego mierzoną za pomocą skali IPSS.
  • Choroba sercowo-naczyniowa (CVD) – badania epidemiologiczne wskazują, że większe spożycie likopenu wraz z dietą, a tym samym wyższy jego poziom we krwi, wiąże się z umiarkowaną redukcją rozwoju choroby wieńcowej i wystąpienia udaru lub zawału, [4] a mimo to metaanaliza z 2017 roku wykazała, że przyjmowanie likopenu w ilości 4–30 mg na dobę nie poprawiało wartości ciśnienia rozkurczowego, stężenia cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i TG u zdrowych osób, chociaż obserwowano obniżenie ciśnienia skurczowego o ok. 6 mmHg. [5]
  • Rak przełyku – metaanaliza z 2013 wykazała, że wyższe spożycie karotenoidów, w tym likopenu, wraz z dietą wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia raka przełyku. [6]
  • Nadciśnienie – przyjmowanie likopenu w ilości 15–30 mg na dobę przez 6–8 tygodni zmniejszało ciśnienie skurczowe o 7–13,5 mmHg i rozkurczowe o 4–6 mmHg względem wartości początkowej u pacjentów z nadciśnieniem. [7] [8] Warto jednak zaznaczyć, że badania nie uwzględniały grupy kontrolnej, a suplementacja jest prawdopodobnie nieskuteczna u osób bez nadciśnienia.
  • Niepłodność męska – niewielkie badanie kliniczne wykazało, że stosowanie 2 mg likopenu 2 razy na dobę przez trzy miesiące wpływało korzystnie na ruchliwość i liczbę plemników u mężczyzn z idiopatyczną niepłodnością. Działanie likopenu wynikało prawdopodobnie z jego aktywności antyoksydacyjnej i redukcji liczby wolnych rodników, które uważane są za jedną z przyczyn niepłodności. [9]
  • Objawy menopauzy – stosowanie preparatu złożonego (likopen + wapń + wit. D3 + astaksantyna + bioflawonoidy cytrusowe) wiązało się ze zmniejszeniem objawów towarzyszących menopauzie, m.in. uderzeń gorąca, nietrzymania moczu, zaburzeń nastroju i bólu stawów. [10]

Wstępne badania kliniczne wskazują również, że stosowanie 10–16 mg likopenu przez 12 tygodni może przyczyniać się do ochrony skóry oparzeniem słonecznym. [11]

Sprzeczne dowody na skuteczność likopenu

Według niektórych badań klinicznych osoby, u których stężenie likopenu jest niskie, są bardziej narażone na rozwój makulopatii, a w konsekwencji zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem. Dowodów tych nie potwierdzają jednak wyniki innych badań.

Sprzeczne dowody na skuteczność likopenu dotyczą również astmy – jedno badanie kliniczne wykazało, że stosowanie wyciągu z pomidorów zawierającego 30 mg likopenu przez tydzień poprawiało czynność płuc u niektórych pacjentów z zaostrzeniami astmy na skutek wysiłku fizycznego, [12] lecz nie wykazano redukcji skurczu oskrzeli po wysiłku u sportowców bez zdiagnozowanej astmy. [13]

Niektóre badania kliniczne wykazały, że u osób z wyższym stężeniem likopenu występuje mniejsze ryzyko rozwoju raka piersi, szyjki macicy, jelita grubego, płuc, jajnika i prostaty, lecz wyniki są sprzeczne. Ponadto jedno badanie wykazało, że wyższy poziom likopenu wiąże się z mniejszym ryzykiem zaćmy, lecz inne badania nie potwierdziły tej zależności. Sprzeczne wyniki dotyczą również skuteczności likopenu w hiperlipidemii. Wstępne badanie kliniczne wykazało, że przyjmowanie 4 mg na dobę likopenu przez 6 miesięcy pozwala na zmniejszenie cholesterolu całkowitego o 24%, LDL o 15% i zwiększenie HDL o 26% u kobiet po menopauzie, lecz wyniki innych badań w tym kierunku są sprzeczne. [14]

Bezpieczeństwo stosowania likopenu

Przyjmowanie likopenu w ilości 15–45 mg na dobę przez 4–6 miesięcy wydaje się bezpieczne i dobrze tolerowane. [4] Podczas badań klinicznych u niektórych pacjentów występowały słabo nasilone zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Likopen w ciąży i podczas laktacji

Istnieją sprzeczne dowody dotyczące bezpieczeństwa stosowania suplementów likopenu w ciąży. Jedno z badań wykazało, że suplementacja wiązała się z ryzykiem porodu przedwczesnego i urodzeniem dziecka o niskiej masie ciała. Przyjmowanie likopenu w ilościach powszechnie występujących w żywności jest prawdopodobnie bezpiecznie zarówno w okresie ciąży, jak i laktacji.

Interakcje likopenu

W badaniach in vitro likopen wykazał działanie hamujące agregację płytek krwi, więc pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe i/lub przeciwpłytkowe powinni zachować ostrożność.

Preparaty dostępne na rynku zawierające likopen

Likopen jest składnikiem licznych wieloskładnikowych suplementów diety. Zostały one przedstawione w tabeli poniżej.

Wybrane suplementy diety zawierające likopen.

Nazwa preparatu Zawartość likopenu w sugerowanej dawce dobowej Opis producenta
Olimp Prostatan 1 mg

Pozostałe składniki:

Ekstrakt palmy sabalowej, ekstrakt pestek dyni, ekstrakt pokrzywy zwyczajnej, cynk

Suplement diety zawierający w swoim składzie substancje wspomagające funkcjonowanie prostaty i układu moczowego u mężczyzn.
Prostaceum 2 mg

Pozostałe składniki:

Ekstrakt z pestek dyni, betasitosterol, ekstrakt z ziela wierzbownicy drobnokwiatowej, ekstrakt z liści pokrzywy, ekstrakt z owoców palmy sabalowej, kwasy tłuszczowe, cynk, wit. E, wit. B6

Suplement diety wspomagający prawidłowe funkcjonowanie prostaty.
Supramen 4 mg

Pozostałe składniki:

L-karnityna, N-acetyl L-karnityna, wit. E, koenzym Q10, cynk, selen, miedź, L-glutation, L-arginina, wit. D, foliany, mio-inozytol

Suplement diety zawierający składniki korzystnie wpływające na stan zdrowia reprodukcyjnego mężczyzny, zwiększając szanse na zapłodnienie.
Zuma 0,5 mg

Pozostałe składniki:

Olej z wątroby dorsza, EPA, DHA, wyciąg z płatków kwiatowych aksamitki wzniesionej, luteina, zeaksantyna, wyciąg z owoców borówki bagiennej, antocyjanidyny, kwas alfa-liponowy, wit. E, wit. C, wit. B6, wit. B12, kwas foliowy, selen, cynk, miedź

Suplement diety pomagający w przypadku zmęczenia oczu spowodowanego czytaniem, złym oświetleniem, pracą przy komputerze czy przebywaniem w klimatyzowanym pomieszczeniu.
Olimp Beta-Solar 1 mg

Pozostałe składniki:

Beta-karoten, astaksantyna, luteina, L-tyrozyna, miedź, ekstrakt z zielonej herbaty, wit. E, mangan, selen, cystyna, kwas hialuronowy, wit. C, cynk

Suplement diety, którego składniki wspomagają właściwą kondycję skóry. Produkt dla dorosłych, a także dla osób korzystających z solarium, naturalnego opalania oraz pragnących dbać o opaleniznę.

 

REKLAMA

Piśmiennictwo:

  1. Kohlmeier, L., Kark, J. D., Gomez-Gracia, E., Martin, B. C., Steck, S. E., Kardinaal, A. F., Ringstad, J., Thamm, M., Masaev, V., Riemersma, R., Martin-Moreno, J. M., Huttunen, J. K., Kok, F. J. (1997). Lycopene and myocardial infarction risk in the EURAMIC Study. American journal of epidemiology, 146(8), 618–626. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.aje.a009327
  2. Ascherio, A., Rimm, E. B., Hernán, M. A., Giovannucci, E., Kawachi, I., Stampfer, M. J., Willett, W. C. (1999). Relation of consumption of vitamin E, vitamin C, and carotenoids to risk for stroke among men in the United States. Annals of internal medicine, 130(12), 963–970. https://doi.org/10.7326/0003-4819-130-12-199906150-00003
  3. Schwarz, S., Obermüller-Jevic, U. C., Hellmis, E., Koch, W., Jacobi, G., Biesalski, H. K. (2008). Lycopene inhibits disease progression in patients with benign prostate hyperplasia. The Journal of nutrition, 138(1), 49–53. https://doi.org/10.1093/jn/138.1.49
  4. Natural Medicines. (2020). Lycopene. Aktualizacja: 25.03.2020.  
  5. Cheng, H. M., Koutsidis, G., Lodge, J. K., Ashor, A., Siervo, M., Lara, J. (2017). Tomato and lycopene supplementation and cardiovascular risk factors: A systematic review and meta-analysis. Atherosclerosis, 257, 100–108. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2017.01.009
  6. Ge, X. X., Xing, M. Y., Yu, L. F., Shen, P. (2013). Carotenoid intake and esophageal cancer risk: a meta-analysis. Asian Pacific journal of cancer prevention : APJCP, 14(3), 1911–1918. https://doi.org/10.7314/apjcp.2013.14.3.1911
  7. Engelhard, Y. N., Gazer, B., Paran, E. (2006). Natural antioxidants from tomato extract reduce blood pressure in patients with grade-1 hypertension: a double-blind, placebo-controlled pilot study. American heart journal, 151(1), 100. https://doi.org/10.1016/j.ahj.2005.05.008
  8. Wolak, T., Sharoni, Y., Levy, J., Linnewiel-Hermoni, K., Stepensky, D., Paran, E. (2019). Effect of Tomato Nutrient Complex on Blood Pressure: A Double Blind, Randomized Dose⁻Response Study. Nutrients, 11(5), 950. https://doi.org/10.3390/nu11050950
  9. Gupta, N. P., Kumar, R. (2002). Lycopene therapy in idiopathic male infertility–a preliminary report. International urology and nephrology, 34(3), 369–372. https://doi.org/10.1023/a:1024483520560
  10. Belcaro, G., Cesarone, M. R., Cornelli, U., Dugall, M. (2010). MF Afragil® in the treatment of 34 menopause symptoms: a pilot study. Panminerva medica, 52(2 Suppl 1), 49–54.
  11. Aust, O., Stahl, W., Sies, H., Tronnier, H., Heinrich, U. (2005). Supplementation with tomato-based products increases lycopene, phytofluene, and phytoene levels in human serum and protects against UV-light-induced erythema. International journal for vitamin and nutrition research. Internationale Zeitschrift fur Vitamin- und Ernahrungsforschung. Journal international de vitaminologie et de nutrition, 75(1), 54–60. https://doi.org/10.1024/0300-9831.75.1.54
  12. Neuman, I., Nahum, H., Ben-Amotz, A. (2000). Reduction of exercise-induced asthma oxidative stress by lycopene, a natural antioxidant. Allergy, 55(12), 1184–1189. https://doi.org/10.1034/j.1398-9995.2000.00748.x
  13. Falk, B., Gorev, R., Zigel, L., Ben-Amotz, A., Neuman, I. (2005). Effect of lycopene supplementation on lung function after exercise in young athletes who complain of exercise-induced bronchoconstriction symptoms. Annals of allergy, asthma & immunology : official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology, 94(4), 480–485. https://doi.org/10.1016/S1081-1206(10)61119-2
  14. Misra, R., Mangi, S., Joshi, S., Mittal, S., Gupta, S. K., Pandey, R. M. (2006). LycoRed as an alternative to hormone replacement therapy in lowering serum lipids and oxidative stress markers: a randomized controlled clinical trial. The journal of obstetrics and gynaecology research, 32(3), 299–304. https://doi.org/10.1111/j.1447-0756.2006.00410.x
Cytuj ten artykuł jako:
Redakcja, Likopen, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/bazy/suplementy/likopen/) [dostęp: 22 czerwca 2021]
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
REKLAMA

Czytaj też:

0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Przewiń do góry