Działania niepożądane statyn – czy jest się czego obawiać? [Case #37]

Powszechnie panująca opinia na temat niepożądanych skutków terapii statynami, częściowo wynikająca z negatywnych doniesień w mediach, jest często przesadzona. Statyny mają ogólnie akceptowalny profil bezpieczeństwa, potwierdzony dużymi badaniami klinicznymi.

Do apteki przychodzi pacjentka (45 lat) z receptą na simwastatynę (Simvasterol, Zocor). Obawia się skutków ubocznych leku i pyta, czy jest on bezpieczny. Lekarz przepisał jej statynę po raz pierwszy, a jej niepokój spowodowany jest lekturą ulotki oraz artykułu na jednym z portali internetowych.

Wyjaśniono, że:

Nie powinna obawiać się rozpoczęcia leczenia, a tym bardziej samodzielnie z niego rezygnować. W ulotce każdego leku producent informuje o każdym możliwym działaniu niepożądanym, ale nie oznacza to, że one u każdego wystąpią. Podobnie artykuł, który zaniepokoił pacjentkę, najprawdopodobniej napisany jest mocno na wyrost. Faktycznie statyny charakteryzuje cały szereg efektów ubocznych, ale lekarz przepisując lek bierze je pod uwagę i rozważa potencjalne korzyści takie jak zapobieganie udarom czy zawałom. Zaznaczono, aby pacjentka poinformowała farmaceutę lub swojego lekarza, jeśli tylko zauważy coś, co ją zaniepokoi, unikała soku grejpfrutowego przez cały czas leczenia i przy realizacji recept na nowe leki informowała w aptece farmaceutę o tym, jakie leki aktualnie stosuje.

Komentarz

Powszechnie panująca opinia na temat niepożądanych skutków terapii statynami, częściowo wynikająca z negatywnych doniesień w mediach, jest często przesadzona. Statyny mają ogólnie akceptowalny profil bezpieczeństwa, potwierdzony dużymi badaniami klinicznymi.[1]Taylor F, Huffman MD, Macedo AF, Moore TH, Burke M, Davey Smith G, Ward K,
Ebrahim S. Statins for the primary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2013 Jan 31;(1):CD004816.. abstrakt
[2]Cholesterol Treatment Trialists’ (CTT) Collaborators, Mihaylova B, Emberson J, Blackwell L, Keech A, Simes J, Barnes EH, Voysey M, Gray A, Collins R, Baigent C. The effects of lowering LDL cholesterol with statin therapy in people at low risk of vascular disease: meta-analysis of individual data from 27 randomised trials.  Lancet. 2012 Aug 11;380(9841):581-90. abstrakt

 O co więc mogą się martwić pacjenci?

Statyny a ryzyko uszkodzenia mięśni

Problemy związane z mięśniami są najczęściej zgłaszanym efektem ubocznym statyn. Najczęściej pojawiające się pytania to:

  • O jakich symptomach mowa? Osłabienie i bóle mięśni, zwykle symetryczne, obejmujące uda, pośladki, łydki i mięśnie pleców. Zwykle nie wiążą się ze zaznaczonym wzrostem kinazy kreatyninowej (CK).
  • Kiedy występują objawy? Najczęściej na początku terapii (w ciągu pierwszych 4-6 tygodni), po zwiększeniu dawki lub w momencie rozpoczęcia kuracji innym lekiem prowadzącym do interakcji.
  • Którzy pacjenci są narażeni? Najczęściej pacjenci w podeszłym wieku (> 80 lat), zwłaszcza kobiety o niskiej wadze lub zaburzeniami czynności nerek, wątroby, cukrzycą, HIV lub przyjmujący leki wchodzące w interakcje ze statynami.

Na podstawie dostępnych badań, oszacowane zostały następujące częstotliwości występowania działań niepożądanych dotyczących mięśni:

  • łagodny ból mięśni: 190 przypadków na 100 000 pacjentów,
  • miopatia: 5 przypadków na 100 000 pacjentów,
  • rabdomioliza: 1,6 przypadków na 100 000 pacjentów.[3]Law M, Rudnicka AR. Statin safety: a systematic review. Am J Cardiol. 2006 Apr
    17;97(8A):52C-60C. Epub 2006 Feb 3. Review. PubMed PMID: 16581329. abstrakt
     
Czytaj też:
Statyny: rano czy wieczorem?

O skutkach ubocznych i interakcjach leków pisaliśmy m.in w Zeszycie Aptecznym pt. Bezpieczeństwo stosowania leków u osób starszych.

Statyny a ryzyko cukrzycy

Statyny nieznacznie zwiększają ryzyko wystąpienia cukrzycy, a mianowicie jeden dodatkowy przypadek cukrzycy na 1000 pacjentów po roku przyjmowania statyn.[4]Piepoli MF, Hoes AW, Agewall S, Albus C, Brotons C, Catapano AL, Cooney MT, Corrà U, Cosyns B, Deaton C, Graham I, Hall MS, Hobbs FDR, Løchen ML, Löllgen H, Marques-Vidal P, Perk J, Prescott E, Redon J, Richter DJ, Sattar N, Smulders Y, Tiberi M, van der Worp HB, van Dis I, Verschuren WMM, Binno S; ESC Scientific Document Group. 2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: The Sixth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of 10 societies and by invited experts)Developed with the special contribution of the European Association for Cardiovascular Prevention & Rehabilitation (EACPR). Eur Heart J. 2016 Aug 1;37(29):2315-2381. abstrakt

Podwyższone ryzyko dotyczy głównie pacjentów z już istniejącymi czynnikami ryzyka, takimi jak:[5]Gov.uk: Statins: risk of hyperglycaemia and diabetes. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency Published 11 December 2014 pełny tekst [dostęp: 04,02.2019]

  • podwyższone stężenia glukozy we krwi na czczo,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zwiększone stężenie trójglicerydów,
  • podwyższone BMI (ang. body mass index).
Czytaj też:
Równoważne dawki statyn [Case #2]

Statyny a zaburzenia funkcji wątroby

Łagodne zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych występuje u 0,5-2,0% pacjentów przyjmujących statyny, zwykle w ciągu pierwszych 3 miesięcy od rozpoczęcia leczenia.[6]Catapano AL, Graham I, De Backer G,  Wiklund OM, Chapman J,  Drexel H et al. 2016 ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias European Heart Journal. 2016;37:2999–3058 pełny tekst Nie różni się to znacząco od wyników w przypadku przyjmowania placebo i w przypadku braku innych objawów rzadko ma istotne znaczenie kliniczne.

Statyny a ryzyko demencji

Leczenie statynami nie wpływa negatywnie na funkcje poznawcze. FDA na podstawie dokonanego przeglądu dostępnej literatury stwierdziła, że nie ma wystarczających dowodów na to, aby statyny zwiększały częstość występowania demencji czy łagodnych zaburzeń poznawczych.[7]U.S. Food and Drug Administration. FDA Drug Safety Communication: Important safety label changes to cholesterol-lowering statin drugs. 2012 pełny tekst

Czytaj też:
Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?

Gdy pacjent zgłasza działania niepożądane…

Wyobraźmy sobie sytuację, gdy pacjent zgłasza nam działania uboczne. Możliwe rozwiązania to: 

  1. Zatrzymanie statyny i ponowne rozpoczęcie leczenia po ustąpieniu objawów w celu potwierdzenia czy objawy rzeczywiście były spowodowane przez lek.
  2. Zmniejszenie dawki statyny w obrębie grupy o tej samej intensywności (tabela 1).
  3. Zamianę statynę o wysokiej intensywności na statynę o niższej intensywności (tabela 1).
  4. Zamianę na statynę lepiej rozpuszczalną w wodzie (tabela 2).

Oczywiście w warunkach polskiej apteki możemy te zalecenia jedynie zasugerować lekarzowi.

Tabela 1. Tabela intensywności statyn według stopnia obniżenia LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości) wyrażonego w procentach.[8]NICE Clinical Guideline CG181: Lipid Modification (2014) Lipid modification: cardiovascular risk assessment and the modification of blood lipids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. pełny tekst [dostęp: 15.02.2019]

Dawka mg/dzień

5 mg

10 mg

20 mg

40 mg

80 mg

fluwastatyna

21%

27%

33%

prawastatyna

20%

24%

29%

simwastatyna

27%

32%

37%

42%

atorwastatyna

37%

43%

49%

55%

rosuwastatyna

38%

43%

48%

53%

Statyny o niskiej intensywności: redukują poziom LDL o 20%-30%

Statyny o średniej intensywności: redukcją poziom LDL o 31%-40%

Statyny o wysokiej intensywności: redukują poziom LDL > 40%

Czytaj też:
Interakcje statyn z antybiotykami [Case #35]

W tabeli poniżej znajdziesz informację, które statyny są lepiej, a które gorzej rozpuszczalne w wodzie.

Tabela 2. Lipofilowość statyn.[9]Sirtori CR. The pharmacology of statins. Pharmacol Res. 2014;88:3–11. abstrakt

Wzrastająca lipofilność                                                                                    Wzrastająca hydrofilność

simwastatyna

atorwastatyna

fluwastatyna

rosuwastatynap

rawastatyna

mgr farm. Marta Wójcik

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego na specjalizacji farmacja kliniczna. Obecnie pracuje w angielskiej przychodni. Odpowiedzialna za monitorowanie farmakoterapii, interpretację wyników badań i uaktualnianie protokołów zgodnie z najnowszymi wytycznymi. Jako Independent Prescriber zajmuje się pacjentami z nadciśnieniem, hiperlipidemią oraz wymagającymi terapii bezpośrednimi doustnymi antykoagulantami oraz przepisuje leki w celu optymalizacji farmakoterapii zgodnie z obowiązującymi wytycznymi. Redaktor i konsultant w grupie opieka.farm.

[nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Marta Wojcik, i in.: Działania niepożądane statyn – czy jest się czego obawiać? [Case #37], Portal opieka.farm (https://opieka.farm/case-studies/pacjent-obawiajacy-sie-dzialan-ubocznych-statyn-case/) [dostęp: 20 maja 2019]

Źródła:   [ + ]

1. Taylor F, Huffman MD, Macedo AF, Moore TH, Burke M, Davey Smith G, Ward K,
Ebrahim S. Statins for the primary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2013 Jan 31;(1):CD004816.. abstrakt
2. Cholesterol Treatment Trialists’ (CTT) Collaborators, Mihaylova B, Emberson J, Blackwell L, Keech A, Simes J, Barnes EH, Voysey M, Gray A, Collins R, Baigent C. The effects of lowering LDL cholesterol with statin therapy in people at low risk of vascular disease: meta-analysis of individual data from 27 randomised trials.  Lancet. 2012 Aug 11;380(9841):581-90. abstrakt
3. Law M, Rudnicka AR. Statin safety: a systematic review. Am J Cardiol. 2006 Apr
17;97(8A):52C-60C. Epub 2006 Feb 3. Review. PubMed PMID: 16581329. abstrakt
4. Piepoli MF, Hoes AW, Agewall S, Albus C, Brotons C, Catapano AL, Cooney MT, Corrà U, Cosyns B, Deaton C, Graham I, Hall MS, Hobbs FDR, Løchen ML, Löllgen H, Marques-Vidal P, Perk J, Prescott E, Redon J, Richter DJ, Sattar N, Smulders Y, Tiberi M, van der Worp HB, van Dis I, Verschuren WMM, Binno S; ESC Scientific Document Group. 2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: The Sixth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of 10 societies and by invited experts)Developed with the special contribution of the European Association for Cardiovascular Prevention & Rehabilitation (EACPR). Eur Heart J. 2016 Aug 1;37(29):2315-2381. abstrakt
5. Gov.uk: Statins: risk of hyperglycaemia and diabetes. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency Published 11 December 2014 pełny tekst [dostęp: 04,02.2019]
6. Catapano AL, Graham I, De Backer G,  Wiklund OM, Chapman J,  Drexel H et al. 2016 ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias European Heart Journal. 2016;37:2999–3058 pełny tekst
7. U.S. Food and Drug Administration. FDA Drug Safety Communication: Important safety label changes to cholesterol-lowering statin drugs. 2012 pełny tekst
8. NICE Clinical Guideline CG181: Lipid Modification (2014) Lipid modification: cardiovascular risk assessment and the modification of blood lipids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. pełny tekst [dostęp: 15.02.2019]
9. Sirtori CR. The pharmacology of statins. Pharmacol Res. 2014;88:3–11. abstrakt
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 2 odpowiedzi, ma 3 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Jakub Lenard 2 miesiące temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #51526 Punkty: 1

    Marta Wojcik mgr farm.
    27 pkt.

    Powszechnie panująca opinia na temat niepożądanych skutków terapii statynami, częściowo wynikająca z negatywnych doniesień w mediach, jest często przesadzona. Statyny mają ogólnie akceptowalny profil bezpieczeństwa, potwierdzony dużymi badaniami klinicznymi. (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: Działania niepożądane statyn – czy jest się czego obawiać? [Case #37]]

    Zapraszam do dyskusji.

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
    • Ten temat został zmodyfikowany 2 miesiące, 1 tydzień temu przez  Konrad Tuszyński.
  • #51546 Punkty: 1

    Barbara Górecka mgr farm.
    36 pkt.

    Co ciekawe o wiele więcej przypadków hepatotoksycznego działania odnotowuje się po klawulanianie niż po statynach.

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #51628 Punkty: 1

    Jakub Lenard mgr farm.
    290 pkt.

    Przyjmuję zaproszenie od Marty.

    Na 24 metaanalizy RCT z użyciem statyn aż 22 nie spełniły  kryteriów dotyczących raportowania co najmniej dwóch spośród trzech działań niepożądanych (cukrzyca, zaburzenia poznawcze, nowotwory).

    Faktycznie – jeśli problem nie jest zgłaszany, to problemu nie ma.

    Mięśnie – pisałem Marta w innym temacie dotyczącym statyn, że po prostu podajesz wartości niemające żadnego przełożenia na “real-life data”. Jeżeli wykluczysz w fazie przedrandomizacyjnej osoby z czynnikami ryzyka, nie będzie prawdziwego raportowania a miopatię zdefiniuje się jako >10-krotne przekroczenie GGN dla CK – to tak, o bólach mięśni będą słyszeli tylko starzy górale. W innym przypadku ryzyko jest kilka rzędów wielkości większe.

    Cukrzyca – nie wiem skąd wartość 1 na 1000 po roku, ale po co podawać wartość po roku? Cukrzyca to nie biegunka poantybiotykowa. Ryzyko jest znacznie większe niż podajesz:

    “The results of our study show a 44% increased risk of new-onset diabetes among statin users compared with non-users; the analysis of single statins, indicating an increased risk varying from 38% in simvastatin users up to 61% in rosuvastatin users, suggesting a class effect”.

    “Compared with RCTs, observational studies include, in fact, many more subjects followed for a longer time which may result in an increased chance to detect adverse events, in particular those thatmay require several years to occur or be detected, such as diabetes [16]. Furthermore, the rigorous selection of subjects recruited for an RCT may lead to the exclusion of individuals at higher risk foradverse events [16], and this may result in an underestimation of adverse events, in particular if their incidence is low. In addition, RCTs may have an early stop than planned due to exciding benefits, as they are designed and powered to detect efficacy, and this may further reduce the chance to detect adverse events.”

    Tutaj są wyniki kolejnego follow-upu z 2017 r.

    Funkcja poznawcze – temat tak bardzo skomplikowany, a Ty napisałaś, że statyny nie mogą powodować zaburzeń poznawczych i kropka. Przecież FDA właśnie potwierdziła w 2012 r,, że jest możliwe wywoływanie odwracalnych zaburzeń poznawczych przez statyny. Czy my czytamy te same dokumenty? Co z wszystkimi opisami przypadków i badaniami w których odstawianie statyn u ludzi z chorobą Alzheimera skutkowało poprawą funkcji poznawczych, a ponowne rozpoczęcie terapii prowadziło do powrotu objawów?

    Na teraz wiadomo, że paradoksalnie statyny mogą zarówno prowadzić do zaburzeń, jak i przed nimi chronić. Ryzyko oczywiście nie jest powodem, żeby rezygnować z terapii tylko na tej podstawie, ale jak piszesz „Leczenie statynami nie wpływa negatywnie na funkcje poznawcze” to nie jest to prawda i to nie jest moja prywatna opinia 😊

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Zapraszamy:

Nie odnaleziono wydarzeń!
Więcej
Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej