Czy żele i kremy z retinoidami mogą być stosowane w trakcie ciąży? [Case #31]

Pacjentka l. 25 stosująca żel z adapalenem i nadtlenkiem benzoilu pyta, czy jego stosowanie jest faktycznie tak niebezpieczne w czasie ciąży i po jakim czasie od zakończenia leczenia będzie mogła zajść w ciążę. Słyszała, że po odstawieniu leków tego typu nie można mieć dzieci nawet przez kilka lat.

Pacjentka l. 25 stosująca żel z adapalenem i nadtlenkiem benzoilu pyta, czy jego stosowanie jest faktycznie tak niebezpieczne w czasie ciąży i po jakim czasie od zakończenia leczenia będzie mogła zajść w ciążę. Słyszała, że po odstawieniu leków tego typu nie można mieć dzieci nawet przez kilka lat. W ulotce nie znalazła żadnych informacji na temat bezpiecznego odstępu w czasie. Jak to rozumieć?

Wyjaśniono, że:

Lek, który stosuje, zawiera substancję należącą do tzw. retinoidów, które są znane z działania uszkadzającego płód. Dane na temat negatywnego wpływu na rozwój płodu odnoszą się do podania doustnego tych leków, a nie na skórę i na świecie odnotowano zaledwie kilka przypadków deformacji płodu podczas jednoczesnego stosowania tretynoiny i jeden po podaniu leku z adapalenem, czyli preparatu ze składnikiem, który pacjentka stosuje. Żadne z późniejszych badań nie potwierdziły szkodliwego wpływu na płód, jednak przez pewne niedociągnięcia, nie można uznać tych badań za w pełni wiarygodne[1] i ostatecznie zdecydowano, że leki te nie powinny być stosowane w ciąży, bo ewentualne szkody, choć mało prawdopodobne, wiążą się z bardzo poważnymi konsekwencjami.[2]

Zdecydowanie nie jest prawdą, że po zakończeniu leczenia retinoidami przez lata nie można zachodzić w ciążę. W rzeczywistości to zalecenie dotyczy tylko jednego leku z acytretyną (Neotigason), który jest stosowany w leczeniu łuszczycy, a nie trądziku, i wówczas nie można zachodzić w ciążę przez 3 lata od zakończenia leczenia.[3] Dla wszystkich innych retinoidów odstęp w czasie musi wynosić jedynie 30 dni i taki też można przyjąć w przypadku podania miejscowego.

Komentarz:

Zgodnie z nowymi zaleceniami PRAC, wspomniany odstęp dla acytretyny wydłużono z 2 do 3 lat, a ryzyko teratogennego działania leku może wzrastać jeśli pacjentka spożywała alkohol w czasie leczenia i w ciągu 2 miesięcy od ostatniej dawki.[4] W przypadku izotretynoiny i innych retinoidów, końcem tego roku URPL zatwierdził materiał edukacyjny dla farmaceutów, który podkreśla ryzyko uszkodzenia płodu i rolę farmaceutów w informowaniu o nim pacjentki:

Pobierz “MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA FARMACEUTY. Zapobieganie ekspozycji płodu i ekspozycji kobiety w wieku rozrodczym na retynoidy stosowane doustnie tj. acytretynę, alitretynoinę lub izotretynoinę” Material_edukacyjny_dla_farmaceuty_izotretynoina_acytretyna.pdf – 111 KB

Inne preparaty miejscowe zawierające retinoidy, które dostępne są na polskim rynku, przedstawia poniższa tabela:[5]

Nazwa handlowaAntybiotykRetinoidyNadtlenek benzoilu
Acnatac żelklindamycyna 1%tretynoina 0,025%
Acnelec krem, Acnelec żeladapalen 0,1%
Aknemycin plus płynerytromycyna 4%tretynoina 0,025%
Atrederm płyntretynoina 0,025% i 0,05%
Differin krem, Differin żeladapalen 0,1%
Epiduo żeladapalen 0,1%2,5%
Epiduo forte żeladapalen 0,3%2,5%
Isotrex żelizotretynoina 0,05%
Zorac żeltazaroten 0,05% i 0,1%

Zasugerowany pacjentce odstęp w czasie (30 dni) jest bardzo zachowawczy i prawdopodobnie przesadnie długi, jednak nadal brakuje silnych dowodów na bezpieczeństwo miejscowo stosowanych retinoidów u kobiet w ciąży, więc zalecenie takich środków ostrożności wydaje się zasadne. Warto dodać, że choć biodostępność systemowa po miejscowym podaniu retinoidów jest bardzo ograniczona, może być zwiększona przez nasilony stan zapalny lub jednoczesne stosowanie substancji mogących zwiększać wchłanianie, a taką substancją był w tym wypadku nadtlenek benzoilu.[6]

Dopuszcza się za to stosowanie miejscowych retinoidów w czasie karmienia piersią, o czym warto poinformować pacjentkę.[7]

mgr farm. Konrad Tuszyński

Dyrektor ds. naukowych 3PG. Twórca i redaktor naczelny portalu opieka.farm, oraz Redaktor naukowy Zeszytów Aptecznych i platformy e-learningowej PierwszyStół.pl.

[artykuły na portalu] [publikacje naukowe] [LinkedIn]

Zadaj swoje pytanie

Zadaj pytanie. Nasza redakcja opracuje odpowiedź w formie artykułu. Możesz zapytać anonimowo (bez podawania adresu e-mail).
Źródła
  1. Kaplan YC, Ozsarfati J, Etwel F, Nickel C, Nulman I, Koren G. Pregnancy outcomes following first-trimester exposure to topical retinoids: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2015 Nov;173(5):1132-41. abstrakt
  2. Schaefer E. et al.: Drugs During Pregnancy and Lactation Treatment Options and Risk Assessment. Third Edition 2015
  3. ChPL Neotigason
  4. Wnioski Komitetu PRAC oraz zalecenia dot. informacji przekazywanych pacjentom stosującym retinoidy pełny tekst .pdf
  5. Tuszyński K. et al.: Zeszyty Apteczne: Problemy dermatologiczne z perspektywy farmaceuty, Wydawnictwo opieka.farm, Kraków, 2018 sklep
  6. Schaefer E. et al.: Drugs During Pregnancy and Lactation Treatment Options and Risk Assessment. Third Edition 2015
  7. ChPL Epiduo

Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

Serwis

Pogadanki Farmaceutyczne

Ostatnie komentarze:

Aktualności i doniesienia

Wiedza i praktyka

Czytaj też:

0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
()
x

Oświadczenie

Portal opieka.farm przeznaczony jest dla farmaceutów oraz osób uprawnionych do wystawiania recept lub prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Klikając “Potwierdzam i przechodzę do portalu” oświadczasz, że jesteś taką osobą.

Zaloguj się

Portal dedykowany jest osobom związanym z ochroną zdrowia. Prosimy o zalogowanie się lub rejestrację.