Glukozamina – Ścieżka rekomendacji

Glukozamina jest amino-monosacharydem występującym naturalnie w organizmie człowieka – wchodzi w skład proteoglikanów oraz glikozaminoglikanów tworzących macierz tkanki chrzęstnej. Preparaty zawierające glukozaminę dostępne są jako suplementy diety lub leki na receptę dedykowane osobom z chorobą zwyrodnieniową stawów (ChZS) oraz innymi schorzeniami chrząstki. Należą do grupy leków wolnodziałających stosowanych w ChZS, tzw. SYSADOA (Sympthomatic Slow Acting Drugs for Osteoarthritis).

Glukozamina – Komu można polecić?

Preparaty z glukozaminą możesz zaproponować pacjentom powyżej 18. r.ż., którzy:

• doświadczają objawów takich jak ból, sztywność, ograniczenie ruchomości stawów kolanowych (objawy choroby zwyrodnieniowej stawów),
• stosują już NLPZ zalecony przez lekarza i chcieliby uzupełnić terapię – przyjmowanie siarczanu glukozaminy może zmniejszać zużycie leków z grupy NLPZ u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów, co wykazano w badaniu kohortowym z 2015 r.,¹
• przyjmowali preparaty glukozaminy dostępne na receptę, a zabrakło im leku do kontynuacji terapii (dotyczy leków Rp.),
• chcą poprawić sprawność stawów i zależy im, aby przyjmować preparat pozyskiwany naturalnie, a glukozamina jest zwykle izolowana z chityny skorupiaków.

Glukozamina należy do grupy leków wolnodziałających stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej stawów, tzw. SYSADOA (Sympthomatic Slow Acting Drugs for Osteoarthritis) – nie jest więc lekiem, który szybko zmniejszy nasilenie bólu ostrego.^2,3 Pozostałe preparaty na regenerację stawów omówilono w innym opracowaniu.

Glukozamina – Jak stosować?

Glukozaminę przyjmuje się:

• 1 x dziennie w dawce 1500 mg lub w dawkach podzielonych (np. 3 x dziennie 500 mg),
• długotrwale – z powodu opóźnionego początku działania, pierwsze efekty mogą wystąpić po upływie 2 tygodni terapii, z kolei EMA sugeruje, że dopiero po sześciu miesiącach terapii można ocenić efektywność glukozaminy w łagodzeniu bólu stawów,⁴
• niezależnie od posiłków, a jeśli występują efekty uboczne ze strony przewodu pokarmowego, preparat należy przyjąć od razu po posiłku.

Glukozamina w lekach i suplementach diety występuje w postaci siarczanu lub chlorowodorku – brakuje badań wykazujących skuteczność chlorowodorku glukozaminy, dlatego preferowaną postacią jest siarczan.⁵ Preparaty zawierające glukozaminę można przyjmować łącznie z innymi substancjami wskazanymi do stosowania w chorobie zwyrodnieniowej stawów, np. z chondroityną. Badanie kliniczne z randomizacją wykazało, że przyjmowanie suplementów siarczanu glukozaminy (1500 mg dziennie) w połączeniu z siarczanem chondroityny (800 mg dziennie) przez 2 lata zapobiegało zwężaniu szczeliny stawowej w porównaniu do placebo.⁶ Glukozamina może być przyjmowana w trakcie fizykoterapii.⁷

Glukozamina – Jak działa?

Mechanizm działania glukozaminy nie jest jasny. Badania przeprowadzone w warunkach in vitro oraz na zwierzętach wykazały, że stymuluje chondrocyty do zwiększonego wydzielania proteoglikanów budujących chrząstkę stawową. Glukozamina posiada również łagodne właściwości przeciwzapalne, m.in. poprzez hamowanie fosfolipazy A₂.^7,8 Uważa się, że glukozamina działa ochronnie na chrząstkę poprzez redukowanie procesów katabolicznych zachodzących w jej obrębie (m. in. hamując proteazy).^9,6 Działanie i zastosowanie glukozaminyomówiono także w osobnym artykule.

Glukozamina – Na co uważać?

Skutki uboczne pojawiające się podczas przyjmowania glukozaminy są łagodne i obejmują głównie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – niestrawność, ból brzucha, wzdęcia, nudności, biegunki czy zaparcia. Aby zminimalizować ryzyko ich wystąpienia, doradź pacjentowi przyjmowanie glukozaminy od razu po posiłku. Należy jednak zachować ostrożność jeśli pacjent:

• ma alergię na skorupiaki (glukozamina często pozyskiwana jest naturalnie poprzez izolowanie z chityny skorupiaków),
• jest wegetarianinem lub weganinem (powód jest taki sam, jak w przypadku alergii na skorupiaki),
• choruje na astmę – możliwe jest zaostrzenie objawów choroby,²
• ma zaburzenia gospodarki węglowodanowej lub niekontrolowaną cukrzycę, gdyż istnieją doniesienia o potencjalnym wpływie glukozaminy na metabolizm węglowodanów i stężenie insuliny (jednak obserwacje te pochodzą z badań przeprowadzonych na zwierzętach, a dowody na diabetogenne działanie glukozaminy u ludzi są ograniczone i należy rozważać je teoretycznie),^10,4
• przyjmuje leki antykoagulacyjne (np. warfarynę, acenokumarol), ponieważ przy jednoczesnym stosowaniu może wystąpić wzrost wskaźnika INR, co wiąże się z ryzykiem krwawień.¹¹

Glukozamina – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Interakcje glukozaminy z innymi lekami są mało prawdopodobne.⁷ Należy jednak zwrócić uwagę na możliwość interakcji z lekami przeciwpłytkowymi oraz antykoagulacyjnymi – glukozamina może nasilać ich działanie. U pacjentów przyjmujących leki antykoagulacyjne (warfarynę, acenokumarol) może wystąpić zwiększony wskaźnik INR, co świadczy o wydłużeniu czasu krzepnięcia i ryzyku krwawień. Poinformuj pacjenta przyjmującego takie leki, że łączne stosowanie z glukozaminą może powodować krwawienia.¹²

Glukozamina – Dodatkowe informacje

Brak jest jednoznacznych wytycznych co do rekomendacji glukozaminy w objawowej chorobie zwyrodnieniowej stawów. Wyniki badań nad skutecznością tej substancji są niejednorodne. Przegląd systematyczny Cochrane z 2005 r. obejmujący 25 badań z randomizacją wykazał przewagę stosowania siarczanu glukozaminy nad placebo w łagodzeniu objawów ChZS. Wynik taki otrzymywano jednak, kiedy stosowano glukozaminę w postaci leku produkowanego przez konkretną firmę farmaceutyczną, natomiast dla innych preparatów skuteczność nie była większa od placebo.⁸ Znaleźliśmy zarówno badania kliniczne z randomizacją wykazujące, że glukozamina w dawce 1500 mg dziennie zapobiega zwężaniu szczeliny stawowej u pacjentów z ChZS,^13,14 jak i badanie kliniczne z randomizacją, które wykazało, że skuteczne w tym wskazaniu jest dopiero łączne przyjmowanie glukozaminy i chondroityny.⁶ Mimo sprzecznych wyników badań stosowanie glukozaminy u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych może przynieść subiektywne odczucie złagodzenia objawów choroby takich jak ból, sztywność, zmniejszona sprawność, przy stosunkowo niewielkim ryzyku wystąpienia skutków ubocznych. Przegląd systematyczny Cochrane z 2005 r. wykazał, że skutki uboczne u osób w grupie badanej (przyjmującej 1500 mg siarczanu glukozaminy dziennie) były porównywalne do tych, które wystąpiły w grupie placebo.¹⁵ Zaobserwowano także, że glukozamina pobudza wzrost i pogrubianie się płytki paznokciowej.¹⁰

Kat.	Praparat	Postać	Postać glukozaminy	Porcja/dawka	Dodatkowe składniki
Suplement diety	Artresan	proszek do sporządzenia roztworu	siarczan	1500 mg	MSM, wit. C, ekstrakt z imbiru, miedź
Suplement diety	Artresan Optima 1 a Day	tabletki	siarczan	1500 mg	wit. C, niacyna, cynk, mangan, formuła MedIflex
Suplement diety	Arthron complex	tabletki	siarczan	500 mg	chondroityna
Suplement diety	FlexiStav Xtra	proszek do sporządzenia roztworu	siarczan	1500 mg	hydrolizat kolagenu, ekstrakt z kadzidłowca indyjskiego, chondroityna i inne
Suplement diety	Glukozamina GAL	kapsułki	siarczan	500 mg	–
Suplement diety	Glucosamine sulfate SWANSON	kapsułki	siarczan	500 mg	–
Suplement diety	Naturell Glukozamina + C	tabletki	siarczan	375 mg	wit. C
Suplement diety	Duo Stawy MaxiFlex	tabletki musujące	siarczan	1350 mg	wit. C, chondroityna, kolagen, mangan, ekstrakt z liści pokrzywy zwyczajnej
Suplement diety	Gold Glucosamine 1000	kapsułki	siarczan	950 mg	wit. C
Suplement diety	Orton Flex	kapsułki	siarczan	250 mg	ekstrakt z kłącza imbiru lekarskiego, wit. C, kolagen, chondroityna, kwas hialuronowy
Suplement diety	Doppelherz aktiv Na stawy COMPLEX	kapsułki	siarczan	500 mg	chondroityna, kolagen typu II, liofilizat małży nowozelandzkich i inne
Rp	Arthryl	proszek do sporządzania roztworu	siarczan	1500 mg	–
Rp.	Flexove	tabletki	chlorowodorek	750 mg	–
Rp.	Chronada	kapsułki	chlorowodorek	250 mg	chondroityna