Archiwa: Leksykon

ADME

ADME – (ang. Absorption, Distribution, Metabolism, and Excretion), akronim wywodzący się od pierwszych liter

Czytaj więcej »

Agonista

Cząsteczka, która po związaniu z receptorem powoduje jego aktywację i wyzwolenie odpowiedzi biologicznej. Agonistami receptorów są substancje

Czytaj więcej »

AHCC

AHCC jest grupą związków chemicznych otrzymywanych z grzyba. Jest tradycyjnie stosowane na nowotwory i

Czytaj więcej »

Alergia

Alergia – indywidualna, nieprawidłowa i nadmierna reakcja układu odpornościowego organizmu na różne obce substancje,

Czytaj więcej »

Anatoksyna

Anatoksyna (ang. anatoxin/anatoxine) to toksyna bakteryjna (zwykle egzotoksyna), której toksyczność została inaktywowana lub stłumiona

Czytaj więcej »

Andrographis

Niektóre badania pokazują, że wysoka dawka andrographis (6 g dziennie) działa tak dobrze jak paracetamol po 3-7 dniach leczenia.

Czytaj więcej »

Antagonista

Antagonistą receptora nazywa się ligand, który blokuje lub osłabia wywoływaną działaniem agonisty odpowiedź biologiczną. Cząsteczka

Czytaj więcej »

AOTMiT

AOTMiT – Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (dawniej Agencja Oceny Technologii Medycznych) pełniąca

Czytaj więcej »

API

API (ang. Active Pharmaceutical Ingredient) to substancja czynna. Inne określenia to substancja aktywna lub

Czytaj więcej »

Apoptoza

Apoptoza – rodzaj śmierci komórkowej zaprogramowanej, zwanej również śmiercią samobójczą. Dotyczy organizmów wielokomórkowych. Zachodzi

Czytaj więcej »

ARIA

ARIA – (ang. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) jest organizacją pozarządową, współpracującą

Czytaj więcej »

Ataksja

Zaburzenie zborności ruchowej; objaw kliniczny występującym w przebiegu wielu jednostek chorobowych – najczęściej towarzyszy chorobom centralnego

Czytaj więcej »

BAK

BAK – chlorek banzalkoniowy to substancja odkażająca z grupy czwartorzędowych związków amoniowych, działająca przeciwbakteryjnie

Czytaj więcej »

BNF

BNF (British National Formulary) to narodowy lekospis będący najważniejszym źródłem wiedzy na temat farmaceutyków w Wielkiej Brytanii.

Czytaj więcej »

CD

CD (ang. Crohn’s disease) – Choroba Crohna, inaczej choroba Leśniowskiego-Crohna (ChL-C) – zapalna choroba

Czytaj więcej »

CDC

Centers for Disease Control and Prevention, CDC (Centra Kontroli i Prewencji Chorób) to agencja

Czytaj więcej »

CFU

Jednostka tworząca kolonię, jtk, CFU (od ang. colony-forming unit) – jednostka służąca obliczeniu ilości

Czytaj więcej »

ChPL

ChPL – Charakterystyka Produktu Leczniczego to dokument wymagany przed rejestracją każdego produktu leczniczego i biobójczego,

Czytaj więcej »

ChZS

Choroba Zwyrodnieniowa Stawów – choroba spowodowana biologicznym lub mechanicznym zaburzeniem procesu syntezy chrząstki stawowej

Czytaj więcej »

Cochrane

Cochrane (kiedyś: Cochrane Collaboration) to niezależna międzynarodowa organizacja non-profit, której celem jest ułatwianie podejmowanie

Czytaj więcej »

Compliance

Compliance (dosłownie “stosowanie się”) oznacza przestrzeganie zaleceń medycznych ze szczególnym uwzględnieniem systematycznego przyjmowania leków

Czytaj więcej »

CPRS

CPRS (ang. complex regional pain syndrome) – to kompleksowy zespół bólu regionalnego inaczej nazywany

Czytaj więcej »

CRP

Białko C-reaktywne (ang. C–reactive protein) to obecne w osoczu białko o budowie pierścieniowej, którego

Czytaj więcej »

DASH

DASH – (ang. Dietetary Approach To Stop Hypertension) badanie kliniczne przeprowadzone przez National Heart,

Czytaj więcej »

Delirium

Delirium (majaczenie, ostry zespół mózgowy lub zespół majaczeniowy) to zespół objawów spowodowanych spadkiem funkcji

Czytaj więcej »

DER

DER (ang. Drug Extract Ratio) – wskaźnik ilości surowca roślinnego do ilości otrzymanego przetworu roślinnego

Czytaj więcej »

DHA

kwas dokozaheksaenowy, wielonienasycony kwas tłuszczowy typu omega-3, należący do NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe)

Czytaj więcej »

Dopamina

Dopamina (3,4-dihydroksyfenyloamina zapisywana w skrócie jako DA) to katecholamina pełniąca rolę neuroprzekaźnika. Jest syntetyzowana

Czytaj więcej »

DŚSSPM

Dietetyczny Środek Spożywczy Specjalnego Przeznaczenia Medycznego, inaczej żywność specjalnego medycznego przeznaczenia (FSMP – Food

Czytaj więcej »

Dystonia

Dystonia jest przewlekłym zespołem zaburzeń neurologicznych, w którym trwałe lub powtarzające się skurcze mięśni

Czytaj więcej »

EFSA

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, EFSA (European Food Safety Authority) – agencja Unii Europejskiej

Czytaj więcej »

eGFR

eGFR (ang. estimated glomerular filtration rate) – szacunkowy współczynnik przesączania kłębuszkowego obliczony na podstawie

Czytaj więcej »

EMA

EMA, Europejska Agencja Leków (ang. European Medicines Agency) to agencja Unii Europejskiej zapewniająca koordynację oceny i

Czytaj więcej »

EPA

kwas eikozapentenowy, wielonienasycony kwas tłuszczowy należący do NNKT (niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych)   

Czytaj więcej »

Escyna

Escyna ma potwierdzoną skuteczność w leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej. Stosowanie wyciągu z kasztanowca standaryzowanego

Czytaj więcej »

ESPGHAN

ESPGHAN – European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition – Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii

Czytaj więcej »

GERD

GERD (ang. gastroesophageal reflux disease), choroba refluksowa przełyku to wsteczne zarzucanie treści żołądkowej, które

Czytaj więcej »

GFR

GFR (ang. glomerular filtration rate)- wskaźnik filtracji  kłębuszkowej, współczynnik przesączania  kłębuszkowego oznaczający objętość osocza

Czytaj więcej »

GISRS

GISRS – Global Influenza Surveillance and Response System to globalny nadzór wirusologiczny grypy prowadzony przez WHO

Czytaj więcej »

Glikogen

Glikogen to polisacharyd, którego monomery stanowią cząsteczki D-glukozy. Jest materiałem zapasowym występującym u ludzi,

Czytaj więcej »

GLP-1

GLP-1 (ang. glucagon-like peptide 1) – glukogonopodobny peptyd typu 1. Jest to hormon, który powoduje obniżenie

Czytaj więcej »

Glukozamina

Glukozamina jest naturalną substancją występującą w chitynie, mukoproteinach i mukopolisacharydach. Bierze udział w produkcji

Czytaj więcej »

GOLD

GOLD – (ang. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease – GOLD) Światowa Inicjatywa

Czytaj więcej »

HBS

HBS – hydrodynamically balanced system, czyli system hydrodynamicznie zrównoważony to inaczej kapsułki flotacyjne unoszące się na

Czytaj więcej »

HDL

HDL (ang. high density lipoprotein), “dobry cholesterol” – lipoproteiny o dużej gęstości, antyaterogenne (zapobiega

Czytaj więcej »

Helenalina

Helenalina to lakton seskwiterpenowy występującym w Arnica montana (arnika górska) i Arnica chamissonis foliosa. Odpowiada

Czytaj więcej »

HPV

HPV (ang. Human papillomavirus)/wirus brodawczaka ludzkiego –  wirus z rodziny Papillomaviridae, który w zależności od

Czytaj więcej »

ICD-10

Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (ang. International Statistical Classification of Diseases

Czytaj więcej »

INCI

INCI – międzynarodowe nazewnictwo składników kosmetyków (ang. International Nomenclature of Cosmetic Ingredients), system mający

Czytaj więcej »

Inhibitory MAO

Inhibitory monoaminooksydazy to grupa związków stosowanych głównie w leczeniu atypowej depresji i choroby Parkinsona. W Polsce zarejestrowane są tylko moklobemid, selegilina i rasagilina.

Czytaj więcej »

INN

INN (ang. international nonproprietary name), międzynarodowa nazwa niezastrzeżona – oficjalna i unikalna nazwa substancji czynnej leku

Czytaj więcej »

INR

INR (International Normalized Ratio, Międzynarodowy współczynnik znormalizowany) to laboratoryjny wskaźnik czasu krzepnięcia krwi służący do

Czytaj więcej »

Inulina

Inulina – jest to naturalnie występujący polisacharyd produkowany przez wiele rodzajów roślin. Jest naturalnym

Czytaj więcej »

ITT

ITT – analiza ITT, ang. intention-to-treat analysis jest to analiza wyników badania w grupach wyodrębnionych zgodnie

Czytaj więcej »

Klirens

Klirens to termin pochodzący od ang. clearance, czyli usuwanie. Klirens jest miarą objętości osocza oczyszczonego całkowicie

Czytaj więcej »

Krup

Krup (także pseudokrup) to podgłośniowe zapalenie krtani, czyli choroba układu oddechowego wywoływana przez infekcję wirusową

Czytaj więcej »

LABA

LABA (ang. long-acting beta-2 agonists) to formoterol, salmeterol, indakaterol inne leki stosowane w astmie i POChP.

Czytaj więcej »

LADME

LADME – akronim wywodzący się od pierwszych liter angielskich terminów: Liberation, Absorption, Distribution, Metabolism,

Czytaj więcej »

LDL

LDL (ang. low-density lipoprotein) ,”zły cholesterol” –  lipoproteiny o małej gęstości, zawierające 70% cholesterolu znajdującego

Czytaj więcej »

LDN

LDN (ang. Low Dose Naltrexone) eksperymentalna terapia polegająca na zastosowaniu off label niskich dawek

Czytaj więcej »

MIC

(ang. Minimal Inhibitory Concentration) minimalne stężenie hamujące – pojęcie używane w mikrobiologii, w odniesieniu

Czytaj więcej »

MMR

MMR – to trójskładnikowa szczepionka przeciw odrze (measles), śwince (mumps) i różyczce (rubella). Szepionka

Czytaj więcej »

MRSA

Methicillin-resistant Staphylococcus aureus to oporne na metycylinę szczepy bakterii Gram-dodatnich. Wykazują różnicę genetyczną w

Czytaj więcej »

MUR

MUR (ang. medicine use review) – dosłownie “przegląd stosowania leków” – jedna z usług opieki

Czytaj więcej »

Mutyzm

Mutyzm (ang. muteness/mutism) to niezdolność do mówienia. Może być ciągła lub selektywna (dziecko lub

Czytaj więcej »

NaSSA

NaSSA – noradrenergiczne i specyficzne serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne (ang. noradrenergic and specific serotonergic antidepressants) to

Czytaj więcej »

NDRI

NDRI – selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy (ang. norepinephrine–dopamine reuptake inhibitor) to

Czytaj więcej »

Neuralgia

Neuralgia (nerwoból)- ból związany z uszkodzeniem nerwu obwodowego przenoszącego bodźce zmysłowe do mózgu, pojawiający

Czytaj więcej »

Neutropenia

Neutropenia to zmniejszenie liczby granulocytów obojętnochłonnych, które stanowią większość białych krwinek. Zjawisko to znacznie

Czytaj więcej »

NICE

NICE (National Institute for Health and Clinical Excellence, kiedyś: National Institute for Clinical Excellence

Czytaj więcej »

NLPZ

Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne (ang. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs – NSAIDs) Pełną klasyfikację NLPZ i wraz z przykładami z

Czytaj więcej »

NNH

NNH (ang. number needed to harm) – liczba pacjentów, których poddanie danej interwencji (np.

Czytaj więcej »

NNKT

NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe) to kwasy tłuszczowe, które muszą zostać dostarczone z pożywieniem,

Czytaj więcej »

NNT

NNT (ang. number needed to treat) – liczba pacjentów, których trzeba poddać danej interwencji przez określony czas, aby zapobiec zdarzeniu.

Czytaj więcej »

Nocebo

Nocebo – zjawisko wystąpienia działań ubocznych po zastosowaniu placebo, w wyniku negatywnego nastawienia pacjenta

Czytaj więcej »

NQS

NQS (NutroPharma Quality System) to system kontroli jakości opracowany przez polską firmę NutroPharma, który ma

Czytaj więcej »

NRI

NRI / NERI – inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny (ang. norepinephrine reuptake inhibitor), ARI – adrenergic reuptake

Czytaj więcej »

Nutraceutyki

Nutraceutyki – substancje naturalnie występujące w żywności, których spożycie może pozytywnie oddziaływać na funkcjonowanie

Czytaj więcej »

Nużeniec

Nużeniec, nużeniec ludzki (Demodex folliculorum) i nużeniec krótki (Demodex brevis) –  pasożytnicze roztocza skóry powodujące

Czytaj więcej »

ODT

ODT (ang. orally disintegrating tablets) to tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej. Postać ODT została

Czytaj więcej »

Off-label

Pozarejestracyjne stosowanie leków (ang. off-label use) – wykorzystywanie produktu leczniczego we wskazaniach odmienny od tych, określonych w charakterystyce

Czytaj więcej »

OTC

OTC (ang. over-the-counter drug) – lek wydawany bez recepty lekarskiej. Pojęcie OTC nie dotyczy

Czytaj więcej »

P450

Cytochrom P450 – cytochrom z grupy enzymów wykazujących aktywność monooksygenazy. Występują powszechnie w niemal

Czytaj więcej »

PChN

Przewlekła choroba nerek (PChN, chronic kidney disease, CKD) jest obecnie zaliczana do chorób cywilizacyjnych,

Czytaj więcej »

PCNE

Pharmaceutical Care Network Europe (PCNE) – Europejska Sieć Opieki Farmaceutycznej założona w 1994 roku

Czytaj więcej »

PCOS

PCOS – (ang. polycystic ovary syndrome) zespół policystycznych jajników, inaczej zespół wielotorbielowatych jajników. Jest

Czytaj więcej »

PCS

PCS – Farmacja Oparta na Faktach (Pharmaceutical Credibility System) to autorski system certyfikacji treści

Czytaj więcej »

PMS

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) zespół somatycznych i psychicznych objawów występujących od kilku do kilkunastu dni przed menstruacją. Naczęściej

Czytaj więcej »

Posiew

Posiew – badanie mikrobiologiczne wykonywane w celu wykrycia rodzaju patogenu wywołującego infekcję oraz dobrania odpowiednich

Czytaj więcej »

Problem lekowy

Problem Lekowy (ang. Drug Related Problem, DRP) to zdarzenie lub okoliczność dotycząca leczenia farmakologicznego, która w sposób rzeczywisty lub potencjalny zakłóca osiągnięcie pożądanych skutków zdrowotnych.

Czytaj więcej »

PVP

PVP to skrót od poliwinylopirolidon. PVP to syntetyczny polimer zbudowany z mieszaniny linowych polimerów

Czytaj więcej »

QALY

QALY – (z ang. quality-adjusted life year) pojęcie z zakresu farmakoekonomiki oznaczające liczbę lat życia

Czytaj więcej »

RCT

RTC (ang. Randomized Controlled Trial) – badanie kliniczne z randomizacją, tj. losowym doborem pacjentów

Czytaj więcej »

RDA

RDA (ang. Recommended Dietary Allowances) /zalecane dzienne spożycie – szacunkowa ilość składników odżywczych, przede

Czytaj więcej »

RZS

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła, autoimmunologiczna choroba tkanki łącznej o idiopatycznej etiologii. Charakteryzuje się występowaniem nieswoistych

Czytaj więcej »

SAD

Choroba Afektywna Sezonowa (ang. Seasonal Affective Disorder), depresja sezonowa – zaburzenie afektywne objawiające się spadkiem

Czytaj więcej »

SARI

SARI – antagonisty receptorów serotoninowych i inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny ( ang. serotonin antagonist

Czytaj więcej »

Serotonina

Serotonina (5–hydroksytryptamina zapisywana w skrócie 5-HT) to amina biogenna występująca głównie w przewodzie pokarmowym,

Czytaj więcej »

SLS

SLS – laurylosiarczan sodu (ang. Sodium Lauryl Sulfate) powszechnie stosowany składnik kosmetyków myjących, który poprzez

Czytaj więcej »

SNRI

SNRI – inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (z ang. serotonin norepinephrine reuptake inhibitor) –

Czytaj więcej »

SSRI

SSRI (ang. Selective Serotonin Re-uptake Inhibitors) – selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny to grupa

Czytaj więcej »

ŚSSPŻ

Środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego – środek spożywczy, który ze względu na szczególny skład

Czytaj więcej »

Synbiotyki

Synbiotyki – określenie połączenia probiotyku z prebiotykiem. Połączenie takie wykazuje działanie synergistyczne, co oznacza,

Czytaj więcej »

Tachyfilaksja

Tachyfilaksja – zjawisko tolerancji farmakologicznej ujawniające się w przypadku częstego przyjmowania leku,  które charakteryzuje

Czytaj więcej »

Tachykardia

Tachykardia – określenie przyspieszonego rytmu serca powyżej 100 uderzeń na minutę. Wyróżnia się tachykardię zatokową

Czytaj więcej »

TdP

Torsade(s) de pointes (TdP, balet serca, dosłownie “skręcenie punktów”)– polimorficzna (wielokształtna) tachykardia komorowa o

Czytaj więcej »

TG

TG – triglicerydy, trójglicerydy. Lipidy proste będące estrami glicerolu i trzech kwasów tłuszczowych. Stanowią źródło

Czytaj więcej »

TIA

TIA (ang. Transient Ischemic Attack) – przemijający atak niedokrwienny, jest to nagły epizod zaburzeń neurologicznych

Czytaj więcej »

TLPD

Trójcykliczne Leki PrzeciwDepresyjne, TLPD  (ang. tricyclic antidepressants, TCA) to grupa leków psychotropowych, których cechą

Czytaj więcej »

USAN

USAN (ang. United States Adopted Names) – unikalne, niezastrzeżone nazwy substancji aktywnych leków dopuszczonych do

Czytaj więcej »

WWHAM

WWHAM – to powszechnie wykorzystywany w brytyjskich aptekach protokół konsultacji w aptece. Nazwa pochodzi

Czytaj więcej »

Wymaz

Wymaz – pobieranie próbki płynów fizjologicznych, wydzielin, wydalin lub śluzu, w celu zbadania składu

Czytaj więcej »