O co pytają Pacjenci?

Jakie pytania zadają pacjenci podczas umawianych konsultacji farmaceutycznych? Dzisiejszy wpis będzie ważny zarówno dla farmaceutów planujących zająć się opieką farmaceutyczną, jak i studentów, których edukacja nadal przebiega w pewnym staromodnym trybie...

Jakie pytania zadają pacjenci zaufanemu farmaceucie? Niestety, wiedza, jakiej oczekują od nas chorzy, daleko wybiega poza program kształcenia akademickiego i szkoleń ciągłych. Prezentujemy 12 pytań, które były najczęściej zadawane przez pacjentów na przestrzeni 3 lat prowadzenia przez nas tego, co nazywamy konsultacjami farmaceutycznymi. Z pewnością z tymi samymi tematami przyjdzie zetknąć się farmaceutom stawiającym swoje pierwsze kroki w praktyce zawodowej. Studentów zachęcamy do wnikliwego przestudiowania tych zagadnień i zwracanie uwagi na te kwestie podczas bieżącej edukacji, zwłaszcza w czasie nauki farmakologii.

1. Jakich działań niepożądanych mogę się spodziewać?

To częste pytanie, na które niekiedy trudno jest odpowiedzieć.  Dlaczego? Pewne leki mają bardzo charakterystyczne działania niepożądane: problemy gastryczne po NLPZ, biegunka po antybiotyku, kandydoza jamy ustnej po wziewnych sterydach, czy senność po antyhistaminikach. Problem zaczyna się, gdy pytanie dotyczy leków o szerokim spektrum działań ubocznych, co ma miejsce np. w przypadku leków psychotropowych stosowanych w leczeniu schizofrenii lub depresji: TLPD, NDRI, NRI, NaSSA, SARI, SNRI i SSRI. Dla przykładu w przypadku takiej klomipraminy (Anafranil, lek z grupy TLPD) tylko bardzo częste (>1/10) działania niepożądane to niepokój, ospałość, zawroty głowy, drżenie, drgawki, zaburzenia wzroku, zaburzenia oddawania moczu, nudności, suchość w ustach, zaparcia, potliwość, zaburzenia libido, leukopenia, tycie…[1]ChPL leku Anafranil .pdf Na pewno nie pomożemy pacjentowi po prostu recytując taką długą listę.

2. Czy mój lek wywołuje jakieś rzadkie działania niepożądane?

Temat rzadkich działań ubocznych ma to do siebie, że jest często bagatelizowany przez lekarzy pierwszego kontaktu. Niestety wystąpienie rzadkich działań ubocznych to często loteria. Jak np. w przypadku pacjenta (lat 91) z zapaleniem pęcherza, któremu lekarz przepisał lewofloksacynę (Levoxa). Pacjent zgłosił się z zapytaniem o rzadkie działanie niepożądane, o którym przeczytał w ulotce:

Bardzo rzadko (rzadziej niż u 1 na 10 000)
– Zerwanie ścięgna (np. ścięgna Achillesa); to działanie niepożądane może wystąpić w ciągu 48 godzin po rozpoczęciu leczenia i może być obustronne (dotyczyć zarówno lewej, jak i prawej strony ciała).[2]Ulotka leku Levoxa .pdf

Opis faktycznie budzi grozę – jest bardzo precyzyjny i działa na wyobraźnię. Jednak taka częstość oznacza równa się bardzo małemu prawdopodobieństwu wystąpienia efektu ubocznego – polecono zastosowanie leku zgodnie z zaleceniem lekarza. Pacjent ok. 24h po zażyciu trafił do szpitala z silnymi bólami ścięgien – zdiagnozowano stan zapalny ścięgna Achillesa… Nie trzeba dodawać, że nie był zadowolony z naszej porady.

Czytaj też:
Certyfikowane Szkolenia Eksperckie (CSE) farmaceutów – o co chodzi?
3. Czy lek wywołuje jakieś trwałe zmiany?

Część działań niepożądanych, nawet z pozoru poważnych, ustępuje samoistnie (np. uszkodzenie słuchu po furosemidzie), podczas gdy inne mogą być nieodwracalne, jak np. dyskineza późna po długotrwałym stosowaniu neuroleptyków pierwszej generacji lub zaburzenia libido po terapii finasterydem w młodym wieku. Obawy pacjentów są często uzasadnione i dzięki pomocy farmaceuty decyzja o kontynuowaniu leczenia może być podjęta dużo bardziej świadomie.

4. Jeśli zacznę stosować dany lek, to czy już zawsze będzie trzeba go brać?

To pytanie dotyczy głównie leków p/cukrzycowych i obniżających LDL lub trójglicerydy. Pacjenci boją się rozpoczynać farmakoterapię w obawie, że leku nie będą już w stanie odstawić. Jest to doskonała okazja na skierowanie stylu życia pacjenta na dobre tory – na rozmowę o diecie, ćwiczeniach, rzucaniu palenia. Jest to ogromne pole do popisu dla nas, bo kolejne z często zadawanych pytań dotyczą diety:

5. Jaka powinna być dieta przy wysokim cholesterolu/dnie/cukrzycy/IBS/wrzodach?

Nieocenioną pomocą przy udzielaniu porad dietetycznych są ulotki edukacyjne do wydawania pacjentom. Warto także zachęcić pacjenta do stałych wizyt w punkcie konsultacyjnym apteki celem monitorowania postępów, jakie pacjent czyni.

6. Co się stanie, jeśli nie zastosuje zaleconych leków i poczekam z decyzją o rozpoczęciu leczenia?

W wielu przypadkach to dobry pomysł. W medycynie istnieje nawet pojęcie tzw. czujnego wyczekiwania (ang. watchful waiting), które jest zalecane w przypadku chorób ustępujących zwykle samoistnie albo gdy diagnoza jest niepewna albo gdy ryzyko interwencji (podjęcia leczenia) może być większe niż potencjalna korzyść. Czujne wyczekiwanie zaleca się np. w przypadku zapalenia ucha środkowego, diagnostyki i leczenia przerostu gruczołu krokowego, bezobjawowej kamicy czy depresji.

Jak w przypadku diety, jest to dobra okazja na zachęcenie pacjenta do podjęcia niefarmakologicznych metod leczenia. Jest wiele sytuacji, w których bez żadnego ryzyka pacjent może leczenia farmakologicznego nie podejmować: nie wyleczy szybciej skręconej kostki zażywając leki p/zapalne, nie rozwiąże problemu bezsenności wykupując zolpidem czy zaleplon, nie wyleczy zwyrodnienia kręgosłupa stosując tolperizon (Mydocalm).

Zobacz też Czytaj też: Pacjent mdlejący po tyzanidynie [Case #7]

7. Czy mogę zastosować niższą dawkę, niż zapisał lekarz?

To również częste pytanie i wszystko zależy, od samego leku i stanu pacjenta. Stosowanie mniejszych dawek leków nasennych czy przeciwbólowych, niż zapisane na recepcie, nie budzi zastrzeżeń, ale obniżanie dawek leków kardiologicznych czy psychotropowych może mieć poważne konsekwencje.

Czytaj też:
Przegląd Lekowy - Tramadol, doksepina i biegunka [Case #15]
8. Co się stanie, jeśli nagle przerwę stosowanie leku?

Pacjenci pytają, czym może skutkować nagłe odstawienie leku, a także pytają o instrukcje, jak odstawiać dany preparat. Najczęściej zapytania dotyczą benzodiazepin i leków przeciwdepresyjnych. W związku z dużą popularnością stron i książek pisanych przez znachorów (Jerzy Zięba i in.) krytykujących współczesną medycynę, coraz więcej pacjentów chce też na własną rękę odstawiać statyny i fibraty.

9. Po jakim czasie lek zaczyna działać/pomagać?

Albo inaczej: po jakim czasie odczuję działanie leku. Pamiętajmy, że farmakokinetyczny parametr Tmax podany w ulotce to nie czas po którym lek zaczyna działać (ang. onset). Tmax dla inuliny Humalog to 1 h, ale efekt występuje już po 15 minutach. Czas, po którym lek zaczyna działać, nie zawsze podany jest w ulotce do leku i wynika z farmakologii, którą trzeba po prostu znać. Efekt działania leków p/depresyjnych odczuwalny jest dopiero po 3-4 tygodniach, natomiast jeśli pacjent stosuje lek w niskiej dawce na bezsenność (np. doksepinę), poprawę jakości snu odczuje już po tygodniu.

10. Czy jest jakiś nowszy preparat od tego, który zapisał mi lekarz?

I tu nieodzowna jest wiedza na temat najnowszych leków. Pacjenci pytają o nowe opcje terapeutyczne w leczeniu cukrzycy, Alzheimera, Parkinsona czy raka. Niekiedy przeczytają w gazecie o nowych odkryciach i chcą wiedzieć, kiedy lek pojawi się na rynku, nie rozumiejąc, że czas od badan preklinicznych do wprowadzenia na rynek to kilkanaście lat i mogą tego dnia nie dożyć. Jednak nie wszystkie preparaty to 20 lat badań – szybciej pojawiają się coraz to nowsze suplementy diety, które w świadomości chorego są pewnego rodzaju alternatywą dla produktów leczniczych. Pytają więc…

11. Czy są jakieś naturalne preparaty, które pozwolą zastąpić te syntetyczne?

W społeczeństwie zainteresowanie naturalnymi metodami leczenia wraca jak bumerang i pacjenci chcą często wiedzieć, czym mogą zastąpić leki przepisywane dla lekarza, które określają mianem “syntetycznych”. Przekonanie o tym, że wszystkie leki naturalne są bezpieczniejsze jest oczywiście błędne, ale wyjaśnisz to pacjentowi tylko wtedy, gdy masz wiedzę o metodach medycyny alternatywnej. W przeciwnym razie pacjent po prostu uzna, że nie jesteś odpowiednią osobą do dalszych rozmów. Przykłady naturalnych środków, które pacjenci uważają za lepszą alternatywę od leków syntetycznych, to tzw. “fitostatyny”.

Monakolina K na wysoki cholesterol

Lowastatyna jest dostępna bez recepty jako monakolina K w postaci suplementów diety z wyciągiem z czerwonych drożdży z ryżu. Z praktyki wiemy, że zdecydowana większość pacjentów, gdy dowiaduje się, że te suplementy (Cholester, LipiForma, Armolipid, Profichol, itd.) zawierają statyny, rezygnuje z zakupu, który planowali właśnie z uwagi na potencjalne działania niepożądane simwastatyny czy atorwastatyny. Niektórzy producenci chwalą się standaryzacją, jednak w przypadku suplementu nadal jest to tylko zadeklarowana zawartość i jedyne co nam pozostaje, to mieć zaufanie do producenta, że prowadzi kontrolę jakości i wycofuje ewentualne partie niespełniające wymogów… Ponadto w przypadku suplementu ulotka nie jest kompletna w informacje o prawidłowym dawkowaniu, interakcjach i działaniach niepożądanych.

Czytaj też:
Pokój konsultacyjny w aptece

Naturalne środki na pasożyty

Albendazol (Zentel), mebendazol (Vermox) i pyrantel to jedne z najbezpieczniejszych dostępnych leków, a mimo to pacjenci stale próbują innych metod na pozbycie się pasożytów. Do najczęściej stosowanych środków należą suplementy z wyciągiem z rożnych części czarnego orzecha, wrotyczu czy piołunu. Do innych metod “naturalnych” należy spożycie dużych ilości rozgniecionych pestek dyni zmieszanych z olejkiem rycynowym lub naftą homeopatyczną (Petrolatum D-5). Pacjent decyduje się na takie domowe sposoby bo albo boi się leków syntetycznych, albo leki syntetyczne nie przyniosły efektu. Jednak powód na nieskuteczność konwencjonalnego leczenia może leżeć po prostu w błędnym schemacie dawkowania. Przykładowo w leczeniu lambliozy należy podawać albendazol przed 5-10 dni (off-label) i najlepiej z tłustym posiłkiem, z którym biodostępność leku wzrasta nawet 7-krotnie.

Rutwica lekarska na cukrzycę

Ziele rutwicy to przykład surowca naturalnego, który również nie będzie dobrą alternatywą dla syntetyku. Choć znane od wieków i stosowane jako lek przeciwcukrzycowy, zawiera pochodne biguanidu (głównie galeginę) dużo bardziej toksyczne, niż wywodząca się z nich metformina (Glucophage, Siofor).

Złocień maruna na migrenę

Zdarza się też, że niektóre surowce naturalne faktycznie mają dowiedzioną skuteczność, nawet w RCT. Przykładem niech będzie złocień, który może być z powodzeniem stosowany w profilaktyce napadów migreny.

12. Jak mogę wspomóc siebie lub bliskiego w leczeniu raka?

Pacjenci pytają o przeróżne preparaty, więc trzeba uzbroić się w odpowiednią zweryfikowaną wiedzę na temat takich produktów jak:

  • Iscador (produkt leczniczy sprowadzany z Niemiec)
  • Graviola,
  • Glistnik jaskółcze ziele,
  • Krzem w płynie,
  • Lewoskrętna witamina c,
  • Srebro koloidalne,
  • Medyczna marihuana i jej przetwory,
  • I wiele innych…

Bo chyba nie chcemy zostawić ich na pastwę internetu i różnych szarlatanów…

mgr farm. Konrad Tuszyński

Dyrektor ds. naukowych opieka.farm sp. z o.o. Doktorant Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Twórca i redaktor naczelny portalu opieka.farm, założyciel i kierownik Apteki u Farmaceutów (AuF). Współtwórca KSOF oraz AnP i Redaktor naukowy Zeszytów Aptecznych.

[artykuły na portalu] [publikacje naukowe] [nawiąż kontakt] [LinkedIn]

mgr farm. Effiom Uman-Ntuk

Członek Okręgowej Rady Aptekarskiej w Krakowie, założyciel i redaktor portalu opieka.farm, założyciel AuF oraz AnP. Prezes Zarządu opieka.farm sp. z o.o.

[artykuły] [LinkedIn] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Konrad Tuszyński, i in.: O co pytają Pacjenci?, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opinie/o-co-pytaja-pacjenci-cz1/) [dostęp: 20 maja 2019]

Źródła:   [ + ]

1. ChPL leku Anafranil .pdf
2. Ulotka leku Levoxa .pdf
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 5 odpowiedzi, ma 5 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Konrad Tuszyński 1 rok, 12 miesiące temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #19274 Punkty: 1

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.1K pkt.

    Jakie pytania zadają pacjenci podczas umawianych konsultacji farmaceutycznych? Dzisiejszy wpis będzie ważny zarówno dla farmaceutów planujących zająć się opieką farmaceutyczną, jak i studentów, których edukacja nadal przebiega w pewnym staromodnym trybie…(…)

    [Czytaj cały artykuł tu: O co pytają Pacjenci? cz.1 [ABC Opieki Farmaceutycznej #2]]

    Zapraszam do dyskusji.

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Zapraszamy:

Nie odnaleziono wydarzeń!
Więcej
Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej