ABC Odkażania ran cz.2: chlorheksydyna, etakrydyna, oktenidyna

Chlorheksydyna (Eludril, Corsodyl, Manusan, hibitan), etakrydyna (Rivanol, Rivel), i oktenidyna (Octenisept, Maxiseptic, Octenilin). Skuteczność i bezpieczeństwo.

← wróć do wstępu z tabelą

Chlorheksydyna

Wśród pochodnych chloru najpopularniejszym środkiem antyseptycznym jest chlorheksydyna. Stosowana w jest w postaci glukonianu lub octanu w roztworach wodnych i alkoholowych o stężeniu od 0,1% do 1%. Znalazła ona zastosowanie głównie w odkażaniu ran w urologii, ginekologii i stomatologii. Wchodzi w skład niektórych past do zębów, zalecanych przy stanach zapalnych dziąseł i nieprzyjemnej woni z ust (Elgydium). Wchodzi też w skład tabletek do ssania Gardimax medica). Ma działanie bakteriobójcze głównie na bakterie Gram-dodatnie.

Wskazanie do stosowania:

  • antyseptyka skóry przed zabiegami (rąk personelu medycznego, skóry pacjentów, oraz pola operacyjnego)
  • hamowanie tworzenia się płytki nazębnej,
  • pomocniczo w leczeniu i zapobieganiu zapalenia dziąseł
  • do stosowania po zabiegach chirurgicznych na przyzębiu w celu przyspieszenia gojenia się dziąseł
  • wspomaganie leczenia aft (czytaj tu: Przegląd preparatów na Aftyoraz zakażeń jamy ustnej drożdżakami (np. odprotezowe zapalenie jamy ustnej oraz pleśniawki)

Uwagi do stosowania: Nie stosować na otwarte rany lub uszkodzoną skórę. Nie stosować u wcześniaków lub noworodków o niskiej masie urodzeniowej oraz niemowląt w wieku poniżej 2 miesięcy lub poddawanych fototerapii (może powodować fotodermatozy). Chlorheksydyna nie nadaje się do stosowania przed inwazyjnymi technikami, takimi jak nakłuwanie żył, punkcja lędźwiowa lub zabiegi chirurgiczne. [1]ChPL Chlorheksydyny diglukonian Sage Według badań na ludziach chlorheksydyna jest bezpieczna w stosowaniu i nie ma większego wpływu na proces gojenia się ran.

Mleczan etakrydyny

Rivanol zastosowany w stężeniu 0,1% na skórę działa odkażająco poprzez reakcję z kwasami nukleinowymi (interkalacji DNA i RNA), w wyniku czego dochodzi do zablokowania syntezy białek drobnoustrojów. Wykazuje aktywność głównie wobec bakterii Gram-dodatnich oraz pierwotniaki. Nie działa na formy przetrwalnikowe. Przy zastosowaniu miejscowym, zwłaszcza na rany mleczan etakrydyny wchłania się w niewielkim stopniu; może wywołać miejscowe reakcje alergiczne.

  • Rivanol jest bezpieczny do przemywania, okładów i przymoczek stosowanych na skórę, błony śluzowe oraz niewielkie rany. Natomiast przeciwwskazany do stosowania doustnego, do oczu oraz na duże powierzchnie uszkodzonej skóry;
  • Zarejestrowany jest w formie 0,1% roztworu oraz tabletek 100 mg przeznaczonych do rozpuszczenia w 100 ml przegotowanej wody; Roztwór należy używać bezpośrednio po przygotowaniu.
  • Jednoczesne stosownie środków o działaniu utleniającym (nadmanganian potasu, woda utleniona) osłabia działanie mleczanu etakrydyny;
Czytaj też:
Test wiedzy #5 - luty 2018

Skuteczność mleczanu etakrydyny

Tab 1. Procent eradykacji bakterii podczas kontaktu z biofilmem Pseudomonas aeruginosa i Staphylococcus aureus[2]Adam Junka, Marzenna Bartoszewicz. Efficacy of antiseptics containing povidone-iodine, octenidine dihydrochloride and ethacridine lactate against biofilm formed by Pseudomonas aeruginosa and Staphylococcus aureus measured with the novel biofilm-oriented antiseptics test. abstrakt

 Eradykacja biofilmu
Pseudomonas aeruginosa Staphylococcus aureus
czas kontaktuczas kontaktu
1 minuta15 minut30 minut1 minuta15 minut30 minut
jodopowidon0%33%66%100%100%100%
octenidyna0%44%100%100%100%100%
rivanol0%0%0%60%70%100%

W przytoczonym badaniu mikrobiologicznym dla szpitalnych szczepów Pseudomona aeruginosa, okdenidyna była najbardziej skuteczna w eradykacji biofilmów od jodopowidonu i mleczanu etakrydyny. Wszystkie antyseptyki są nieskuteczne przy krótkim, jednominutowym kontakcie. Całkowitą eradykację osiągnięto jedynie w przypadku octenidyny po 30 minutowym kontakcie. W przypadku szpitalnych szczepów Staphylococcus aureus mleczan etakrydyny spowodował całkowitą eradykację dopiero po 30 minutach kontaktu. Wynika z tego, że obecnie, wśród środków odkażających istnieją skuteczniejsze środki.

Oktenidyna

Oktenidyna (Octenisept, Maxiseptic ) działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo. Skuteczność leku została potwierdzona w wielu RCT. Przy dodatkowym obciążeniu białkiem błony śluzowej w warunkach laboratoryjnych lek działa niszcząco na bakterie (łącznie z Chlamydium i Mycoplasma), grzyby, drożdżaki, pierwotniaki (Trichomonas), wirusy (Herpes simplex, inaktywuje HBV i HIV). Działanie leku utrzymuje się w czasie 1 h i tym samym zapewnia bezpieczeństwo przy wykonywaniu zabiegów.[3]ChPL Octenisept (0,10 g + 2 g)/100 g. Oktenidyna jest jest jednym z najskuteczniejszych środków antyseptycznych[4]Marzena Bartoszewicz, Porównanie skuteczności przeciwdrobnoustrojowej antyseptyków zawierających oktenidynę i etakrydynę względem biofilmu tworzonego przez szczepy S. aureus i P. aeruginosa izolowane z zakażeń ran przewlekłych[5]Fatih Uygur, Comparison of octenidine dihydrochloride (Octenisept®), polihexanide (Prontosan®) and povidon iodine (Betadine®) for topical antibacterial effects in Pseudomonas aeruginosa-contaminated, full-skin thickness burn wounds in rats[6]T. Koburger. Standardized comparison of antiseptic efficacy of triclosan, PVP–iodine, octenidine dihydrochloride, polyhexanide and chlorhexidine digluconate

Czytaj też:
Wybrane specjalistyczne opatrunki [tabela]

Główne wskazania oktenidyny:

  • krótkie zabiegi antyseptyczne związane z raną, błoną śluzową i graniczącą z nią skórką
    Uwaga: antyseptyki nie są zalecane do rutynowego stosowania w pielęgnacji pępka u noworodka.
  • w trakcie i po zabiegach diagnostycznych, operacyjnych w ginekologii, urologii, proktologii, dermatologii, geriatrii, wenerologii, położnictwie czy stomatologii
  • opracowanie czystych i płukanie zakażonych ran, opracowanie ran oparzeniowych i owrzodzeń
  • pielęgnacja ran i szwów pooperacyjnych 
  • przy cewnikowaniu
  • przed badaniami dopochwowymi i pozapochwowymi, przy czynnościach przed, w trakcie i po porodzie
  • do pooperacyjnych i poporodowych irygacji pochwy przed założeniem wkładki wewnątrzmacicznej 
  • dezynfekcja jamy ustnej

Uwagi: Przy irygacjach pochwy może powstawać subiektywnie odczuwane wrażenie ciepła lub pieczenia. Przy płukaniu jamy ustnej gorzki smak utrzymuje się około 1 h.

Pielęgnacja pępka

Przy pielęgnacji pępka u noworodków nie zaleca się rutynowego stosowania antyseptyków (w tym oktenidyny). Nie zmniejsza to ryzyka zapalenia pępka w krajach rozwiniętych,[7]Gras-Le Guen C et al.: Dry Care Versus Antiseptics for Umbilical Cord Care: A Cluster Randomized Trial. Pediatrics. 2017 Jan;139(1). doi: 10.1542/peds.2016-1857. pełny tekst a może wydłużać czas, po jakim odpadnie kikut nawet o kilka dni, a także utrudnione gojenie. Zamiast tego zalecane jest mycie wodą z mydłem i dokładne osuszanie pępka.

Interakcja z jodopowidonem

Nie należy nakładać preparatu z jodopowidonem bezpośrednio po odkażeniu oktenidyną (Octenisept, Maxiseptic ), ponieważ dochodzi wówczas do interakcji polegającej na wytrąceniu brunatnego trudno zmywalnego osadu. Zdjęcie z eksperymentu przeprowadzonego w aptece znajdziesz TU.

ABC odkażania ran
  1. ABC Odkażania ran cz.3: Związki srebra i boru, fiolet i nadmanganian potasu
  2. ABC Odkażania ran cz.2: chlorheksydyna, etakrydyna, oktenidyna
  3. ABC Odkażania ran cz.1: Związki jodu, woda utleniona, spirytus

mgr farm. Jakub Dereń

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Odbywał staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły]

Cytuj ten artykuł jako:
Jakub Dereń, i in.: ABC Odkażania ran cz.2: chlorheksydyna, etakrydyna, oktenidyna, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/abc-odkazania-ran-cz-2-chlorheksydyna-etakrydyna-oktenidyna/) [dostęp: 19 czerwca 2019]

Źródła:   [ + ]

Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 7 odpowiedzi, ma 7 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Redakcja 1 rok, 1 miesiąc temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #14264 Punkty: 0

    Jakub Dereń mgr farm.
    49 pkt.

    Chlorheksydyna (Eludril, Corsodyl, Manusan, hibitan), etakrydyna (Rivanol, Rivel), i oktenidyna (Octenisept, Octenilin, Octedin). Skuteczność i bezpieczeństwo.

    (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: ABC Odkażania ran cz.2: chlorheksydyna, etakrydyna, oktenidyna]

    Zapraszam do dyskusji.

  • #14396 Punkty: 5

    Dominika Pietrzyk mgr farm.
    132 pkt.

    Warto ostrzec pacjenta, który stosuje chlorheksydynę przez dłuższy czas, że mogą pojawić się brązowe przebarwienia na zębach. Należy uprzedzić, że nie jest to trwałe zabarwienie – po skończonym leczeniu należy usunąć kamień z zębów i po problemie. Warto o tym pamiętać, bo pacjenci potrafią z tego powodu rezygnować z leczenia.

    5 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #14701 Punkty: 0

    Tomasz Cholewa mgr farm.
    16 pkt.

    Czy można płukać zatoki rivanolem? https://www.youtube.com/watch?v=nn4Iny180tI

  • #14742 Punkty: -1

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.2K pkt.

    Jak widać można:) Tylko, czy to jest bezpieczne. Nie znalazłem żadnych danych na ten temat, ale nawinęło się coś ciekawego. Podanie domaciczne cewnikiem Foleya 150ml 0.1% rivanolu jest bezpieczną, skuteczną (98%) i tanią metodą na wywołanie aborcji w 2 trymestrze [1,2].

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny and 2 votes down.
  • #21410 Punkty: 3

    Joanna Rozegnał mgr farm.
    33 pkt.

    Myślę, ze warto zwrócić uwagę, że Octedin w przeciwieństwie do Octeniseptu nie zawiera fenoksyetanolu. Obecnie konserwant ten jest na cenzurowanym u wielu mam. Często nie chcą i boją się  go stosować u dzieci i szukają alternatyw Octeniseptu polecanego im w szpitalu np. do dezynfekcji kikuta pępowinowego.

    3 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #34609 Punkty: 5

    Arkadiusz Dodot mgr farm.
    170 pkt.

    Uważam, że w artykule powinno się zmienić sposób podania informacji o oktenidynie. Zdanie

    Oktenidyna jest polecana do pielęgnacji pępka noworodków.

    jest niestety prawdziwe i jednocześnie sugeruje, że jest to praktyka prawidłowa. Tymczasem, w porównaniu do metody pielęgnacji na sucho, która jest rekomendowana przez WHO i polskie wytyczne, rutynowe stosowanie oktenidyny (z dodatkiem fenoksyetanolu) zwiększa odsetek komplikacji gojenia oraz wydłuża czas oddzielania się kikuta. W wyjątkowych sytuacjach pojawiającego się zakażenia czy złej sytuacji higienicznej można polecać oktenidynę, ale to już bardziej podpada pod leczenie, a nie rutynowa pielęgnację.

    Świadomość położnych też nie jest niestety zadowalająca. Choć nie jest to problem tylko w Polsce: w Chorwacji również stosowana jest oktenidyna, a w Słowenii nadmanganian potasu, co w ogóle wprawia w osłupienie.

    5 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #34621 Punkty: 3

    Redakcja mgr farm.
    108 pkt.

    Arkadiuszu dziękujemy za ten cenny komentarz. Najnowsze badania potwierdzają te informacje – uwzględniliśmy je w artykule w oparciu o:

    Gras-Le Guen C. et al.: Dry Care Versus Antiseptics for Umbilical Cord Care: A Cluster Randomized Trial. Pediatrics. 2017 Jan;139(1). pełny tekst

    Pozdrawiamy serdecznie.

    3 użytkowników uznało wpis za pomocny.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej