Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?

U osób z prawidłowym lipidogramem badania należy powtarzać nie rzadziej niż raz na 3-5 lat, a u osób, u których wykryto hipercholesterolemię, po osiągnięciu prawidłowego poziomu LDL („złego cholesterolu”), badanie należy powtarzać co roku.

Lipidogram (profil lipidowy), to grupa badań krwi pozwalająca na zaobserwowanie nieprawidłowości w stężeniach lipidów (dyslipidemii), które są jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy. Badania te wykonuje się przede wszystkim w celu oceny stopnia ryzyka sercowo-naczyniowego, czyli prawdopodobieństwa wystąpienia u pacjenta groźnych chorób układu krążenia, takich jak zawał serca czy udar. W praktyce najczęściej ocenianymi parametrami profilu lipidowego są cholesterol całkowity (TC), cholesterol LDL (lipoproteiny o małej gęstości, tzw. „zły cholesterol”), cholesterol HDL (lipoproteiny o dużej gęstości, tzw. „dobry cholersterol”) oraz trójglicerydy (TG).

U kogo należy badać profil lipidowy?

Według aktualnych rekomendacji badania przesiewowe profilu lipidowego powinny być wykonywane u:

  • osób z występującym co najmniej 1 czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, nikotynizm, cukrzyca, nadwaga, występowanie hipercholesterolemii w rodzinie),
  • mężczyzn po 40. roku życia,
  • kobiet po 50. roku życia lub po menopauzie,
  • osób z chorobami układu krążenia, przewlekłą chorobą nerek, chorobami o podłożu autoimmunologicznym,
  • dzieci powyżej 2. roku życia, u których w rodzinie występowały hipercholesterolemie, najlepiej pomiędzy 9. a 11. rokiem życia.[1]Maciej Banach, et al.: Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016pełny tekst

U osób z prawidłowym lipidogramem badania należy powtarzać nie rzadziej niż raz na 3-5 lat, a u osób, u których wykryto hipercholesterolemię, po osiągnięciu prawidłowego poziomu LDL („złego cholesterolu”), badanie należy powtarzać co roku. U dzieci, u których wyniki badań wykonanych pomiędzy 9.  a 11. roku życia są prawidłowe, badanie najlepiej powtórzyć w 18. roku życia.

Znasz już Zeszyty Apteczne Bezpieczeństwo stosowania leków u osób starszych ? Zapoznaj się z ofertą na stronie ZeszytyApteczne.pl. 

Interpretacja lipidogramu

Badanie parametrów TC, LDL-C, HDL-C, TG pozwala na oszacowanie ryzyka sercowo-naczyniowego. U  osób z wysokim stężeniem TG zalecane jest również wykonanie oznaczeń stężenia apoB, ponieważ u takich pacjentów wyniki badań LDL-C i HDL-C mogą być zawyżone lub zaniżone.

Mimo że badane są różne alternatywne parametry oceny profilu lipidowego, aktualne wytyczne zalecają pozostanie przy wykorzystaniu TC i LDL-C jako głównych celów terapeutycznych. Normy stężeń we krwi wynoszą:

  • TC: < 5,0 mmol/l (190 mg/dl)
  • HDL-C: u kobiet ≥ 1,2 mmol/l (45 mg/dl), u mężczyzn ≥ 1,0 mmol/l (40 mg/dl)
  • TG: < 1,7 mmol/l (150 mg/dl).[2]Janina Stępińska, et al.: Konieczność ujednolicenia wartości docelowych wyników badań lipidowych w medycznych laboratoriach diagnostycznych w Polsce, Journal of Laboratory Diagnostics 2012. pełny tekst .PDF

Normy dla cholesterolu LDL są zależne od tego, jakie jest całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjenta i zostały omówione poniżej, w części Cele terapeutyczne

Korzystanie z wyników badań laboratoryjnych kojarzy nam się z prostym, bezpośrednim działaniem. Przykładowo, jeśli w badaniu zostaje stwierdzone, że pacjent ma za niski poziom żelaza, należy wprowadzić jego suplementację. Jeśli pacjent ma zbyt wysokie TSH, należy rozpocząć terapię niedoczynności tarczycy syntetycznymi hormonami. Tymczasem decyzję o potrzebie zastosowania interwencji medycznej i jej rodzaju nie podejmuje się na podstawie samego lipidogramu, a korzystając z oceny całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego na podstawie wybranego systemu.[3]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst

Jak rozumieć system SCORE (Systematic COronary Risk Evaluation)?

Szacuje się, że choroby układu sercowo-naczyniowego zabijają każdego roku ponad 4 miliony osób w Europie. Aby móc lepiej zapobiegać temu zjawisku, konieczne było wprowadzenie systemu, który ułatwi identyfikowanie pacjentów z grup zwiększonego ryzyka, a co za tym idzie wprowadzanie u nich odpowiednich interwencji medycznych, czyli zaleceń, takich jak zmiana stylu życia, diety, farmakoterapia, po to by to ryzyko zmniejszać. W tym celu, na podstawie licznych badań obserwacyjnych populacji, Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (The European Society of Cardiology) opracowało system SCORE.

System SCORE (ang. Systematic COronary Risk Evaluation) umożliwia oszacowanie 10-letniego ryzyka wystąpienia śmiertelnego incydentu związanego z miażdżycą, czyli ryzyka wystąpienia chorób, takich jak zawał serca, które doprowadzą do zgonu pacjenta. Bierze on pod uwagę wiek, płeć, skurczowe ciśnienie tętnicze i stężenie cholesterol. Dużą zaletą tego systemu jest możliwość dostosowania go do warunków populacji danego kraju i takie kalibracje zostały uwzględnione przy tworzeniu kart ryzyka dla populacji polskiej, która została przedstawiona na rysunku poniżej.[4]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst

Karta oceny ryzyka SCORE dla populacji polskiej.[5]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Uaktualniona wersja oceny ryzyka sercowo-naczyniowego Pol-SCORE 2015.  pełny tekst

Aby oszacować, jakie jest całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjenta, koniecznie jest zestawienie uwzględnionych czynników, czyli wartości skurczowego ciśnienia tętniczego krwi i cholesterolu całkowitego na odpowiedniej karcie ryzyka, z czterech do wyboru – kobiety niepalące, kobiety palące, mężczyźni niepalący, mężczyźni palący – w odpowiednim kwadracie, wybieranym na podstawie wieku pacjenta. Odczytana z małego kwadratu wartość liczbowa mówi o tym, jakie jest 10-letnie ryzyko wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego.

Przykładowo, jeśli parametr SCORE wynosi 7, oznacza to, że u pacjenta występuje 7% szans na to, że w ciągu 10 lat umrze na chorobę sercowo-naczyniową spowodowaną miażdżycą, taką jak np. zawał.

Jak w praktyce korzystać z systemu SCORE?

Choć korzystanie z systemu SCORE wydaje się być skomplikowane, w praktyce są to klarowne wytyczne decydujące o kwalifikacji do dalszego postępowania. Przyjrzyjmy się interpretacji SCORE na przykładzie omówionym poniżej. Na tej podstawie lekarz, będzie podejmować dalsze decyzje terapeutyczne.

Case study

62-letnia pani Ania, stała pacjentka twojej apteki. Ma podwyższone ciśnienie (141/87). Regularnie pyta o darmowe gazetki oraz ulotki o zdrowiu i opowiada Ci co nowego przeczytała na temat żurawiny, jak ważne jest jedzenie śniadań i że palenie papierosów powinno zostać całkowicie zakazane. Usłyszała ostatnio, że w jej wieku powinno się regularnie badać cholesterol, więc czym prędzej udała się sprawdzić czy wszystko jest w porządku. Bardzo się zmartwiła, ponieważ cholesterol całkowity ma na poziomie 215 mg/dl, a na karcie z wynikami norma wynosi do 190 mg/dl. Dodatkowo „zły” cholesterol jest równy 105 mg/dl. Prosi o konkretny suplement diety z monakoliną K, ponieważ jest zwolenniczką naturalnych preparatów, a sąsiadka mówiła, że jej pomógł.

Co możemy poradzić w takiej sytuacji?

Przede wszystkim wytłumacz pacjentce, że decyzje o wprowadzeniu farmakoterapii w przypadku zaburzeń lipidowych zawsze powinien podejmować lekarz. Należy zdecydowanie odradzić stosowanie suplementu diety, tłumacząc że nigdy nie mamy pewności co do jego składu i wyjaśnić, że monakolina K to po prostu inna nazwa lowastatyny (Lovastin, Lovasterol, Liprox). Warto wydrukować również dla pacjentki ulotkę przedstawiającą różnicę między lekiem a suplementem diety. Znajdziesz ją TU na stronie UlotkizApteki.pl.

Wytłumacz pani Ani, że lekarz nie podejmuje decyzji o dalszym postępowaniu na podstawie samych wyników lipidogramu. Wyniki cholesterolu potrzebne są, żeby oszacować jak wysokie jest u niej ryzyko wystąpienia zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych.
W tym celu zestawiamy dane pacjentki (wiek, wartość cholesterolu i ciśnienia skurczowego) na karcie oceny ryzyka SCORE.

  1. W pierwszej kolejności wybieramy odpowiednią kartę SCORE (jedna z czterech dużych kolumn) – w przypadku pani Ani, będą to kobiety niepalące.
  2. Następnie wybieramy kwadrat odpowiedni dla jej wieku – przedział 60-64 lat, czyli kwadrat opisany po prawej stronie „60”.
  3. Wybieramy kolumnę odpowiednią dla wartości cholesterolu całkowitego naszej pacjentki – przedział 190-230 mg/dl (5-6 mmol/l), czyli kolumnę, pod która widnieje cyfra 5.
  4. Następnie wybieramy wiersz odpowiadający wartościom jej ciśnienia skurczowego – przedział 140-160 mmHg, czyli wybieramy wiersz opisany po lewej stronie jako „140”.
  5. Miejsce przecięcia kolumny i wiersza wskazuje kwadrat z wartością liczbową odpowiednią dla parametru SCORE pani Ani, czyli 3.

Wartość SCORE u pani Ani wynosi 3, co oznacza że ryzyko że pani Ania w ciągu najbliższych 10 lat umrze z powodu choroby sercowo-naczyniowej związanej z miażdżycą (np. zwał, udar) wynosi 3% (ryzyko umiarkowane).

Dopiero na tej podstawie lekarz może decydować o dalszym postępowaniu terapeutycznym.

Dalsze postępowanie terapeutyczne

Na podstawie ustalonego ryzyka SCORE oraz poziomu LDL-C, lekarz podejmuje decyzja o dalszym postępowaniu. Pamiętaj jednak, że jeśli występują dodatkowe czynniki ryzyka, pacjenci mogą być klasyfikowani do grupy dużego lub bardzo dużego ryzyka niezależnie od wartości parametru SCORE.

Bardzo duże ryzyko sercowo-naczyniowe może być stwierdzone niezależnie od wartości SCORE u pacjentów z:

  • udokumentowaną chorobą układu sercowo-naczyniowego,
  • cukrzycą z powikłaniami narządowym,
  • ciężką przewlekłą chorobą nerek,
  • innymi głównymi czynnikami ryzyka: nadciśnieniem tętniczym, nikotynizmem, dyslipidemią.

Duże ryzyko sercowo-naczyniowe może być stwierdzone niezależnie od wartości SCORE u pacjentów z:

  • dużym nasileniem pojedynczego czynnika ryzyka (np. ciśnienie tętnicze krwi ≥ 180/110 mmHG),
  • cukrzycą (za wyjątkiem cukrzycy z powikłaniami narządowymi),
  • umiarkowaną przewlekłą chorobą nerek.

Strategie interwencji, na podstawie systemu SCORE i wartości LDL-C, znajdują się w tabeli poniżej.

Tabela 1. Strategie interwencji w dyslipidemii na podstawie systemu SCORE i wartości LDL-C

Poziom całkowitego
ryzyka sercowo-naczyniowego

SCORE (%)

Stężenie LDL

< 70 mg/dl

70 – 100 mg/dl

100 – 155 mg/dl

155 – 190 mg/dl

≥ 190 mg/dl

< 1,8 mmol/l

1,8 – 2,6 mmol/l

2,6 – 4 mmol/l

4 – 4,9 mmol/l

≥ 4,9 mmol/l

Niski

< 1

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Umiarkowany

1 – 5

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Duży

5 – 10 lub inne czynniki dużego ryzyka

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Bardzo duży

≥ 10

Lub inne czynniki bardzo dużego ryzyka

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Case study

U naszej pani Ani, u której wskaźnik SCORE wynosi 3%, a poziom LDL 105 mg/dl i nie występują inne duże lub bardzo duże czynniki ryzyka, lekarz zaleci zmiany w stylu życia, takie jak zdrowsza dieta i większa ilość spacerów. Nie ma konieczności wprowadzania u niej farmakoterapii na tym etapie.

Cel terapeutyczny w dyslipidemii

Pierwszorzędnym celem terapeutycznym jest obniżanie stężenia LDL-C i jest on dostosowany indywidualnie, według zasad przedstawionych w poniższej tabelce. Warto jednak zauważyć, że aktualne dane sugerują, że warto zmniejszać stężenie LDL-C do jak najniższych wartości.[6]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst

Tabela 2. Cele terapeutyczne w zależności od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Całkowite ryzyko sercowo-naczynioweCel terapeutyczny
Bardzo duże (SCORE ≥ 10%)LDL-C < 1,8 mmol/l (70 mg/dl) i zmniejszenie stężenia LDL-C o ≥ 50% względem wartości początkowej, jeśli wynosiła > 1,8 mmol/l
Duże (SCORE 5 – 10%)LDL-C < 2,6 mmol/l (100 mg/dl) i zmniejszenie stężenia LDL-C o ≥ 50% względem wartości początkowej, jeśli wynosiła > 2,6 mmol/l
Umiarkowane (SCORE 1 – 5%)LDL-C < 3 mmol/l (115 mg/dl)

Case study

Wprawdzie stężenie LDL-C u pani Ani mieści się w zakresie celu terapeutycznego dla umiarkowanego ryzyka sercowo-naczyniowego, jednak korzystne dla jej zdrowia będzie możliwie jak największe obniżenie stężenia LDL-C.  

Kilka słów podsumowania…

Pamiętaj, że lekarz nie podejmuje decyzji terapeutycznych na podstawie samych parametrów profilu lipidowego. Wykorzystuje go do oceny całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, w którym bierze pod uwagę m.in. wiek pacjenta, wartość ciśnienia tętniczego krwi, współwystępowanie innych chorób przewlekłych czy czynników ryzyka, takich jak nadwaga i rodzinnie występująca hipercholesterolemia. Podstawą leczenia zawsze jest modyfikacja stylu życia.

Czy widziałeś już kurs o diecie DASH polecanej w nadciśnieniu? Znajdziesz go na platformie PierwszyStół.pl:

mgr farm. Laura Krumpholz

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego SUM w Sosnowcu. Wiceprzewodnicząca ds. Human Resources Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Redaktor w grupie opieka.farm.

[artykuły] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Laura Krumpholz, i in.: Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/co-trzeba-wiedziec-o-normach-cholesterolu/) [dostęp: 21 kwietnia 2019]

Źródła:   [ + ]

1. Maciej Banach, et al.: Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016pełny tekst
2. Janina Stępińska, et al.: Konieczność ujednolicenia wartości docelowych wyników badań lipidowych w medycznych laboratoriach diagnostycznych w Polsce, Journal of Laboratory Diagnostics 2012. pełny tekst .PDF
3, 4, 6. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst
5. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Uaktualniona wersja oceny ryzyka sercowo-naczyniowego Pol-SCORE 2015.  pełny tekst
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 0 odpowiedzi, ma 1 głos, i został ostatnio zaktualizowany przez  Laura Krumpholz 2 miesiące, 1 tydzień temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #49595 Punkty: 0

    Laura Krumpholz mgr farm.
    35 pkt.

    U osób z prawidłowym lipidogramem badania należy powtarzać nie rzadziej niż raz na 3-5 lat, a u osób, u których wykryto hipercholesterolemię, po osiągnięciu prawidłowego poziomu LDL („złego cholesterolu”), badanie należy powtarzać co roku.

    (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?]

    Zapraszam do dyskusji.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej