Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?

Lipidogram (profil lipidowy), to grupa badań krwi pozwalająca na zaobserwowanie nieprawidłowości w stężeniach lipidów (dyslipidemii), które są jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy. Badania te wykonuje się przede wszystkim w celu oceny stopnia ryzyka sercowo-naczyniowego, czyli prawdopodobieństwa wystąpienia u pacjenta groźnych chorób układu krążenia, takich jak zawał serca czy udar. W praktyce najczęściej ocenianymi parametrami profilu lipidowego są cholesterol całkowity (TC), cholesterol LDL (lipoproteiny o małej gęstości, tzw. „zły cholesterol”), cholesterol HDL (lipoproteiny o dużej gęstości, tzw. „dobry cholersterol”) oraz trójglicerydy (TG).

U kogo należy badać profil lipidowy?

Według aktualnych rekomendacji badania przesiewowe profilu lipidowego powinny być wykonywane u:

  • osób z występującym co najmniej 1 czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, nikotynizm, cukrzyca, nadwaga, występowanie hipercholesterolemii w rodzinie),
  • mężczyzn po 40. roku życia,
  • kobiet po 50. roku życia lub po menopauzie,
  • osób z chorobami układu krążenia, przewlekłą chorobą nerek, chorobami o podłożu autoimmunologicznym,
  • dzieci powyżej 2. roku życia, u których w rodzinie występowały hipercholesterolemie, najlepiej pomiędzy 9. a 11. rokiem życia.[1]Maciej Banach, et al.: Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016pełny tekst

U osób z prawidłowym lipidogramem badania należy powtarzać nie rzadziej niż raz na 3-5 lat, a u osób, u których wykryto hipercholesterolemię, po osiągnięciu prawidłowego poziomu LDL („złego cholesterolu”), badanie należy powtarzać co roku. U dzieci, u których wyniki badań wykonanych pomiędzy 9.  a 11. roku życia są prawidłowe, badanie najlepiej powtórzyć w 18. roku życia.

Znasz już Zeszyty Apteczne Bezpieczeństwo stosowania leków u osób starszych ? Zapoznaj się z ofertą na stronie ZeszytyApteczne.pl. 

Interpretacja lipidogramu

Badanie parametrów TC, LDL-C, HDL-C, TG pozwala na oszacowanie ryzyka sercowo-naczyniowego. U  osób z wysokim stężeniem TG zalecane jest również wykonanie oznaczeń stężenia apoB, ponieważ u takich pacjentów wyniki badań LDL-C i HDL-C mogą być zawyżone lub zaniżone.

Mimo że badane są różne alternatywne parametry oceny profilu lipidowego, aktualne wytyczne zalecają pozostanie przy wykorzystaniu TC i LDL-C jako głównych celów terapeutycznych. Normy stężeń we krwi wynoszą:

  • TC: < 5,0 mmol/l (190 mg/dl)
  • HDL-C: u kobiet ≥ 1,2 mmol/l (45 mg/dl), u mężczyzn ≥ 1,0 mmol/l (40 mg/dl)
  • TG: < 1,7 mmol/l (150 mg/dl).[2]Janina Stępińska, et al.: Konieczność ujednolicenia wartości docelowych wyników badań lipidowych w medycznych laboratoriach diagnostycznych w Polsce, Journal of Laboratory Diagnostics 2012. pełny tekst .PDF

Normy dla cholesterolu LDL są zależne od tego, jakie jest całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjenta i zostały omówione poniżej, w części Cele terapeutyczne

Korzystanie z wyników badań laboratoryjnych kojarzy nam się z prostym, bezpośrednim działaniem. Przykładowo, jeśli w badaniu zostaje stwierdzone, że pacjent ma za niski poziom żelaza, należy wprowadzić jego suplementację. Jeśli pacjent ma zbyt wysokie TSH, należy rozpocząć terapię niedoczynności tarczycy syntetycznymi hormonami. Tymczasem decyzję o potrzebie zastosowania interwencji medycznej i jej rodzaju nie podejmuje się na podstawie samego lipidogramu, a korzystając z oceny całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego na podstawie wybranego systemu.[3]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst

Czytaj też:
Statyny: rano czy wieczorem?

Jak rozumieć system SCORE (Systematic COronary Risk Evaluation)?

Szacuje się, że choroby układu sercowo-naczyniowego zabijają każdego roku ponad 4 miliony osób w Europie. Aby móc lepiej zapobiegać temu zjawisku, konieczne było wprowadzenie systemu, który ułatwi identyfikowanie pacjentów z grup zwiększonego ryzyka, a co za tym idzie wprowadzanie u nich odpowiednich interwencji medycznych, czyli zaleceń, takich jak zmiana stylu życia, diety, farmakoterapia, po to by to ryzyko zmniejszać. W tym celu, na podstawie licznych badań obserwacyjnych populacji, Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (The European Society of Cardiology) opracowało system SCORE.

System SCORE (ang. Systematic COronary Risk Evaluation) umożliwia oszacowanie 10-letniego ryzyka wystąpienia śmiertelnego incydentu związanego z miażdżycą, czyli ryzyka wystąpienia chorób, takich jak zawał serca, które doprowadzą do zgonu pacjenta. Bierze on pod uwagę wiek, płeć, skurczowe ciśnienie tętnicze i stężenie cholesterol. Dużą zaletą tego systemu jest możliwość dostosowania go do warunków populacji danego kraju i takie kalibracje zostały uwzględnione przy tworzeniu kart ryzyka dla populacji polskiej, która została przedstawiona na rysunku poniżej.[4]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst

Karta oceny ryzyka SCORE dla populacji polskiej.[5]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Uaktualniona wersja oceny ryzyka sercowo-naczyniowego Pol-SCORE 2015.  pełny tekst

Aby oszacować, jakie jest całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjenta, koniecznie jest zestawienie uwzględnionych czynników, czyli wartości skurczowego ciśnienia tętniczego krwi i cholesterolu całkowitego na odpowiedniej karcie ryzyka, z czterech do wyboru – kobiety niepalące, kobiety palące, mężczyźni niepalący, mężczyźni palący – w odpowiednim kwadracie, wybieranym na podstawie wieku pacjenta. Odczytana z małego kwadratu wartość liczbowa mówi o tym, jakie jest 10-letnie ryzyko wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego.

Przykładowo, jeśli parametr SCORE wynosi 7, oznacza to, że u pacjenta występuje 7% szans na to, że w ciągu 10 lat umrze na chorobę sercowo-naczyniową spowodowaną miażdżycą, taką jak np. zawał.

Jak w praktyce korzystać z systemu SCORE?

Choć korzystanie z systemu SCORE wydaje się być skomplikowane, w praktyce są to klarowne wytyczne decydujące o kwalifikacji do dalszego postępowania. Przyjrzyjmy się interpretacji SCORE na przykładzie omówionym poniżej. Na tej podstawie lekarz, będzie podejmować dalsze decyzje terapeutyczne.

Case study

62-letnia pani Ania, stała pacjentka twojej apteki. Ma podwyższone ciśnienie (141/87). Regularnie pyta o darmowe gazetki oraz ulotki o zdrowiu i opowiada Ci co nowego przeczytała na temat żurawiny, jak ważne jest jedzenie śniadań i że palenie papierosów powinno zostać całkowicie zakazane. Usłyszała ostatnio, że w jej wieku powinno się regularnie badać cholesterol, więc czym prędzej udała się sprawdzić czy wszystko jest w porządku. Bardzo się zmartwiła, ponieważ cholesterol całkowity ma na poziomie 215 mg/dl, a na karcie z wynikami norma wynosi do 190 mg/dl. Dodatkowo „zły” cholesterol jest równy 105 mg/dl. Prosi o konkretny suplement diety z monakoliną K, ponieważ jest zwolenniczką naturalnych preparatów, a sąsiadka mówiła, że jej pomógł.

Co możemy poradzić w takiej sytuacji?

Przede wszystkim wytłumacz pacjentce, że decyzje o wprowadzeniu farmakoterapii w przypadku zaburzeń lipidowych zawsze powinien podejmować lekarz. Należy zdecydowanie odradzić stosowanie suplementu diety, tłumacząc że nigdy nie mamy pewności co do jego składu i wyjaśnić, że monakolina K to po prostu inna nazwa lowastatyny (Lovastin, Lovasterol, Liprox). Warto wydrukować również dla pacjentki ulotkę przedstawiającą różnicę między lekiem a suplementem diety. Znajdziesz ją TU na stronie UlotkizApteki.pl.

Wytłumacz pani Ani, że lekarz nie podejmuje decyzji o dalszym postępowaniu na podstawie samych wyników lipidogramu. Wyniki cholesterolu potrzebne są, żeby oszacować jak wysokie jest u niej ryzyko wystąpienia zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych.
W tym celu zestawiamy dane pacjentki (wiek, wartość cholesterolu i ciśnienia skurczowego) na karcie oceny ryzyka SCORE.

  1. W pierwszej kolejności wybieramy odpowiednią kartę SCORE (jedna z czterech dużych kolumn) – w przypadku pani Ani, będą to kobiety niepalące.
  2. Następnie wybieramy kwadrat odpowiedni dla jej wieku – przedział 60-64 lat, czyli kwadrat opisany po prawej stronie „60”.
  3. Wybieramy kolumnę odpowiednią dla wartości cholesterolu całkowitego naszej pacjentki – przedział 190-230 mg/dl (5-6 mmol/l), czyli kolumnę, pod która widnieje cyfra 5.
  4. Następnie wybieramy wiersz odpowiadający wartościom jej ciśnienia skurczowego – przedział 140-160 mmHg, czyli wybieramy wiersz opisany po lewej stronie jako „140”.
  5. Miejsce przecięcia kolumny i wiersza wskazuje kwadrat z wartością liczbową odpowiednią dla parametru SCORE pani Ani, czyli 3.

Wartość SCORE u pani Ani wynosi 3, co oznacza że ryzyko że pani Ania w ciągu najbliższych 10 lat umrze z powodu choroby sercowo-naczyniowej związanej z miażdżycą (np. zwał, udar) wynosi 3% (ryzyko umiarkowane).

Dopiero na tej podstawie lekarz może decydować o dalszym postępowaniu terapeutycznym.

Czytaj też:
Równoważne dawki statyn [Case #2]

Dalsze postępowanie terapeutyczne

Na podstawie ustalonego ryzyka SCORE oraz poziomu LDL-C, lekarz podejmuje decyzja o dalszym postępowaniu. Pamiętaj jednak, że jeśli występują dodatkowe czynniki ryzyka, pacjenci mogą być klasyfikowani do grupy dużego lub bardzo dużego ryzyka niezależnie od wartości parametru SCORE.

Bardzo duże ryzyko sercowo-naczyniowe może być stwierdzone niezależnie od wartości SCORE u pacjentów z:

  • udokumentowaną chorobą układu sercowo-naczyniowego,
  • cukrzycą z powikłaniami narządowym,
  • ciężką przewlekłą chorobą nerek,
  • innymi głównymi czynnikami ryzyka: nadciśnieniem tętniczym, nikotynizmem, dyslipidemią.

Duże ryzyko sercowo-naczyniowe może być stwierdzone niezależnie od wartości SCORE u pacjentów z:

  • dużym nasileniem pojedynczego czynnika ryzyka (np. ciśnienie tętnicze krwi ≥ 180/110 mmHG),
  • cukrzycą (za wyjątkiem cukrzycy z powikłaniami narządowymi),
  • umiarkowaną przewlekłą chorobą nerek.

Strategie interwencji, na podstawie systemu SCORE i wartości LDL-C, znajdują się w tabeli poniżej.

Tabela 1. Strategie interwencji w dyslipidemii na podstawie systemu SCORE i wartości LDL-C

Poziom całkowitego
ryzyka sercowo-naczyniowego

SCORE (%)

Stężenie LDL

< 70 mg/dl

70 – 100 mg/dl

100 – 155 mg/dl

155 – 190 mg/dl

≥ 190 mg/dl

< 1,8 mmol/l

1,8 – 2,6 mmol/l

2,6 – 4 mmol/l

4 – 4,9 mmol/l

≥ 4,9 mmol/l

Niski

< 1

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Umiarkowany

1 – 5

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Duży

5 – 10 lub inne czynniki dużego ryzyka

Obniżanie poziomu lipidów nie jest konieczne

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Bardzo duży

≥ 10

Lub inne czynniki bardzo dużego ryzyka

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, można rozważyć farmakoterapię

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Konieczne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, z jednoczesną farmakoterpią

Case study

U naszej pani Ani, u której wskaźnik SCORE wynosi 3%, a poziom LDL 105 mg/dl i nie występują inne duże lub bardzo duże czynniki ryzyka, lekarz zaleci zmiany w stylu życia, takie jak zdrowsza dieta i większa ilość spacerów. Nie ma konieczności wprowadzania u niej farmakoterapii na tym etapie.

Cel terapeutyczny w dyslipidemii

Pierwszorzędnym celem terapeutycznym jest obniżanie stężenia LDL-C i jest on dostosowany indywidualnie, według zasad przedstawionych w poniższej tabelce. Warto jednak zauważyć, że aktualne dane sugerują, że warto zmniejszać stężenie LDL-C do jak najniższych wartości.[6]Polskie Towarzystwo Kardiologiczne: Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku, 2017pełny tekst

Tabela 2. Cele terapeutyczne w zależności od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Całkowite ryzyko sercowo-naczynioweCel terapeutyczny
Bardzo duże (SCORE ≥ 10%)LDL-C 1,8 mmol/l
Duże (SCORE 5 – 10%)LDL-C 2,6 mmol/l
Umiarkowane (SCORE 1 – 5%)LDL-C

Case study

Wprawdzie stężenie LDL-C u pani Ani mieści się w zakresie celu terapeutycznego dla umiarkowanego ryzyka sercowo-naczyniowego, jednak korzystne dla jej zdrowia będzie możliwie jak największe obniżenie stężenia LDL-C.  

Kilka słów podsumowania…

Pamiętaj, że lekarz nie podejmuje decyzji terapeutycznych na podstawie samych parametrów profilu lipidowego. Wykorzystuje go do oceny całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, w którym bierze pod uwagę m.in. wiek pacjenta, wartość ciśnienia tętniczego krwi, współwystępowanie innych chorób przewlekłych czy czynników ryzyka, takich jak nadwaga i rodzinnie występująca hipercholesterolemia. Podstawą leczenia zawsze jest modyfikacja stylu życia.

Czy widziałeś już kurs o diecie DASH polecanej w nadciśnieniu? Znajdziesz go na platformie PierwszyStół.pl:

Data ostatniej aktualizacji: 11.02.2019.

mgr farm. Laura Krumpholz

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego SUM w Sosnowcu. Wiceprzewodnicząca ds. Human Resources Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Redaktor w grupie opieka.farm.

[artykuły] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Laura Krumpholz, i in.: Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/co-trzeba-wiedziec-o-normach-cholesterolu/) [dostęp: 17 lutego 2019]



Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 0 odpowiedzi, ma 1 głos, i został ostatnio zaktualizowany przez  Laura Krumpholz 6 dni, 6 godziny temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #49595 Punkty: 0

    Laura Krumpholz mgr farm.
    35 pkt.

    U osób z prawidłowym lipidogramem badania należy powtarzać nie rzadziej niż raz na 3-5 lat, a u osób, u których wykryto hipercholesterolemię, po osiągnięciu prawidłowego poziomu LDL („złego cholesterolu”), badanie należy powtarzać co roku.

    (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: Co trzeba wiedzieć o normach cholesterolu?]

    Zapraszam do dyskusji.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

28 Udostępnień
Udostępnij28
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp