Prewencja udaru mózgu

W profilaktyce udaru warto podjąć regularny wysiłek fizyczny. U zdrowych osób zalecane jest 40 min umiarkowanej do intensywnej aktywności aerobowej 3-4 razy w tygodniu. Dieta śródziemnomorska wzbogacona w orzechy może być również korzystna w prewencji udarów.

Udarem mózgu nazywany wszystkie objawy wynikające z nagłego zaburzenia czynności mózgu, co związane jest z zaburzeniami krążenia mózgowego. Wyróżnia się dwa typu udarów – niedokrwienny i krwotoczny. Najczęściej występującą postacią udaru mózgu jest udar niedokrwienny, rzadsze są krwotoki śródmózgowe i podpajęczynówkowe. Żeby zaburzenia czynności mózgu uznać za udar, muszą trwać dłużej niż 24 h. To właśnie czas trwania odróżnia udar od tzw. przemijającego ataku niedokrwiennego (z ang. transient ischemic attack – TIA), który ustępuje najczęściej w ciągu kilku do kilkunastu minut.

Częstość występowania udaru mózgu

Co roku na świecie, wg WHO, zapada na niego blisko 15 mln osób, a wśród nich 5,5 mln umiera. W naszym kraju częstość zachorowań na udar wynosi 175/100 000 u mężczyzn i 125/100 000 u kobiet,[1]Kaczorowski R., Murjas B., Bartosik-Psujek H.: Rozwój i nowe perspektywy leczenia udaru mózgu w Polsce, Medical Review T. 13, z. 4 (2015), s. 376-386 abstrakt a śmiertelność w przebiegu udaru mózgu należy do jednej z większych na świecie.[2]Szczuchniak W, Sobolewski P, Kozera G: Opóźnienia przed- i wewnątrzszpitalne w udarze mózgu: przyczyny, skutki, zapobieganie, Forum Medycyny Rodzinnej 2016, 10(3):119-128. abstrakt Z tego powodu tak bardzo istotna jest profilaktyka i odpowiednie rozpoznanie pierwszych objawów w celu udzielenia jak najszybszej pomocy choremu.

Charakterystyczne objawy udaru mózgu

Stopień uszkodzenia mózgu zależy od ciężkości niedokrwienia. Jeżeli jest on łagodny, obrażenia występują powoli. Przy ciężkim niedokrwieniu już w ciągu 15-30 min może dojść do obumarcia dotkniętych tkanek. Z tego względu bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie i wezwanie pomocy. Naszą czujność powinny wzbudzić następujące objawy:

  • niedowład połowy ciała,
  • upośledzenie mowy (mowa bełkotliwa),
  • zaburzenia widzenia,
  • utrata przytomności.

Warto pamiętać, że nie w każdym wypadku udarowi towarzyszy ból głowy, jest on związany z wylewem (udarem krwotocznym).

Czytaj też:
Kolka niemowlęca: przyczyny, dieta i dostępne preparaty

Profilaktyka pierwotna udaru mózgu

W zapobieganiu udarowi mózgu bardzo istotne jest zadbanie o ogólny stan zdrowia. Według ASA (American Stroke Association) 80 % udarów można uniknąć.

Warto podjąć regularny wysiłek fizyczny w celu utrzymania wagi ciała < 30 kg/m2, a nawet <27 kg/m2 (patrz też: Kalkulator BMI). U zdrowych osób zalecane jest 40 min umiarkowanej do intensywnej aktywności aerobowej 3-4 razy w tygodniu. Dieta śródziemnomorska wzbogacona w orzechy może być również korzystna w prewencji udarów.[3]Larsson SC, Wallin A, Wolk A, Markus HS: Differing association of alcohol consumption with different stroke types: a systematic review and meta-analysis.BMC Med. 2016 Nov 24;14(1):178. abstrakt

Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych czynników które należy wyeliminować. Pomocna w tym celu może być nikotynowa terapia zastępcza (NiQuitin, Nicorette), bupropion (Zyban) czy wereniklina (Champix).[4]James F. Meschia, Cheryl Bushnell, Bernadette Boden-Albala et al.: Guidelines for the Primary Prevention of Stroke. A Statement for Healthcare Professionals From the American Heart Association/American Stroke Association, Stroke 2014, 45(12) abstrakt

Rola ograniczenia spożycia alkoholu w zapobieganiu udarom jest niejasna. W dużych ilościach wiąże się on z częstszym występowaniem wszystkich typów udarów, a zwłaszcza udarów krwotocznych. Z drugiej strony jednak sugeruje się korzystny wpływ umiarkowanego (20–30g/dobę) spożycia alkoholu w profilaktyce udarów niedokrwiennych.[5]Larsson SC, Wallin A, Wolk A, Markus HS: Differing association of alcohol consumption with different stroke types: a systematic review and meta-analysis.BMC Med. 2016 Nov 24;14(1):178. abstrakt

Wiejec informacji na temat udaru znajdziesz w Zeszycie Aptecznym pt. Bezpieczeństwo stosowania leków u osób starszych.

Odpowiednie leczenie schorzeń już występujących

W przypadku istnienia chorób zwiększających ryzyko wystąpienia udaru mózgu, skuteczne leczenie i odpowiednia kontrola schorzeń podstawowych zmniejsza niebezpieczeństwo występowania udaru mózgu.

Jak donoszą badania, nadciśnienie tętnicze czterokrotnie zwiększa ryzyko udaru mózgu, a obniżenie wartości ciśnienia już o 10/5 mm Hg pozwala na zmniejszenie tego ryzyka o około 30%. Przy nadciśnieniu tętniczym należy je utrzymywać poniżej 140/90 mmHg, u chorych na cukrzycę: 130/80 mmHg.[6]Strepikowska A., Buciński A.: Udar mózgu – czynniki ryzyka i profilaktyka, Postępy Farmakoterapii.65 (1) 2009 pełny tekst .PDF  Poza stosowanymi lekami hipotensyjnymi, warto poradzić pacjentowi zmiany w stylu życia mające udowodnioną skuteczność w obniżaniu podwyższonego ciśnienia tętniczego. Można wśród nich wymienić:

  • redukcję masy ciała u osób z  nadwagą bądź otyłością,
  • dietę DASH,
  • ograniczenie spożycia sodu w codziennej diecie, poprzez zmniejszenie dosalania potraw,
  • zwiększoną aktywność fizyczną wpływającą na redukcję masy ciała,
  • ograniczenie spożycia alkoholu.

Nie bez znaczenia w kwestii zwiększonego ryzyka wystąpienia udaru mózgu są dyslipidemie. Badania potwierdziły, że każdy 1 mmol/l podwyższonego cholesterolu całkowitego zwiększa ryzyko udaru u pacjentów obu płci o 6–25%.[7]Strepikowska A., Buciński A.: Udar mózgu – czynniki ryzyka i profilaktyka, Postępy Farmakoterapii.65 (1) 2009 pełny tekst .PDF   Stąd też przy podwyższonym poziomie lipidów zalecana jest terapia hipolipemizująca (redukcja stężenia cholesterolu całkowitego <5 mmol/l (193 mg/dl), przy zastosowaniu statyn.[8]Błaszczyk B., Czerneckim R.,Prędota-Panecka H.: Profilaktyka pierwotna i wtórna udarów mózgu. Studia Medyczne 2008; 9:71-75 pełny tekst

 Wykazano, że zmniejszają one częstość występowania udaru i śmiertelność o około 30%.[9]Strepikowska A., Buciński A.: Udar mózgu – czynniki ryzyka i profilaktyka, Postępy Farmakoterapii.65 (1) 2009 pełny tekst .PDF

U chorych z migotaniem przedsionków, z zaburzeniami układu krzepnięcia oraz wadami serca konieczna jest profilaktyka przeciwzakrzepowa.

W leczeniu przeciwzakrzepowym stosowane są najczęściej doustne antykoagulanty:

  • antagonistów witaminy K: acenokumarol (Acenocumarol WZF), warfaryna (Warfarin),
  • inhibitory trombiny: dabigatran (Pradaxa),
  • inhibitory czynnika Xa: rywaroksaban (Xarelto), apiksaban (Eliquis).

Leki przeciwpłytkowe stosuje się, gdy doustne antykoagulanty są przeciwwskazane. Ich skuteczność jest jednak znacznie mniejsza.

Czytaj też:
Przegląd Lekowy: RZS, udar, nadciśnienie [Case #01]

Profilaktyka wtórna udaru mózgu

Po pierwszorazowym zachorowaniu, ryzyko nawrotu wynosi ok. 10-12% w pierwszym roku (największe w ciągu pierwszych tygodni po ostrym epizodzie) i 5-8% w kolejnych latach. Incydent TIA jest ważnym czynnikiem ryzyka udaru.

Profilaktyka wtórna powinna opierać się, podobnie jak pierwotna, na zmianach stylu życia. Niezbędna jest także farmakoterapia (leczenie przeciwpłytkowe i przeciwkrzepliwe), a jeśli jest konieczne leczenie chirurgiczne zmian zakrzepowych w tętnicach szyjnych.[10]Błaszczyk B., Czerneckim R.,Prędota-Panecka H.: Profilaktyka pierwotna i wtórna udarów mózgu. Studia Medyczne 2008; 9:71-75 pełny tekst

mgr farm. Maria Anna Możdżeń

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im Piastów Śląskich we Wrocławiu.

[artykuły] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Maria Możdżeń, i in.: Prewencja udaru mózgu, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/prewencja-udaru-mozgu/) [dostęp: 20 maja 2019]

Źródła:   [ + ]

1. Kaczorowski R., Murjas B., Bartosik-Psujek H.: Rozwój i nowe perspektywy leczenia udaru mózgu w Polsce, Medical Review T. 13, z. 4 (2015), s. 376-386 abstrakt
2. Szczuchniak W, Sobolewski P, Kozera G: Opóźnienia przed- i wewnątrzszpitalne w udarze mózgu: przyczyny, skutki, zapobieganie, Forum Medycyny Rodzinnej 2016, 10(3):119-128. abstrakt
3, 5. Larsson SC, Wallin A, Wolk A, Markus HS: Differing association of alcohol consumption with different stroke types: a systematic review and meta-analysis.BMC Med. 2016 Nov 24;14(1):178. abstrakt
4. James F. Meschia, Cheryl Bushnell, Bernadette Boden-Albala et al.: Guidelines for the Primary Prevention of Stroke. A Statement for Healthcare Professionals From the American Heart Association/American Stroke Association, Stroke 2014, 45(12) abstrakt
6, 7, 9. Strepikowska A., Buciński A.: Udar mózgu – czynniki ryzyka i profilaktyka, Postępy Farmakoterapii.65 (1) 2009 pełny tekst .PDF
8, 10. Błaszczyk B., Czerneckim R.,Prędota-Panecka H.: Profilaktyka pierwotna i wtórna udarów mózgu. Studia Medyczne 2008; 9:71-75 pełny tekst
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 3 odpowiedzi, ma 4 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Konrad Tuszyński 2 miesiące temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #51389 Punkty: 0

    Maria Możdżeń mgr farm.
    29 pkt.

    W profilaktyce udaru warto podjąć regularny wysiłek fizyczny w celu utrzymania wagi ciała < 30 kg/m2 (a nawet <27 kg/m2). U zdrowych osób zalecane jest 40 min umiarkowanej do intensywnej aktywności aerobowej 3-4 razy w tygodniu. Dieta śródziemnomorska wzbogacona w orzechy może być również korzystna w prewencji udarów.

    (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: Prewencja udaru mózgu]

    Zapraszam do dyskusji.

  • #51515 Punkty: 2

    Jakub Lenard mgr farm.
    290 pkt.

    Temat udarów jest bardzo ciekawy, ponieważ wbrew pozorom mało o nich wiemy i wiele procedur, które się powszechnie stosuje nie ma oparcia w nauce albo jest co najmniej bardzo kontrowersyjna, np. terapia trombilityczna czy rewaskularyzacja w bezobjawowej miażdżycy tętnic szyjnych.

    Jeśli chodzi o praktyczne wskazówki profesor Peter Rothwell radzi, żeby przy podejrzeniu udaru (jakiekolwiek udaropodobne objawy neurologiczne) brać aspirynę, tak samo jak przy podejrzeniu zawału serca. Przy TIA aspiryna może zmniejszyć ryzyko udaru o 80%. Ja się zastanawiałem, co jeśli udar jest krwotoczny, a nie niedokrwienny? Podobno korzyści są ogromne, a ryzyko bardzo małe.

    Jeśli chodzi o profilaktykę opartą o terapię hipolipemizującą to według mnie nie ma to większych podstaw naukowych. Badania jasno pokazują, że stopień zwężenia tętnicy nie jest dobrym czynnikiem predykcyjnym wystąpienia udaru. Osoby z rodzinną hipercholesterolemią i ekstremalnie wysokimi wartościami LDL nie mają zwiększonego ryzyka udaru i brak jest zmian miażdżycowych w ich tętnicach mózgowych. Badania z użyciem randomizacji mendeliańskiej analizującej zależność między polimorfizmem genów warunkujących niski LDL a ryzykiem udary pokazują, że nie ma żadnego związku. Między stężeniem całkowitego cholesterolu u ludzi w wieku 70+ i nadciśnieniem a śmiertelnością z powodu udarów jest zależność odwrotnie a nie wprost proporcjonalna. U ludzi z najwyższym stężeniem TC i LDL ryzyko względne udaru krwotocznego mózgu (głównie śródmózgowego) jest niższe a nie wyższe. Inne leki hipolipemizujące takie jak niacyna czy fibraty nie zmniejszają ryzyka udarów.

    W przypadku statyn dowody też nie są jakieś super. Na przykład metaanaliza dotycząca prewencji pierwotnej u ludzi w wieku 65+ pokazuje na brak wpływu na udary. W przypadku prewencji wtórnej statyny zmniejszają ryzyko (5-letnie NNT = 125) chociaż nie dotyczy to kobiet i raczej nie ma to związku z lipidogramem tylko z plejotropowym działąniem statyn.

    No i ciekawostka dietetyczna – w jedynym chyba dietetycznym RCT w kontekście udarów 2 lata wysokotłuszczowej bogatej w nasycone kwasy tłuszczowe diety (nie mylić z DASH ;)) zmniejszyło IMT tętnicy szyjnej i objętość ściany tętnicy (mierzonej przy użyciu trójwymiarowego badania USG). Jedynym niezależnym czynnikiem predykcyjnym rozwoju miażdżycy był zależny od redukcji masy ciała spadek ciśnienia krwi. W przypadku TC i LDL-C odnotowano brak związku.

    Biorąc to wszystko pod uwagę to nie wiem kto i w jaki magiczny sposób obliczył, że cholesterol to warto mieć akurat <193, żeby zmniejszyć ryzyko udaru. Czary 😀

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #51517 Punkty: 1

    Maria Kowalczuk mgr farm.
    303 pkt.

    A jak to jest z tym stresem? Mnie się zdaje, że to on jest największym, cichym zabójcą naszych czasów 🙁

    A tak przy okazji zapytam, czy lajkowanie zostało wyłączone na zawsze?

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Zapraszamy:

Nie odnaleziono wydarzeń!
Więcej
Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej