Regeneracja flory bakteryjnej pochwy po antybiotykoterapii

Jednym z działań ubocznych antybiotykoterapii są zaburzenia mikroflory pochwy, a co za tym idzie – zwiększenie ryzyka występowania różnego rodzaju infekcji. Najwięcej infekcji spowodowanych jest przez bakterie (40-45%), ale powszechne są też infekcje grzybicze (20-25%) i pierwotniakowe (np. Trichomonas vaginalis 15-20%). Według niektórych danych nawet 72% kobiet może pozostać niezdiagnozowanych.[1]Medscape.com: Vaginitis. [dostęp: 8.11.2018] Co poradzić pacjentce, która przychodzi do nas z tym intymnym problemem? 

Rola flory bakteryjnej w zapobieganiu infekcjom

Największą część fizjologicznej flory pochwy, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym, stanowią bakterie Lactobacillus sp. Mają one zdolność przekształcania glikogenu (wielocukru uwalnianego ze złuszczanych komórek nabłonka pochwy) do kwasu mlekowego. Jedną z ich najważniejszych funkcji jest utrzymywanie odpowiedniego poziomu pH – na poziomie między 3,8 a 4,4[2]Progresses in vaginal microflora physiology and implications for bacterial vaginosis and candidiasis. Womens Health (Lond). 2016;12(3):283-91. pełny tekst – kwaśne środowisko hamuje wzrost bakterii chorobotwórczych i stanowi najważniejszy mechanizm ochronny przed bakteryjnymi infekcjami pochwy. 

Mikroflora pochwy pod wpływem wielu czynników, takich jak np. faza cyklu miesiączkowego, higiena pochwy, ciąża, stosunek płciowy lub stosowanie środków antykoncepcyjnych ulega ciągłym zmianom, co stwarza mniej lub bardziej korzystne warunki dla zasiedlenia przez patogenne mikroorganizmy.[3]Progresses in vaginal microflora physiology and implications for bacterial vaginosis and candidiasis. Womens Health (Lond). 2016;12(3):283-91. pełny tekst Nie ulega wątpliwości, że antybiotykoterapia może zmieniać mikroflorę środowiska pochwy. W momencie zredukowania liczby pałeczek kwasu mlekowego pod wpływem działania antybiotyku dochodzi do podwyższenia pH, co sprzyja infekcjom bakteryjnym, pierwotniakowym (powodowanym przez rzęsistka Trichomonas vaginalis), czy infekcjom wywołanym przez Chlamydiae.

W naturalnym środowisku pochwy zachowana jest równowaga między grzybami a bakteriami. Jeśli liczba bakterii zostaje zredukowana, przewagę zyskują grzyby np. Candida albicans, które w wyniku zmian w mikroflorze mają lepsze warunki do namnażania. Istnieją badania, które wskazują, że podawanie bakterii probiotycznych w infekcjach grzybiczych pochwy może zwiększać skuteczność terapii lekami przeciwgrzybiczymi i zapobiegać nawrotom.[4]Kovachev SM, Vatcheva-Dobrevska RS. Local Probiotic Therapy for Vaginal Candida albicans Infections. Probiotics Antimicrob Proteins. 2015 Mar;7(1):38-44. abstrakt

Czytaj też:
Czy antybiotyki mogą zmniejszać skuteczność środków antykoncepcyjnych?

Na jakie objawy może skarżyć się pacjentka?

Stan zapalny pochwy może objawiać się świądem, bólem, pieczeniem i upławami z pochwy.

Kobiety, które mają skłonności do nawracających infekcji grzybiczych pochwy, nie powinny prowadzić samoleczenia. W takim przypadku niezbędna jest konsultacja z ginekologiem.

Preparaty zawierające bakterie kwasu mlekowego

Dzięki podawaniu pałeczek kwasu mlekowego dochodzi do odbudowy bakterii środowiska pochwy, które zostały zniszczone w trakcie antybiotykoterapii. Ich podawanie można rozpocząć zaraz po zakończeniu leczenia antybiotykiem lub w trakcie leczenia, ponieważ wiele z bakterii probiotycznych jest oporna na najczęściej stosowane antybiotyki i chemioterapeutyki. Przykładem jest preparat Invag zawierający szczepy bakterii oporne na norfloksacynę (Nolicin), metronidazol (Metronidazol Polpharma) i kwas nalidyksowy.[5]ChPL Invag

Polecenie probiotyków możesz polecić zarówno w celu zapobiegania infekcjom, jak i wspomagająco podczas leczenia np. lekami przeciwgrzybiczymi. 

Wśród doustnych preparatów zawierających bakterie kwasu mlekowego dostępne są leki, takie jak:

  • Lacidofil, 
  • Lakcid,
  • Lakcid forte,
  • Trilac

oraz liczne produkty spożywcze dedykowane kobietom np.:

  • PrOVag (DŚSSPM),
  • Lacibios Femina (suplement diety),
  • Trilac lady (suplement diety),
  • Trivagin (suplement diety).

Możesz polecić również preparaty do stosowania miejscowego (dopochwowe). W aptece dostępne są leki OTC, takie jak:

  • Lactovaginal, 
  • InVag

oraz wyroby medyczne np.:

  • Floragyn, 
  • Medivag,
  • Gynomed Vaginal Active.

Dobrze jest zacząć ich stosowanie na drugi lub trzeci dzień po odstawieniu antybiotyku, najlepiej wieczorem przed pójściem spać. Pamiętajmy, żeby zwrócić uwagę pacjentce, że preparaty zawierające poddane liofilizacji żywe bakterie muszą być przechowywane w temperaturze poniżej 20 oC, najlepiej w lodówce.

Preparaty zakwaszające

Przykładami preparatów dopochwowych sprzyjających utrzymaniu kwaśnego pH pochwy to:

  • Multi-Gyn Actigel (wyrób medyczny) – kwaśny żel dopochwowy z opatentowanym kompleksem polisacharydów, które przyczepiają się do błony śluzowej pochwy i w ten sposób zapobiega gromadzeniu się szkodliwych bakterii, 
  • Multi-Gyn FloraPlus (wyrób medyczny) – zawiera kompleks polisacharydów i prebiotyki
  • Replens MD (wyrób medyczny) – bioadhezyjny kwaśny żel, który również normalizuje podwyższone pH, po aplikacji utrzymuje się około 3 dni na ścianie pochwy, gdzie tworzy powłokę ochronną; preparat ten należy stosować co trzeci dzień rano, ponieważ aktywność w ciągu dnia sprzyja lepszemu rozprowadzeniu zawartej w żelu substancji czynnej.
Czytaj też:
Preparaty bez recepty na zapalenie dróg moczowych

Po zastosowaniu tych preparatów odczuwalne może być chwilowe lekkie szczypanie, które ustępuje w ciągu kilku minut – warto poinformować o tym pacjenta.

Witamina C i kwas mlekowy

Kolejnym rozwiązaniem są globulki dopochwowe zawierające witaminę C,[6]Petersen E.E., Magnani P.: Efficacy and safety of vitamin C vaginal tablets in the treatment of non-specific vaginitis. A randomised, double blind, placebo-controlled study. European Journal Of Obstetrics Gynecology And Reproductive Biology, 2004; 117(1): 70-75 abstrakt takie jak:

  • Feminella Vagi C (wyrób medyczny), tabletki dopochwowe zawierające 250 mg witaminy C, należy podawać 1 tabletkę wieczorem przed snem, według producenta co najmniej przez 6 dni, 
  • VITAgyn C (wyrób medyczny) – z estrem kwasu palmitynowego i kwasu askorbinowego, oprócz globulek dostępny jest również krem dopochwowy o tej samej nazwie.

Wśród żeli dopochwowych z kwasem mlekowym wymienić można wyroby medyczne, takie jak Abiofem, zawierający również glikogen, oraz Feminum fit i Medivag

Leczenie kwasem mlekowym lub witaminą C można rozpocząć już w trakcie antybiotykoterapii i najlepiej kontynuować je przez kolejne 3-5 dni po zakończeniu antybiotyku. Te postacie leków stosuje się wieczorem, przed pójściem spać, najlepiej w pozycji leżącej.

Pamiętajmy, że powyższe rozwiązania są bezpieczne i odpowiednie dla pacjentek, które nie borykają się z nawracającymi infekcjami pochwy i chcą zastosować preparat profilaktycznie. W innym przypadku to ginekolog powinien określić skład flory na podstawie wymazu i wskazać odpowiednie leczenie.      

O czym poinformować pacjentkę?

Konsultując pacjentki zmagające się ze skutkami ubocznymi antybiotykoterapii, warto przekazać im następujące uwagi: 

  • preparaty regenerujące mikroflorę pochwy są wskazane tylko dla kobiet dorosłych,
  • bardzo rzadko mogą pojawić się miejscowe działanie niepożądane takie jak świąd, pieczenie, swędzenie, czy zaczerwienienie,
  • nie ma sensu stosować ich w czasie menstruacji,
  • witamina C dostępna we wspomnianych wyżej preparatach może wpływać na wyniki badań laboratoryjnych,
  • nie ma zastrzeżeń do stosowania opisanych preparatów w okresie ciąży i karmienia.
Czytaj też:
Kolka niemowlęca: przyczyny, dieta i dostępne preparaty

Na forach internetowych krąży informacja, że w przypadku infekcji pochwy może pomóc jogurt, ale tylko podany dopochwowo (!). Oczywiście nie jest to dobry pomysł, ponieważ szczepy bakterii zawarte w produkcie mlecznym nie odgrywają żadnej znaczącej roli we florze pochwy i w związku z tym nie mają szans, aby się tam zasiedlić. Ponadto jogurt może być częściowo skażony różnymi grzybami, co sprawia, że może stanowić wręcz źródło infekcji(!). Dlatego też należy stanowczo odradzić ten pomysł.[7]eMedicineHealth.com: Vaginal infections [dostęp: 8.11.2018[8]Eckard S.: Infekcje bakteryjne. MedPharm Polska, 2012

Data ostatniej aktualizacji: 30.11.2018.

Portal opieka.farm to niezależna i bezpłatna baza wiedzy. Pomóż ją współtworzyć komentując artykuły:
→ Widzisz błąd? Zaproponuj zmianę.
→ W opracowaniu zabrakło ważnego preparatu? Skomentuj i napisz jakiego.
→ Dysponujesz dobrym źródłem? Wklej link lub dodaj plik PDF.
Komentarz innego użytkownika był pomocny? Kliknij: PRZYDATNE!

mgr farm. Paulina Gorol

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Odbywała staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w latach 2016/17.

[artykuły] [nawiąż kontakt]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

Redaktor Prowadząca portalu opieka.farm. Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UM w Lublinie. Magister farmacji w Aptece u Farmaceutów (AuF).

[artykuły] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Paulina Gorol, i in.: Regeneracja flory bakteryjnej pochwy po antybiotykoterapii, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/regeneracja-flory-bakteryjnej-pochwy-po-antybiotykoterapii/) [dostęp: 18 grudnia 2018]



Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 3 odpowiedzi, ma 4 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Agnieszka Żur 2 tygodnie, 4 dni temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #45482 Punkty: 4

    Piotr Bednarek mgr farm.
    8 pkt.

    U nas pacjentki chcą od razu Nystatynę bez rp.Odmawiamy.Jak je przekonać do kapsułek z kwasem mlekowym?.
    Często też sugerują się reklamami z TV.Ja nie jestem też w stanie postawić diagnozy czy to bakterie czy grzyby.Jak wtedy poradzić pacjentce aby kuracja była skuteczna?

    4 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #45490 Punkty: 3

    Tomasz Cholewa mgr farm.
    15 pkt.

    jak to możliwe ,że provag w kapsułkach działa na narząd niebędący częścią układu pokarmowego?

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 2 tygodnie, 4 dni temu przez  Tomasz Cholewa.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 2 tygodnie, 4 dni temu przez  Tomasz Cholewa.
  • #45497 Punkty: 6

    Agnieszka Żur mgr farm.
    78 pkt.

    Cytując jedną publikację:

    The concept of delivering lactobacilli orally to repopulate the vagina was first reported in 2001 [76], and based upon the question “if urogenital pathogens can do this, why cannot lactobacilli”? The organisms were delivered in a milk base and shown to be recovered from the rectum [77]; therefore supporting the concept that ingested strains could pass through the intestine, reach the rectum, and potentially ascend to the vagina. This was confirmed independently by others [78].

    Migracja z odbytu 🙂

    6 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

10 Udostępnień
Udostępnij10
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp