Co tak naprawdę wiemy o witaminie K2 MK-4 i MK-7?

Suplementy diety dostępne w Polsce zawierają jedynie 75-100 µg witaminy K2 MK-7, czyli od 1.8 do 5 razy mniej niż te podawane pacjentom w badaniach klinicznych (180 µg, 360 µg i 375 µg).

Witamina K to grupą rozpuszczalnych w tłuszczach związków:

  1. K1 (filochinon),
  2. K2 (menachinony),
    • menachinony o krótkim łańcuchu (z MK-4 na czele),
    • menachinony o długim łańcuchu (MK-7, MK-8 i MK-9),
  3. K3 (menadion) – pochodna syntetyczna używana jako dodatek do karmy dla zwierząt,
  4. K4 i K5 – pozostałe pochodne syntetyczne.

W budowie chemicznej częścią wspólną jest 2-metylo-1,4-naftochinonowy pierścień. Natomiast różnią się stopniem nasycenia i długością izoprenoidowego łańcucha w pozycji 3. Liczba izoprenoidowych jednostek odpowiada nazwie menachinonu (tj. MK-4 = 4 jednostki izoprenoidowe). Wydłużanie apolarnego łańcucha nadaje kolejnym strukturom nieznacznie większe właściwości lipofilowe.

Funkcja witaminy K

Zarówno witamina K1 jak i K2 są kofaktorami enzymu γ-glutamylokarboksylazy odpowiadającej za zamianę reszt kwasu glutaminowego do reszt kwasu γ-karboksyglutaminowego (Gla). Gla obecne w białkach odpowiada za wiązanie jonów wapnia – warunkując ich aktywność biologiczną m.in. w procesach krzepnięcia krwi, metabolizmie kości, przeciwdziałaniu wapnieniu naczyń, regulacji proliferacji komórkowej i przewodzenia sygnałów.

Do grupy białek zależnych od witaminy K zalicza się:

  • czynniki krzepnięcia krwi: II, VII, IX, X, białka S, C, Z, białka Gla macierzy, nerkowe białka Gla,
  • białko zatrzymania wzrostu (Gas6) o właściwościach mitogennych, anyapoptotycznych, utrzymujących komórkę w fazie G,
  • osteokalcyna – odpowiadająca za przyłączanie i zakotwiczanie wapnia w hydroksyapatycie kości
  • białko GRP regulujące stężenie pozakomórkowego wapnia w komórkach chrząstek oraz kości,
  • periostyna biorąca udział w zewnątrzkomórkowej mineralizacji macierzy w bogatych w kolagen tkankach.

Witamina K w diecie

Warto pamiętać, że:

  • RDA dla witamin K dla dorosłych kobiet wynosi: 90 µg, dla mężczyzn 120 µg,
  • wśród najlepszych źródeł witaminy K1 wymienia się zieloną kapustę, zielone części rzepy, szpinak, jarmuż, brokuły, soję, sok marchwiowy oraz dynię; (Czytaj więcej: Źródła witaminy K w diecie) natomiast źródeł witamin K2 należy upatrywać w mięsie, produktach mlecznych, serach oraz innych produktach poddawanych fermentacji[1]abstrakt; przy równowadze flory bakteryjnej jelita grubego również i tam powstają niewielkie ilości witaminy K2,
  • witamina K1, w porównaniu do K2 ma mniejszą biodostępność[2]Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. abstrakt,
  • istnieją badania sugerujące, że forma MK-4 ma mniejszą biodostępność od formy MK-7 ale zarówno ich skala (badanie na grupie 20 zdrowych kobiet z Japonii, polegające na suplementacji przez 7 dni witaminą MK-4 i MK-7)[3]abstrakt jak i ilość nie mogą być podstawą jednoznacznej odpowiedzi.

Wpływ witaminy K na układ kostny

Głównym mechanizmem wpływu witaminy K na kości jest pobudzanie γ-karboksylacji osteokalcyny[4]Koshihara Y., Hoshi K.: Vitamin K2 enhances osteocalcin accumulation in the extracellular matrix of human osteoblasts in vitro. J Bone Miner Res 1997, 12: 431-437 oraz wpływ na białko GRP i periostynę. W badaniach in vitro sugeruje się dodatkowy mechanizm działania witamin K na kości: apoptotyczny wpływ reszty geranylowogeranylowej łańcucha bocznego naftochinonu na osteoklasty[5]Cell Mol Biol (Noisy-le-grand) 46: 129-143, 2000 lub obniżenie aktywności kinazy C[6]Mol Cell Biochem 228: 39-47, 2001) 46: 129-143, 2000. W przypadku formy MK-4 w badaniach in vitro sugeruje się: hamujący wpływ na resorbcję kości indukowanej witaminą 1,25(OH)2D3 oraz prostaglandynę E, hamowanie różnicowania osteoklastów, stymulację mineralizacji ludzkich osteoblastów i odkładanie osteokacyny w macierzy komórkowej[7]Hara K., Akiyama Y., Nakamura T., Murota S., Morita I.: The inhibitory effect of vitamin K2 (Menatetrenone) on bone resorption may be related to its side chain. Bone 1995, 16: 179-184. [8]Koshihara Y., Hoshi K., Ishibashi H., Shiraki M.: Vitamin K2 promotes 1α25(OH)2 vitamin D3 – induced mineralization in human periosteal osteoblast. Calcif Tissue Int 1996, 59: 466-473. . Z badań przeprowadzonych na króliczych osteoklastach wynika, że przeciwieństwie do witaminy K1, MK-4 powoduje apoptozę osteoklastów, hamując osteoklastyczną resorbcję kości[9]Kameda T., Miyazawa K., Mori Y., Yuasa T., Shiokawa M., Nakamaru Y., Mano H., Hakeda Y., Kameda A., Kumegawa M.: Vitamin K2 inhibits osteoclastic bone resorption by inducing osteclast apoptosis. Biochem Biophys Res Commun 1996, 220: 515-519.. Forma MK-7 może dodatkowo indukować ekspresję genów i powstawanie szeregu białek (np. osteokalcyny) w osteoblastach wpływając na ich funkcję[10]Int J Mol Med. 2005 Feb;15(2):231-6. Menaquinone-7 regulates the expressions of osteocalcin, OPG, RANKL and RANK in osteoblastic MC3T3E1 cells..

Czytaj też:
FODMAPs a problemy z układem pokarmowym. Dieta w zespole jelita drażliwego (IBS).

Co o wpływie witaminy K na kości mówią badania kliniczne?

Przeprowadzono stosunkowo niewiele badań klinicznych dotyczących form MK-4 i MK-7 witaminy K2:

MK-4MK-7
Suplementacja niskimi dawkami witaminy K2 (MK-4) przez 12 miesięcy poprawia metabolizm i zapobiega pogarszaniu stanu kości przedramienia u Japonek w wieku postmenopauzalnym.
Badanie RCT, w którym 48 zdrowych kobiet kobiet między 50, a 65 rokiem życia otrzymywało placebo lub witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie. Po 12 miesiącach zaobserwowano istotny spadek poziomu niekarboksylowanej osteokalcyny jak i wyraźne zahamowanie spadku gęstości kości w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.
Trzyletnia suplementacja niskimi dawkami metachinonu-7 pomaga zahamować pogarszanie stanu kości u zdrowych kobiet w okresie postmenopauzalnym.
244 zdrowych kobiet w okresie postmenopauzalnym otrzymywało przez 3 lata placebo lub witaminę K2 MK-7 w dawce 180 µg dziennie. W wyniku czego istotnie zahamowany został spadek gęstości szyjki kości udowej i lędźwiowego odcinka kręgosłupa w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.
Suplementacja menatetreonem, witaminą D2 i wapniem zapobiega niekręgowym złamaniom u kobiet w podeszłym wieku z chorobą Alzheimera
Badanie RCT, w którym uczestniczyło 100 dotkniętych chorobą Alzheimera kobiet (otrzymywały witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie. Suplementowana była też witamina D 1000 IU i wapń przez 2 lata) oraz 100 nieleczonych kobiet. W przeciągu 2 lat w grupie nieleczonych kobiet doszło do 22 różnych złamań, a poziom demineralizacji kości wzrósł o 2,3%. W grupie leczonej doszło do 3 złamań, a poziom demineralizacji kości spadł o 5,2%.
Suplementacja witaminy K2 nie wpływa na pogarszanie stanu kości u kobiet w wieku postmenopauzalnym
Badanie RCT, w którym 334 zdrowych kobiet między 50 a 60 rokiem życia otrzymywało placebo lub witaminę K2 MK-7 w dawce 360 µg dziennie. Po 12 miesiącach suplementacji mimo spadku poziomu niekarboksylowanej osteokalcyny nie wykazano istotnie statystycznego zahamowania spadku gęstości kości szyjki kości udowej w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.
Suplementacja witaminą K2 poprawia geometrię kości biodrowej i stanu kości u kobiet w okresie postmenopauzalnym
Badanie RCT, w którym wzięło udział 325 kobiet w okresie postmenopauzalnym. Otrzymywały one witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie przez okres trzech lat. W wyniku czego istotnie zahamowany został spadek gęstości szyjki kości udowej.
Leczenie witaminą MK-7 zapobiega niszczeniu istoty gąbczastej kości
Badanie RCT, w którym 142 kobiety w okresie postmenopauzalnym otrzymywało placebo lub witaminę K2 MK-7 w dawce 375 µg dziennie. Suplementowana była również witamina D (38 μg/dziennie) i wapń (800 mg/dziennie). Po 12 miesiącach obserwacji wyniki były analogiczne do powyższego badania tj. mimo spadku poziomu niekarboksylowanej osteokalcyny nie wykazano zahamowania spadku gęstości kości.
Czytaj też:
Tran i preparaty z kwasami omega-3

Widoczne jest, że forma MK-4 hamuje demineralizację kości w dużo większej dawce w porównaniu do formy MK-7. W części badań nad MK-7 nie osiągnięto wyraźnej poprawy stanu kości mimo zmiany stężenia markerów (karboksylowana i niekarboksylowana osteokalcyna). Co więcej, podobne do witaminy K2 efekty ochronne osiągalne są również w przypadku suplementacji witaminy K1[11]Vitamin K1 supplementation retards bone loss in postmenopausal women between 50 and 60 years of age. abstrakt.

Paradoks wapniowy i wpływ na układ krążenia

Wykazano, że osoby chore na osteoporozę intensywnie suplementujące wapń mogą doprowadzić to tzw. paradoksu wapniowego, w którym jednocześnie obserwuje się niski poziom wapnia w kościach i jego wysoki poziom w naczyniach tętniczych, co prowadzi do ich zwapnienia. U fundamentów tego zjawiska może leżeć niedobór witaminy K2. Na szczęście kalcyfikacji naczyń można zapobiegać, a nawet ją odwrócić, stosując preparaty lub dietę bogatą w witaminę K2. Udowodniono to w szeregu badań, z badaniem rotterdamskim na czele. Co więcej sugeruje się, że pośród witamin K2, największą aktywnością w tym względzie wykazują typy długołańcuchowe (MK-7, MK-9).

MK-4MK-7K1
Wpływ suplementacji metachinonu-4 na zwapnienie naczyń wieńcowych i sztywność tętnic
Badanie RCT obejmujące 26 kobiet w wieku postmenopauzalnym, przyjmujące witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie przez 12 miesięcy. W rezultacie nie otrzymano istotnych statystycznie zmian w poziomie zwapnienia i sztywności tętnic. Korzyści z suplementacji w postaci spadku sztywności tętnic widoczne były jedynie u osób z wysokim poziomem PIVKA-2.
Suplementacja metachinonu-7 poprawia elastyczność tętnic u zrowych kobiet w okresie postmenopauzalnym
Badanie RCT, w którym uczestniczyło 368 zdrowych kobiet w wieku postmenopauzalnym. 244 z nich przyjmowało witaminę K2 MK-7 w dawce 180 µg dziennie przez trzy lata, pozostałe przyjmowały placebo. W rezultacie otrzymano istotną statystycznie poprawę elastyczności tętnic.
Suplementacja witaminą K i postęp zwapnienia naczyń wieńcowych u kobiet i mężczyzn w podeszłym wieku
Badanie RCT, w którym uczestniczyło 452 zdrowych mężczyzn i kobiet w wieku pomenopauzalnym. 229 z nich przyjmowało codziennie przez 3 lata multiwitaminę zawierającą 500 μg witaminy K1. Druga grupa przyjmowała multiwitaminę bez witaminy K1. W wyniku czego otrzymano spowolnienie zwapnienia tętnic.
Czytaj też:
Witamina D - co wiemy na pewno? Reklamy vs. EBM

UWAGA: Należy mieć na uwadze to, że suplementy diety dostępne w Polsce zawierają 75-100 µg K2 MK-7, czyli od 1.8 do 5 razy mniej niż te podawane pacjentom w badaniach klinicznych –  180/360/375 (wyjątkiem jest tu Kinon200). 

Witamina K i leczenie nowotworów

Dostępne są doniesienia o wpływie witaminy K2 MK-4 na komórki rakowe w białaczce, raku płuc, raku wątroby. Dokładne mechanizmy działania nie są jednak znane. Większość badań przeprowadzona była wyłącznie in vitro.

Kilka słów podsumowania…

Witaminy z grupy K pełnią ważną rolę zarówno w procesach krzepnięcia krwi, jak i metabolizmie kości. W profilaktyce osteoporozy zaleca się dietę zawierającą witaminę D, wapń oraz witaminę K (przede wszystkim witaminę K1 K2 stanowi niewielki procent). Skuteczność form MK-4 względem MK-7 należy uznać w świetle obecnie dostępnych badań za nierozstrzygniętą. Pojawiające się informacje o dramatycznie różnym czasie rozpadu obu form (wysnuwane na podstawie jednego badania na zwierzętach) trzeba uznać za niewiarygodne, a zabiegi producentów – jako działania marketingowe. Dawki obecne w suplementach diety wydają się być niewystarczające.

Zobacz też Czytaj też: Witamina D: co wiemy na pewno? Reklamy vs. EBM

mgr farm. Jakub Dereń

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Odbywał staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły]

Cytuj ten artykuł jako:
Jakub Dereń, i in.: Co tak naprawdę wiemy o witaminie K2 MK-4 i MK-7?, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/witamina-k2-mk4-mk7/) [dostęp: 21 kwietnia 2019]

Źródła:   [ + ]

Share on facebook
Facebook 0
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn 0
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 16 odpowiedzi, ma 13 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Konrad Tuszyński 11 miesiące, 1 tydzień temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #12619 Punkty: 2

    Jakub Dereń mgr farm.
    49 pkt.

    Suplementy diety dostępne w Polsce zawierają jedynie 75-100 µg witaminy K2 MK-7, czyli od 1.8 do 5 razy mniej niż te podawane pacjentom w badaniach klinicznych (180 µg, 360 µg i 375 µg).

    (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: Co tak naprawdę wiemy o witaminie K2 MK-4 i MK-7?]

    Zapraszam do dyskusji.

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #12645 Punkty: 1

    Marcin Piątek mgr farm.
    191 pkt.

    Kinon 200 ma 200ug K2 MK7.

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #12653 Punkty: 3

    Emilia Blaski mgr farm.
    32 pkt.

    Świetny artykuł, właśnie na takie opracowanie czekałam 😉 Btw, panu Ziębie zrobiłoby się smutno gdyby przeczytał…

    3 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #12666 Punkty: 2

    Dominika Pietrzyk mgr farm.
    132 pkt.

    To jak w takim razie potraktować pacjenta, który przyjmuje leki przeciwkrzepliwe i jednocześnie jest narażony na osteoporozę? Jaki schemat suplementacji jest w takiej sytuacji zalecany?

    P.S. czemu Zięba by się zasmucił? Twierdzi coś ciekawego na temat witaminy K?

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #12717 Punkty: 3

    Jakub Lenard mgr farm.
    289 pkt.

    https://chrismasterjohnphd.com/2016/12/09/the-ultimate-vitamin-k2-resource/#infographic1 Tu jest ciekawy tekst, z wieloma kolorowymi obrazkami, jakby się komuś nie chciało czytać 🙂 Jest też baza, w której można wyszukać zawartość witaminy K2 w danym produkcie spożywczym, np. gęsia wątróbka ma 369 μg/100 g https://chrismasterjohnphd.com/2016/12/09/the-ultimate-vitamin-k2-resource/#database Przy lekach przeciwzakrzepowych jakiekolwiek drastyczne zmiany w podaży witaminy K, zwłaszcza z suplementów, nie są wskazane. Duże dawki wapnia z suplementów są prawdopodobnie niebezpieczne, można starać się wierzyć, że razem z witaminą D już nie, ale to tylko wiara. Z suplementów pozostaje cynk i magnez https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26491117 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4469220/ i ewentualnie suplementy z kolagenem, chociaż z nimi to nie do końca wiadomo jak jest. Do tego treningi siłowe i niestosowanie diety niskobiałkowej i niskokalorycznej. A tak na marginesie – statyny hamują syntezę witaminy K2 i zwiększają objętość gęstych zwapnień w tętnicach. Ale niektórzy twierdzą, że niebezpieczne są tylko mikrozwapnienia, a makrozwapnienia zwiększają stabilność blaszek miażdżycowych.

    3 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #12741 Punkty: 2

    Tomasz Rodacki mgr farm.
    47 pkt.

    Dawka Mk-4 w cytowanych w tabeli badaniach to 45 mg.

    Ciekawe badanie.

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23530987

    Pozdrawiam

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #12747 Punkty: 1

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.1K pkt.

    Ciekawe badanie. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23530987

    Tak, dlatego też w ulotce dla pacjentów na warfarynie/acenokumarolu zamieściliśmy zdanie:

    Nie zaleca się dodatkowej suplementacji witaminą K u dorosłych osób. Witamina K2 może zmniejszać skuteczność leczenia znosząc działanie leków przeciwzakrzepowych.

    PS. Dzięki za uwagę, jednostka poprawiona (Kuba!).

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #16179 Punkty: 0

    Jadwiga Kornik mgr farm.
    29 pkt.

    właśnie miałam się pytać o Waszą opinię nt. interakcji K2 MK-7 z warfaryną lub acenokumarolem i jej wpływem na krzepliwość 🙂

  • #22601 Punkty: 1

    Aleksandra Walkowiak mgr farm.
    1 pkt.

    A czy coś wiadomo na temat przyjmowania leku Xarelto razem z K2-Mk7 ??

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #22604 Punkty: 5

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.1K pkt.

    Skoro zmiany w spożyciu witaminy K1 nie mają wpływu na wahania INR podczas stosowania bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa (Xarelto, Eliquis) i inhibitorów trombiny (Pradaxa), możemy śmiało założyć, że zwiększone spożycie K2 też nie zwiększy krzepliwości. Zwłaszcza że wpływ K2 na krzepliwość jest bardziej hipotetyczny niż rzeczywisty.

    5 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #25407 Punkty: 0

    “Until that time, we propose to use an upper safety limit
    for intake of 50 g/d for long-chain menaquinones (including
    MK-7) in patients on oral anticoagulant treatment […]such amount
    would lead to a disturbance of the INR value of no more than 10%,
    which may be regarded as tolerable in the management of oral
    anticoagulant therapy.”

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17158229

  • #25514 Punkty: 1

    Tomasz Rodacki mgr farm.
    47 pkt.

    “Until that time, we propose to use an upper safety limit for intake of 50 μg/d for long-chain menaquinones (including MK-7) in patients on oral anticoagulant treatment.”

    W powyższej publikacji jest mowa o mikrogramach.

    Pozdrawiam.

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #27329 Punkty: 1

    Agnieszka Żur mgr farm.
    99 pkt.

    I mowa nie o wszystkich antykoagulantach, tylko o acenokumarolu. Ale dzięki za link. Czyli stosowanie polskich suplementów w połączeniu z Warfinem/acenokomarolem jest niewskazane, bo większość zawiera więcej niż 50mcg.

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #28676 Punkty: 3

    Piotr Szopliński mgr farm.
    26 pkt.

    Ciekawe opracowanie.

    A jeszcze kilka lat temu wit. K2 miały w portfolio tylko Solgar i Swanson a nikt tego nie chciał kupować, a teraz każda firma od suplementów walczy.

    Czy aby na pewno nie ma przyzwoitych źródeł K2 w europejskiej diecie?

    Dla przykładu brokuł*:

    http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2356/2

     

    (*Zakładając, że metabolizm K1 -> K2 u ludzi rzeczywiście zachodzi efektywnie)

    3 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #35397 Punkty: 1

    Jakub Dzięgielewski tech. farm.
    5 pkt.

    Wielu pacjentów zadaje pytanie na temat poprawy wchłaniania/przyswajania samej witaminy D, stosując ją razem z witaminą K. Nie znalazłem do tej pory żadnych artykułów potwierdzających taką tezę, wg mnie to mit, a co Wy wiecie na ten temat?

     

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
  • #35854 Punkty: 2

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.1K pkt.

    Jeśli przez przyswajanie rozumiemy wchłanianie w przewodzie pokarmowym, to jest to mit. Wiemy jednak, że te witaminy działają synergistycznie.

    The Synergistic Interplay between Vitamins D and K for Bone and Cardiovascular Health: A Narrative Review (2017)

    więc teoretycznie przy niedoborach K2 (??) jej suplementacja mogłaby być wskazana.

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej
108 Udostępnień
Udostępnij108
Udostępnij
Email
WhatsApp