Co tak naprawdę wiemy o witaminie K2 MK-4 i MK-7?

Witamina K to grupą rozpuszczalnych w tłuszczach związków:

  1. K1 (filochinon),
  2. K2 (menachinony),
    • menachinony o krótkim łańcuchu (z MK-4 na czele),
    • menachinony o długim łańcuchu (MK-7, MK-8 i MK-9),
  3. K3 (menadion) – pochodna syntetyczna używana jako dodatek do karmy dla zwierząt,
  4. K4 i K5 – pozostałe pochodne syntetyczne.

W budowie chemicznej częścią wspólną jest 2-metylo-1,4-naftochinonowy pierścień. Natomiast różnią się stopniem nasycenia i długością izoprenoidowego łańcucha w pozycji 3. Liczba izoprenoidowych jednostek odpowiada nazwie menachinonu (tj. MK-4 = 4 jednostki izoprenoidowe). Wydłużanie apolarnego łańcucha nadaje kolejnym strukturom nieznacznie większe właściwości lipofilowe.

Funkcja witaminy K

Zarówno witamina K1 jak i K2 są kofaktorami enzymu γ-glutamylokarboksylazy odpowiadającej za zamianę reszt kwasu glutaminowego do reszt kwasu γ-karboksyglutaminowego (Gla). Gla obecne w białkach odpowiada za wiązanie jonów wapnia – warunkując ich aktywność biologiczną m.in. w procesach krzepnięcia krwi, metabolizmie kości, przeciwdziałaniu wapnieniu naczyń, regulacji proliferacji komórkowej i przewodzenia sygnałów.

Do grupy białek zależnych od witaminy K zalicza się:

  • czynniki krzepnięcia krwi: II, VII, IX, X, białka S, C, Z, białka Gla macierzy, nerkowe białka Gla,
  • białko zatrzymania wzrostu (Gas6) o właściwościach mitogennych, anyapoptotycznych, utrzymujących komórkę w fazie G,
  • osteokalcyna – odpowiadająca za przyłączanie i zakotwiczanie wapnia w hydroksyapatycie kości
  • białko GRP regulujące stężenie pozakomórkowego wapnia w komórkach chrząstek oraz kości,
  • periostyna biorąca udział w zewnątrzkomórkowej mineralizacji macierzy w bogatych w kolagen tkankach.
Witamina K w diecie

Warto pamiętać, że:

  • RDA dla witamin K dla dorosłych kobiet wynosi: 90 µg, dla mężczyzn 120 µg,
  • wśród najlepszych źródeł witaminy K1 wymienia się zieloną kapustę, zielone części rzepy, szpinak, jarmuż, brokuły, soję, sok marchwiowy oraz dynię; (Czytaj więcej: Źródła witaminy K w diecie) natomiast źródeł witamin K2 należy upatrywać w mięsie, produktach mlecznych, serach oraz innych produktach poddawanych fermentacji[1]abstrakt; przy równowadze flory bakteryjnej jelita grubego również i tam powstają niewielkie ilości witaminy K2,
  • witamina K1, w porównaniu do K2 ma mniejszą biodostępność[2]Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. abstrakt,
  • istnieją badania sugerujące, że forma MK-4 ma mniejszą biodostępność od formy MK-7 ale zarówno ich skala (badanie na grupie 20 zdrowych kobiet z Japonii, polegające na suplementacji przez 7 dni witaminą MK-4 i MK-7)[3]abstrakt jak i ilość nie mogą być podstawą jednoznacznej odpowiedzi.
Wpływ na układ kostny

Głównym mechanizmem wpływu witaminy K na kości jest pobudzanie γ-karboksylacji osteokalcyny[4]Koshihara Y., Hoshi K.: Vitamin K2 enhances osteocalcin accumulation in the extracellular matrix of human osteoblasts in vitro. J Bone Miner Res 1997, 12: 431-437 oraz wpływ na białko GRP i periostynę. W badaniach in vitro sugeruje się dodatkowy mechanizm działania witamin K na kości: apoptotyczny wpływ reszty geranylowogeranylowej łańcucha bocznego naftochinonu na osteoklasty[5]Cell Mol Biol (Noisy-le-grand) 46: 129-143, 2000 lub obniżenie aktywności kinazy C[6]Mol Cell Biochem 228: 39-47, 2001) 46: 129-143, 2000. W przypadku formy MK-4 w badaniach in vitro sugeruje się: hamujący wpływ na resorbcję kości indukowanej witaminą 1,25(OH)2D3 oraz prostaglandynę E, hamowanie różnicowania osteoklastów, stymulację mineralizacji ludzkich osteoblastów i odkładanie osteokacyny w macierzy komórkowej[7]Hara K., Akiyama Y., Nakamura T., Murota S., Morita I.: The inhibitory effect of vitamin K2 (Menatetrenone) on bone resorption may be related to its side chain. Bone 1995, 16: 179-184. [8]Koshihara Y., Hoshi K., Ishibashi H., Shiraki M.: Vitamin K2 promotes 1α25(OH)2 vitamin D3 – induced mineralization in human periosteal osteoblast. Calcif Tissue Int 1996, 59: 466-473. . Z badań przeprowadzonych na króliczych osteoklastach wynika, że przeciwieństwie do witaminy K1, MK-4 powoduje apoptozę osteoklastów, hamując osteoklastyczną resorbcję kości[9]Kameda T., Miyazawa K., Mori Y., Yuasa T., Shiokawa M., Nakamaru Y., Mano H., Hakeda Y., Kameda A., Kumegawa M.: Vitamin K2 inhibits osteoclastic bone resorption by inducing osteclast apoptosis. Biochem Biophys Res Commun 1996, 220: 515-519.. Forma MK-7 może dodatkowo indukować ekspresję genów i powstawanie szeregu białek (np. osteokalcyny) w osteoblastach wpływając na ich funkcję[10]Int J Mol Med. 2005 Feb;15(2):231-6. Menaquinone-7 regulates the expressions of osteocalcin, OPG, RANKL and RANK in osteoblastic MC3T3E1 cells..

Czytaj też:
Lekarz powiedział, że probiotyk nie jest potrzebny [Case #16]
Co o wpływie na kości mówią badania kliniczne?

Przeprowadzono stosunkowo niewiele badań klinicznych dotyczących form MK-4 i MK-7 witaminy K2:

MK-4MK-7
Suplementacja niskimi dawkami witaminy K2 (MK-4) przez 12 miesięcy poprawia metabolizm i zapobiega pogarszaniu stanu kości przedramienia u Japonek w wieku postmenopauzalnym.
Badanie RCT, w którym 48 zdrowych kobiet kobiet między 50, a 65 rokiem życia otrzymywało placebo lub witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie. Po 12 miesiącach zaobserwowano istotny spadek poziomu niekarboksylowanej osteokalcyny jak i wyraźne zahamowanie spadku gęstości kości w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.
Trzyletnia suplementacja niskimi dawkami metachinonu-7 pomaga zahamować pogarszanie stanu kości u zdrowych kobiet w okresie postmenopauzalnym.
244 zdrowych kobiet w okresie postmenopauzalnym otrzymywało przez 3 lata placebo lub witaminę K2 MK-7 w dawce 180 µg dziennie. W wyniku czego istotnie zahamowany został spadek gęstości szyjki kości udowej i lędźwiowego odcinka kręgosłupa w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.
Suplementacja menatetreonem, witaminą D2 i wapniem zapobiega niekręgowym złamaniom u kobiet w podeszłym wieku z chorobą Alzheimera
Badanie RCT, w którym uczestniczyło 100 dotkniętych chorobą Alzheimera kobiet (otrzymywały witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie. Suplementowana była też witamina D 1000 IU i wapń przez 2 lata) oraz 100 nieleczonych kobiet. W przeciągu 2 lat w grupie nieleczonych kobiet doszło do 22 różnych złamań, a poziom demineralizacji kości wzrósł o 2,3%. W grupie leczonej doszło do 3 złamań, a poziom demineralizacji kości spadł o 5,2%.
Suplementacja witaminy K2 nie wpływa na pogarszanie stanu kości u kobiet w wieku postmenopauzalnym
Badanie RCT, w którym 334 zdrowych kobiet między 50 a 60 rokiem życia otrzymywało placebo lub witaminę K2 MK-7 w dawce 360 µg dziennie. Po 12 miesiącach suplementacji mimo spadku poziomu niekarboksylowanej osteokalcyny nie wykazano istotnie statystycznego zahamowania spadku gęstości kości szyjki kości udowej w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.
Suplementacja witaminą K2 poprawia geometrię kości biodrowej i stanu kości u kobiet w okresie postmenopauzalnym
Badanie RCT, w którym wzięło udział 325 kobiet w okresie postmenopauzalnym. Otrzymywały one witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie przez okres trzech lat. W wyniku czego istotnie zahamowany został spadek gęstości szyjki kości udowej.
Leczenie witaminą MK-7 zapobiega niszczeniu istoty gąbczastej kości
Badanie RCT, w którym 142 kobiety w okresie postmenopauzalnym otrzymywało placebo lub witaminę K2 MK-7 w dawce 375 µg dziennie. Suplementowana była również witamina D (38 μg/dziennie) i wapń (800 mg/dziennie). Po 12 miesiącach obserwacji wyniki były analogiczne do powyższego badania tj. mimo spadku poziomu niekarboksylowanej osteokalcyny nie wykazano zahamowania spadku gęstości kości.
Czytaj też:
Suplementy diety na wzrok - porównanie preparatów dostępnych na rynku

Widoczne jest, że forma MK-4 hamuje demineralizację kości w dużo większej dawce w porównaniu do formy MK-7. W części badań nad MK-7 nie osiągnięto wyraźnej poprawy stanu kości mimo zmiany stężenia markerów (karboksylowana i niekarboksylowana osteokalcyna). Co więcej, podobne do witaminy K2 efekty ochronne osiągalne są również w przypadku suplementacji witaminy K1[11]Vitamin K1 supplementation retards bone loss in postmenopausal women between 50 and 60 years of age. abstrakt.

Paradoks wapniowy i wpływ na układ krążenia

Wykazano, że osoby chore na osteoporozę intensywnie suplementujące wapń mogą doprowadzić to tzw. paradoksu wapniowego, w którym jednocześnie obserwuje się niski poziom wapnia w kościach i jego wysoki poziom w naczyniach tętniczych, co prowadzi do ich zwapnienia. U fundamentów tego zjawiska może leżeć niedobór witaminy K2. Na szczęście kalcyfikacji naczyń można zapobiegać, a nawet ją odwrócić, stosując preparaty lub dietę bogatą w witaminę K2. Udowodniono to w szeregu badań, z badaniem rotterdamskim na czele. Co więcej sugeruje się, że pośród witamin K2, największą aktywnością w tym względzie wykazują typy długołańcuchowe (MK-7, MK-9).

MK-4MK-7K1
Wpływ suplementacji metachinonu-4 na zwapnienie naczyń wieńcowych i sztywność tętnic
Badanie RCT obejmujące 26 kobiet w wieku postmenopauzalnym, przyjmujące witaminę K2 MK-4 w dawce 45 mg dziennie przez 12 miesięcy. W rezultacie nie otrzymano istotnych statystycznie zmian w poziomie zwapnienia i sztywności tętnic. Korzyści z suplementacji w postaci spadku sztywności tętnic widoczne były jedynie u osób z wysokim poziomem PIVKA-2.
Suplementacja metachinonu-7 poprawia elastyczność tętnic u zrowych kobiet w okresie postmenopauzalnym
Badanie RCT, w którym uczestniczyło 368 zdrowych kobiet w wieku postmenopauzalnym. 244 z nich przyjmowało witaminę K2 MK-7 w dawce 180 µg dziennie przez trzy lata, pozostałe przyjmowały placebo. W rezultacie otrzymano istotną statystycznie poprawę elastyczności tętnic.
Suplementacja witaminą K i postęp zwapnienia naczyń wieńcowych u kobiet i mężczyzn w podeszłym wieku
Badanie RCT, w którym uczestniczyło 452 zdrowych mężczyzn i kobiet w wieku pomenopauzalnym. 229 z nich przyjmowało codziennie przez 3 lata multiwitaminę zawierającą 500 μg witaminy K1. Druga grupa przyjmowała multiwitaminę bez witaminy K1. W wyniku czego otrzymano spowolnienie zwapnienia tętnic.
Czytaj też:
FODMAPs a problemy z układem pokarmowym. Dieta w zespole jelita drażliwego (IBS).

UWAGA: Należy mieć na uwadze to, że suplementy diety dostępne w Polsce zawierają 75-100 µg K2 MK-7, czyli od 1.8 do 5 razy mniej niż te podawane pacjentom w badaniach klinicznych –  180/360/375 (wyjątkiem jest tu Kinon200). 

Witamina K i leczenie nowotworów

Dostępne są doniesienia o wpływie witaminy K2 MK-4 na komórki rakowe w białaczce, raku płuc, raku wątroby. Dokładne mechanizmy działania nie są jednak znane. Większość badań przeprowadzona była wyłącznie in vitro.

Podsumowanie

Witaminy z grupy K pełnią ważną rolę zarówno w procesach krzepnięcia krwi, jak i metabolizmie kości. W profilaktyce osteoporozy zaleca się dietę zawierającą witaminę D, wapń oraz witaminę K (przede wszystkim witaminę K1K2 stanowi niewielki procent). Skuteczność form MK-4 względem MK-7 należy uznać w świetle obecnie dostępnych badań za nierozstrzygniętą. Pojawiające się informacje o dramatycznie różnym czasie rozpadu obu form (wysnuwane na podstawie jednego badania na zwierzętach) trzeba uznać za niewiarygodne, a zabiegi producentów – jako działania marketingowe. Dawki obecne w suplementach diety wydają się być niewystarczające.

Zobacz też Czytaj też: Witamina D: co wiemy na pewno? Reklamy vs. EBM

Data ostatniej aktualizacji: 09.05.2018.

mgr farm. Jakub Dereń

Absolwent Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Wiceprzewodniczący Polskiego Towarzystwa Studentów Farmacji (PTSF). Odbywał staż w Aptece u Farmaceutów (AuF) w roku 2016/17 pracując m.in. przy cyklu Notatki stażysty.

[artykuły]

Cytuj ten artykuł jako:
Jakub Dereń, i in.: Co tak naprawdę wiemy o witaminie K2 MK-4 i MK-7?, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/witamina-k2-mk4-mk7/) [dostęp: 18 grudnia 2018]



Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 16 odpowiedzi, ma 13 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Konrad Tuszyński 7 miesiące, 1 tydzień temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #12645 Punkty: 1

    Marcin Piątek mgr farm.
    196 pkt.

    Kinon 200 ma 200ug K2 MK7.

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #12653 Punkty: 3

    Emilia Blaski mgr farm.
    32 pkt.

    Świetny artykuł, właśnie na takie opracowanie czekałam 😉 Btw, panu Ziębie zrobiłoby się smutno gdyby przeczytał…

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #12666 Punkty: 2

    Dominika Pietrzyk mgr farm.
    122 pkt.

    To jak w takim razie potraktować pacjenta, który przyjmuje leki przeciwkrzepliwe i jednocześnie jest narażony na osteoporozę? Jaki schemat suplementacji jest w takiej sytuacji zalecany?

    P.S. czemu Zięba by się zasmucił? Twierdzi coś ciekawego na temat witaminy K?

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #12717 Punkty: 3

    Jakub Lenard mgr farm.
    259 pkt.

    https://chrismasterjohnphd.com/2016/12/09/the-ultimate-vitamin-k2-resource/#infographic1 Tu jest ciekawy tekst, z wieloma kolorowymi obrazkami, jakby się komuś nie chciało czytać 🙂 Jest też baza, w której można wyszukać zawartość witaminy K2 w danym produkcie spożywczym, np. gęsia wątróbka ma 369 μg/100 g https://chrismasterjohnphd.com/2016/12/09/the-ultimate-vitamin-k2-resource/#database Przy lekach przeciwzakrzepowych jakiekolwiek drastyczne zmiany w podaży witaminy K, zwłaszcza z suplementów, nie są wskazane. Duże dawki wapnia z suplementów są prawdopodobnie niebezpieczne, można starać się wierzyć, że razem z witaminą D już nie, ale to tylko wiara. Z suplementów pozostaje cynk i magnez https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26491117 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4469220/ i ewentualnie suplementy z kolagenem, chociaż z nimi to nie do końca wiadomo jak jest. Do tego treningi siłowe i niestosowanie diety niskobiałkowej i niskokalorycznej. A tak na marginesie – statyny hamują syntezę witaminy K2 i zwiększają objętość gęstych zwapnień w tętnicach. Ale niektórzy twierdzą, że niebezpieczne są tylko mikrozwapnienia, a makrozwapnienia zwiększają stabilność blaszek miażdżycowych.

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #12741 Punkty: 2

    Tomasz Rodacki mgr farm.
    44 pkt.

    Dawka Mk-4 w cytowanych w tabeli badaniach to 45 mg.

    Ciekawe badanie.

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23530987

    Pozdrawiam

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #12747 Punkty: 1

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1K pkt.

    Ciekawe badanie. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23530987

    Tak, dlatego też w ulotce dla pacjentów na warfarynie/acenokumarolu zamieściliśmy zdanie:

    Nie zaleca się dodatkowej suplementacji witaminą K u dorosłych osób. Witamina K2 może zmniejszać skuteczność leczenia znosząc działanie leków przeciwzakrzepowych.

    PS. Dzięki za uwagę, jednostka poprawiona (Kuba!).

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #16179 Punkty: 0

    Jadwiga Kornik mgr farm.
    28 pkt.

    właśnie miałam się pytać o Waszą opinię nt. interakcji K2 MK-7 z warfaryną lub acenokumarolem i jej wpływem na krzepliwość 🙂

  • #22601 Punkty: 1

    Aleksandra Walkowiak mgr farm.
    1 pkt.

    A czy coś wiadomo na temat przyjmowania leku Xarelto razem z K2-Mk7 ??

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #22604 Punkty: 5

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1K pkt.

    Skoro zmiany w spożyciu witaminy K1 nie mają wpływu na wahania INR podczas stosowania bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa (Xarelto, Eliquis) i inhibitorów trombiny (Pradaxa), możemy śmiało założyć, że zwiększone spożycie K2 też nie zwiększy krzepliwości. Zwłaszcza że wpływ K2 na krzepliwość jest bardziej hipotetyczny niż rzeczywisty.

    5 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #25407 Punkty: 0

    Sylwia Jarmułowicz mgr farm.
    0 pkt.

    “Until that time, we propose to use an upper safety limit
    for intake of 50 g/d for long-chain menaquinones (including
    MK-7) in patients on oral anticoagulant treatment […]such amount
    would lead to a disturbance of the INR value of no more than 10%,
    which may be regarded as tolerable in the management of oral
    anticoagulant therapy.”

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17158229

  • #25514 Punkty: 1

    Tomasz Rodacki mgr farm.
    44 pkt.

    “Until that time, we propose to use an upper safety limit for intake of 50 μg/d for long-chain menaquinones (including MK-7) in patients on oral anticoagulant treatment.”

    W powyższej publikacji jest mowa o mikrogramach.

    Pozdrawiam.

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #27329 Punkty: 1

    Agnieszka Żur mgr farm.
    78 pkt.

    I mowa nie o wszystkich antykoagulantach, tylko o acenokumarolu. Ale dzięki za link. Czyli stosowanie polskich suplementów w połączeniu z Warfinem/acenokomarolem jest niewskazane, bo większość zawiera więcej niż 50mcg.

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #28676 Punkty: 3

    Piotr Szopliński mgr farm.
    26 pkt.

    Ciekawe opracowanie.

    A jeszcze kilka lat temu wit. K2 miały w portfolio tylko Solgar i Swanson a nikt tego nie chciał kupować, a teraz każda firma od suplementów walczy.

    Czy aby na pewno nie ma przyzwoitych źródeł K2 w europejskiej diecie?

    Dla przykładu brokuł*:

    http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2356/2

     

    (*Zakładając, że metabolizm K1 -> K2 u ludzi rzeczywiście zachodzi efektywnie)

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #35397 Punkty: 1

    Jakub Dzięgielewski tech. farm.
    5 pkt.

    Wielu pacjentów zadaje pytanie na temat poprawy wchłaniania/przyswajania samej witaminy D, stosując ją razem z witaminą K. Nie znalazłem do tej pory żadnych artykułów potwierdzających taką tezę, wg mnie to mit, a co Wy wiecie na ten temat?

     

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #35854 Punkty: 2

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1K pkt.

    Jeśli przez przyswajanie rozumiemy wchłanianie w przewodzie pokarmowym, to jest to mit. Wiemy jednak, że te witaminy działają synergistycznie.

    The Synergistic Interplay between Vitamins D and K for Bone and Cardiovascular Health: A Narrative Review (2017)

    więc teoretycznie przy niedoborach K2 (??) jej suplementacja mogłaby być wskazana.

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

108 Udostępnień
Udostępnij108
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp