fbpx
REKLAMA
Pacjent onkologiczny.
▲ Pacjent onkologiczny.

Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego

mgr farm.

Redaktor w 3PG, współautorka podręczników dla farmaceutów. W 3PG zajmuje się głównie tematem opieki nad pacjentem onkologicznym, interesuje się też zagadnieniem stosowania opioidów i medycznej marihuany. Autorka artykułów i kursów dla farmaceutów.

Jednym z powikłań leczenia onkologicznego mogą być zaburzenia w obrębie śluzówki jamy ustnej. Jakie preparaty warto rekomendować pacjentom do pielęgnacji jamy ustnej?

Jednymi z częstych powikłań po zastosowaniu chemioterapii lub radioterapii u pacjenta onkologicznego są problemy w obrębie jamy ustnej określane ogólnie jako mucositis (uszkodzenie bariery śluzówkowej, ang. mucosal barier injury – MBI). Obniżają one znacznie komfort życia chorego, utrudniając mu połykanie, mówienie i przeżuwanie. Problem jest częsty, ponieważ dotyczy nawet 20-40% pacjentów. Chemioterapia zaburza wzrost zdrowych komórek i zmniejsza ilość białych krwinek. Z tego względu chorzy są dużo bardziej podatni na infekcje grzybicze, bakteryjne i wirusowe, oraz znacznie trudniej dochodzi u nich do regeneracji błony śluzowej.[1]

Rodzaje zmian w obrębie jamy ustnej w wyniku leczenia onkologicznego

W warunkach fizjologicznych ślina odpowiada za utrzymywanie homeostazy w obrębie jamy ustnej. Składa się ona w 99% z wody a za jej odpowiednią lepkość i pH odpowiedzialne są związki buforujące: węglany, fosforany i białczany. Pełni ona również funkcję antybakteryjną poprzez zawartość lizozymu, laktoferyny i immunoglobulin klasy A, G i M. Obróbka pokarmu, który trafia do jamy ustnej, jest możliwa dzięki obecności w ślinie enzymu trawiennego – amylazy, oraz mucyn i białka bogatego w prolinę. Ostatnie dwa składniki umożliwiają odpowiedni poślizg kęsa pokarmowego do przełyku.

REKLAMA

W wyniku terapii onkologicznej homeostaza w obrębie jamy ustnej pacjenta zostaje zaburzona. Ślinianki są bardzo wrażliwe na zmiany ukrwienia i łatwo dochodzi w nich do uszkodzenia gruczołów wydzielniczych. W efekcie mogą pojawić się:

  • suchość jamy ustnej (kserostomia),
  • ból i krwawienia błony śluzowej,
  • owrzodzenia,
  • infekcje bakteryjne, grzybicze i wirusowe,
  • próchnica zębów,
  • zaburzenia smaku.[2]

Przy mniejszym wydzielaniu śliny kawałki pokarmu obcierają błonę śluzową, co prowadzi do jej krwawienia, owrzodzeń i infekcji. Drobnoustroje łatwiej przylegają do powierzchni szkliwa, co sprzyja próchnicy. Więcej na temat żywienia pacjentów onkologicznych przeczytasz w innym opracowaniu. (Patrz: Żywienie pacjenta onkologicznego pod okiem farmaceuty”.)

Pamiętajmy, że u wielu pacjentów problem suchości jamy ustnej pojawia się również przy stosowaniu leków opioidowych.

Pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego

Żeby zminimalizować ryzyko powikłań w obrębie jamy ustnej po zastosowanej terapii onkologicznej, możemy poradzić pacjentowi, żeby:

  • mył zęby i dziąsła miękkimi szczoteczkami z użyciem pasty pozbawionej SLS-ów, które mogą podrażniać śluzówkę (np. szczoteczką Curaprox i pastą Curaprox Enzycal),
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Pasta Curaprox Enzycal
  • używał bezalkoholowych odkażających płynów do płukania jamy ustnej, żeby zapobiec infekcjom (np. z oktenidyną – Octenident lub 0,05 % chlorkiem cetylpirydyny – Eludril Care),
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Płyn do płukania jamy ustnej Octenident.
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Płyn do płukania jamy ustnej Eludril Care.
  • płukał jamę ustną roztworem wody, soli i sody (w proporcji: 1 łyżeczka sody i 1/2 łyżeczki soli na 1 litr wody)
  • zwracał uwagę na dietę: powinna być pozbawiona ostrych przypraw i substancji chemicznych,
  • stosował preparaty ślinozastępcze
  • ssał kostki lodu.[3]

Istnieją różne rodzaje preparatów zastępujących ślinę:

  • Mucinox – sztuczna ślina w postaci aerozolu stworzona z mucyny pochodzenia roślinnego (z rośliny Yerba Santa). Nie zawiera cukru i alkoholu. Ma delikatny cytrynowy smak.[4]
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Aerozol Mucinox.
  • Fomukal – przesycony roztwór jonów wapniowych i fosforanowych (fizjologicznych składników śliny), które działają wewnątrz komórek błony śluzowej wspomagając ich regenerację. Jednocześnie zmniejsza ból i stan zapalny. Nie zawiera substancji zapachowych ani barwników. Zaleca się stosowanie go od 2 – 10 razy na dobę.[5]
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Płyn do płukania jamy ustnej Fomukal.
  • Caphosol – zawiera jony wapniowe oraz fosforanowe, które fizjologiczne wchodzą w skład śliny. Pomaga w utrzymaniu prawidłowej higieny i nawilżeniu błony śluzowej. Zapobiega stanom zapalnym. Powinien być stosowany od 4 do 10 razy na dobę w zależności od intensywności nasilenia objawów.[6]
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Caphosol.
  • Xerostom gel– żel zastępujący ślinę zawierający w składzie ksylitol w stężeniu 10% hamujący rozwój drobnoustrojów zapobiegając próchnicy, betainę, glicerynę, która nawilża, oliwę z oliwek, witaminę E i olej z pietruszki, który wspomaga utrzymanie świeżego oddechu. Nadaje się również dla pacjentów z cukrzycą.[7]
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Żel Xerostom gel.
  • Xerostom Dental Gum – guma do żucia zawierająca w składzie ksylitol, glicerynę, betainę, oliwę z oliwek i witaminę E. Ma delikatny cytrynowy smak. Sam proces żucia pobudza pracę gruczołów ślinowych.[8]
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Guma do żucia Xerostom Dental Gum.
  • MucoDry X – aerozol o miętowym aromacie zawierający glicerynę, pantenol, ksylitol i kwas cytrynowy. Wspomaga regenerację błony śluzowej i nawilża.[9]
Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego
Aerozol MucoDry.

Odpowiednia pielęgnacja jamy ustnej jest niezwykle ważna, ponieważ zmniejsza ryzyko infekcji i poprawia komfort życia chorego.

REKLAMA

Piśmiennictwo:

  1. Sonis ST. The pathobiology of mucositis. Nat Rev Cancer; 4:277. 2004. pełny tekst
  2. Iorgulescu G. Saliva between normal and pathological. Important factors in determining systemic and oral health. J Med Life. 2009;2(3):303-307. pełny tekst
  3. Epstein JB, Thariat J, Bensadoun RJ, et al. Oral complications of cancer and cancer therapy: from cancer treatment to survivorship. CA Cancer J Clin. 2012. pełny tekst
  4. Mucinox, ulotka
  5. Fomukal, ulotka
  6. Caphosol, ulotka
  7. Xerostom gel, ulotka
  8. Xerostom Dental Gum, ulotka
  9. MucoDry X, ulotka
Cytuj ten artykuł jako:
Marta Teryks, Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/preparaty/pielegnacja-jamy-ustnej-u-pacjenta-onkologicznego/) [dostęp: 18 września 2021]
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
3 komentarzy
Most Voted
Newest Oldest
Inline Feedbacks
View all comments
Maria Kowalczuk

Pacjent onkologiczny wymaga szczególnej opieki. Bardzo potrzebne opracowanie. Czekam na dalsze takie “od stóp do głów”. Jak pomóc, a nie zaszkodzić? : )

Anna Górna

Będzie, Pani Mario, będzie już wkrótce! 🙂

Maria Kowalczuk

W ulotkach, chpl-ach produktów, z pacjentów wymagających szczególnej troski na ogół uwzględnia się kobiety w ciąży i karmiące. Rzadko wspomina się o pacjentach onkologicznych, a przecież skutki uboczne chemio czy radioterapii są bardzo przykre i uciążliwe. Powiem szczerze, że czasami byłam bezradna i bywało, że to od pacjentów uczyłam się jak złagodzić nieprzyjemne objawy. Oczywiście to nie było tak, że wydawałam każdy preparat, który sobie zażyczyli, bo gdzieś wyczytali, że czyni cuda. Z nimi to w ogóle jest problem. Nie wiem czy to wynika z działania psychoterapeutów, bo oni wszyscy, zapytani o choroby przewlekłe, twierdzą, że są zdrowi, tylko spieszą się na zabieg, w chustkach na głowie czy perukach. Potrafią farmaceutę wpuścić w maliny, nie zdając sobie sprawy jak bardzo mogą sobie tą dezinformacją zaszkodzić. W tej chwili nie jestem aktywna zawodowo, ale myślę, że rzetelne informacje będą bardzo przydatne, niezależnie od tego.
Wiem, że to nie może być tak, żeby pacjenci nas uczyli i z pewnością profesjonalne opracowanie będzie mile widziane.

REKLAMA
3
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Przewiń do góry

Kurs na www.farmaceuta.pro:

Opieka farmaceutyczna w astmie i POChP

Zobacz przykładową lekcję