fbpx

wszystkie >

Niezgodności recepturowe - analizator
▲ Niezgodności recepturowe - analizator

Niezgodności recepturowe – analizator

Sprawdź szybko, czy zachodzi niezgodność/interakcja pomiędzy składnikami leku robionego w aptece. Na czym polega trudność i jak problem rozwiązać niezgodności recepturowe.
mgr farm.

Ostatnia aktualizacja: 10 września 2021

Niezgodności recepturowe to nieprzewidziane zmiany cech fizycznych, chemicznych i/lub farmakologicznych leku recepturowego, które prowadzą do zmiany lub zaniku jego działania leczniczego. Nie wszystkie niezgodności są dostrzegalne podczas przygotowywania leku recepturowego, bo niektóre z nich mogą wystąpić po pewnym czasie od wydania leku z apteki. W zależności od niezgodności i sposobu jej rozwiązania wyróżnia się trzy rodzaje postępowania:

  1. Farmaceuta, jeśli stwierdzi niezgodności recepturowe, ma prawo do drobnych zmian, które nie naruszają w sposób istotny składu leku i mogą być poprawione bez porozumienia z lekarzem. Przykładem może być zmiana rozpuszczalnika do 5% masy leku czy wydanie z osadem obojętnym i etykietą „zmieszać przed użyciem”. Zmiany takie powinny być jednak odnotowane na rewersie recepty lub w odpisie.
  2. W przypadku gdy recepta wymaga wprowadzenia zasadniczych zmian w składzie (np. usunięcie składnika) lub gdy np. konieczne jest rozdzielenie składników i podanie ich osobno farmaceuta może poprawić niezgodność w recepcie po konsultacji z lekarzem.
  3. Gdy zaistniała niezgodność recepturowe wymaga podania leku w innej postaci niż przepisana  lub innego składu recepty konieczne jest przepisanie przez lekarza nowej recepty na lek recepturowy.

Źródła wiedzy o niezgodnościach

Każda niezgodność została zaopatrzona w źródła. Ilekroć w tekście zaznaczono [potrzebne źródło], oznacza to, że niezgodność lub postępowanie pochodzi z innych źródeł i wymaga weryfikacji. Możesz pomóc rozwijać analizator, sugerując zmiany w komentarzach na dole artykułu.

Analizator powstał na podstawie następujących publikacji:

  • Jachowicz, R. (red.). (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL, Warszawa.
  • Sznitowska, M (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.
  • Chmielak, W. (2014). Ściąga z receptury. Edycja IV. ITEM Publishing, Szczecin.
  • Marszał, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę. Teoria i praktyka. Farmapress, Warszawa.
  • Marszał, L. (2014). Receptura płynnych postaci leków. W teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa.
  • Telejko, E., Winnicka, K., Sosnowska, K., Słodowik, T. (2005) Niezgodności recepturowe, interakcje, homeopatia i homotoksykologia. Skrypt do ćwiczeń dla studentów IV roku farmacji aptecznej. Akademia Medyczna w Białymstoku.
  • Krówczyński, L., Jachowicz, R. (red.). (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
  • Zawadzka, E. (2011). Ćwiczenia z preparatyki galenowej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Farmacji Stosowanej, Zakład Farmacji Aptecznej, Łódź.
  • Bodek, K. H., Redliński, A. (red.). (2018). Przewodnik po recepturze aptecznej dla studentów Wydziału Farmaceutycznego. Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Farmacji Stosowanej, Zakład Farmacji Aptecznej, Łódź.
  • Wielosz, M. (red.). (1998). Receptura. Dla studentów medycyny i stomatologii. Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Lublin.
  • Sierpniowska, O. (2015). Technologia Postaci Leku. Emulsje. Aptekarz Polski. nr 112 (90e)

Korzystanie z analizatora

Jak korzystać? Zacznij pisać w polu Szukaj polską nazwę składnika leku robionego. Możesz wpisać kilka składników, rozdzielając je spacją, np. mentol rezorcyna  albo fenobarbital fosforan kodeiny

Patrz też: Szybka wyszukiwarka synonimów

składnik nr 1składnik nr 2rodzaj interakcjijak rozwiązać niezgodność
adrenalinalanolinaAdrenalina jest podatna na utlenianie. Lanolina, która zawiera nadtlenki, może przyspieszać jej rozkład (Chmielak, 2014).Należy unikać formulacji czopków z dodatkiem lanoliny (Chmielak, 2014).
adrenalina (szczególnie w roztworach wodnych)środowisko alkaliczne np.:
roztwór boraksu
Następuje utlenienie adrenaliny na adrenochrom - zmiana zabarwienia od czerwonego do ciemnobrunatnego, gdyż roztwory adrenaliny są trwałe w kwaśnym pH <3,5 (Telejko, 2005; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014).W celu uniknięcia rozkładu adrenaliny, boraks można zamienić na kwas borowy (Telejko, 2005).
Roztwory adrenaliny oraz boraksu można wydać osobno (Wielosz, 1998).
aminofilinasole słabych zasad np.:
fosforan kodeiny (kodeina)
chlorowodorek efedryny
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany, wytrącenie słabej zasady [potrzebne źródło].Roztwór aminofiliny należy oddzielić od soli słabych zasad syropami i wodą z recepty [potrzebne źródło].
aminofilinakwaśne środowisko np.: syrop sosnowyW kwaśnym środowisku syropu sosnowego może wytrącić się kwasowa teofilina [potrzebne źródło].Syrop sosnowy należy zamienić na inny syrop, np na syrop prosty, syrop prawoślazowy. Syrop sosnowy należy wydać osobno [potrzebne źródło].
azotan bizmutawyglicerynaNastępuje redukcja azotanu bizmutawego i biała zawiesina ciemnieje [potrzebne źródło].Zawiesinę można przyrządzić i przechowywać chroniąc przed światłem. Gotowy lek należy oznaczyć informacją "chronić od światła". Reakcja redukcji jest odwracalna - zawiesina w ciemności bieleje [potrzebne źródło].
azotan srebrachlorki
bromki
jodki
rivanol (mleczan etakrydyny) w zależności od %
formaldehyd
rozpuszczalne węglany
płyn Burowa
ichtiol
glicerol
nadmanganian potasu
Następuje redukcja azotanu srebra do metalicznego srebra (Telejko, 2005; Wielosz, 1998).Należy unikać łączenia podanych składników (Telejko, 2005).
balsam peruwiańskiroztwór wodnyBalsam peruwiański jest nierozpuszczalny w wodzie i wydziela się w postaci żywicy (Chmielak, 2014; Telejko, 2005).Balsam peruwiański “najkorzystniej” rozpuszcza się w 90% etanolu, dlatego należy wybierać go jako rozpuszczalnik, jeśli jest w składzie recepty (Telejko, 2005).
balsam peruwiańskioleje mineralne (np. parafina płynna)Balsam peruwiański nie miesza się z olejami innymi niż olej rącznikowy/rycynowy (Chmielak, 2014; Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015; Bodek i Redliński, 2018).Metoda 1. Do balsamu peruwiańskiego dodajemy olej rycynowy 1:1. Następnie należy dodać pozostałe składniki maści, a na końcu przepisany olej mineralny (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015; Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).
Metoda 2. Jeśli olej mineralny zapisany jest w małej ilości w recepcie, można zastąpić go całkowicie olejem rycynowym [potrzebne źródło].
balsam peruwiańskitlenek cynku
siarka
ichtiol
Następuje wydzielenie balsamu peruwiańskiego i tworzy się osad (Jachowicz, 2008).Należy zachować odpowiednią kolejność mieszania składników unikając ich bezpośredniego połączenia. Reagujące ze sobą składniki np. balsam peruwiański i tlenek cynku należy wymieszać oddzielnie z resztą substancji, na końcu połączyć. Balsam peruwiański należy rozetrzeć w moździerzu z niewielką ilością oleju rycynowego (Jachowicz, 2008; Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).
balsam peruwiańskiolej kakaowyBalsam peruwiański nie miesza się z olejami innymi niż olej rycynowy (rącznikowy) i w konsekwencji następuje wydzielenie balsamu peruwiańskiego z czopków (Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014)Najpierw należy zmieszać w parownicy balsam peruwiański z olejem rącznikowym w stosunki 1:1, po wymieszaniu należy dodać odważony olej kakaowy (Bodek i Redliński, 2018).
W przypadku wykonywania recepty z zastosowaniem unguatora i większej ilości składników w recepcie, niezgodności można uniknąć poprzez właściwa kolejność wprowadzania składników do pojemnika (np. przez rozdzielenie balsamu peruwiańskiego i masła kakaowego przez proszki), co pozwala uniknąć konieczności dodatku oleju rycynowego [potrzebne źródło].
balsam peruwiańskiwazelina (maść Mikulicza)
lanolina
Balsam peruwiański nie miesza się z wazeliną, nie miesza się też dobrze z lanoliną (Chmielak, 2014).Balsam należy wprowadzić do podłoży po uprzednim zmieszaniu go w równych częściach (1:1) z olejem rycynowym (Bodek i Redliński, 2018).
benzokainarezorcyna
mentol
kamfora
pirogallol
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Składniki należy rozdzielić podczas sporządzania proszków (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
W przypadku roztworów problem nie ma znaczenia.
benzokainaśrodowisko kwaśneZachodzi hydroliza substancji czynnej (Chmielak, 2014).Należy unikać łączenia składników.
benzokainakwas acetylosalicylowyNastępuje zmiana zabarwienia benzokainy (Chmielak, 2014).Składniki należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
borakssalicylanyBoraks w połączeniu z salicylanami daje bardzo gorzkie połączenia (Chmielak, 2014).Połączenia składników należy unikać w lekach do pędzlowania jamy ustnej (Chmielak, 2014).
bromek sodu > lub = 5%fosforan kodeiny (kodeina)
siarczan chininy
chlorowodorek morfiny
chlorowodorek papaweryny
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany. To, czy wystąpi wytrącenie osadu, zależy też od ilości składnika 2 w recepcie (Jachowicz, 2008; Chmielak, 2014).Osad wytrąca się często dopiero po 2 godzinach lub później, po kilku-kilkunastu dniach, dlatego po konsultacji z lekarzem niezgodne składniki należy wydać osobno (Jachowicz, 2008).
bromek wapniabenzoesan sodu
salicylan sodu
wodorowęglan sodu
węglany
fosforany
siarczany
Następuje wytrącenie nierozpuszczalnego osadu. Wystąpienie osadu zależy od stężenia (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Po konsultacji z lekarzem i przeliczeniu masowym należy zamienić bromek wapnia na bromek sodu lub bromek potasu (Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014)
bromkisole alkaloidów np.:
siarczan chininy
fosforan kodeiny (kodeina)
chlorowodorek morfiny
chlorowodorek papaweryny
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany - powstają bromowodorki alkaloidów (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008; Wielosz, 1998).Po konsultacji z lekarzem sole alkaloidów należy oddzielić od związków bromu poprzez sporządzenie dwóch osobnych roztworów bądź podania alkaloidu w postaci proszków (Jachowicz, 2008).
Jeśli powstał osad, mieszanki nie można wydać pacjentowi [potrzebne źródło].
chloramfenikol (detreomycyna)alkalia
jony metali ciężkich
większość antybiotyków np.:
gentamycyna, erytromycyna, tetracyklina
Zachodzi hydroliza i wytrącenie osadu (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia składników (Chmielak, 2014).
chloramfenikolmieszanina konserwantów II:
chlorek benzalkoniowy, alkohol β-fenylortęciowy
Występuje niezgodność substancji czynnej ze środkiem konserwującym. FP V błędnie zaleca konserwowanie kropli z chloramfenikolem mieszaniną II (Jachowicz, 2008).Zamiast chlorku benzalkoniowego należy użyć azotanu (octanu) fenylortęciowego o stężeniu 0,002% [potrzebne źródło].
chlorek wapnia / bromek wapnia lub inne sole wapniabenzoesan sodu
salicylan sodu
kofeinobenzoesan sodu
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany - wytrącenie nierozpuszczalnej soli benzoesanu lub salicylanu wapnia (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Metoda 1. Po uzgodnieniu z lekarzem należy zamienić bromek / chlorek wapnia na bromek sodu, który nie daje osadu (Telejko, 2005; Chmielak, 2014)
Metoda 2. Składniki wchodzące w niezgodność należy oddzielić od siebie np. syropem lub innym składnikiem płynnym z recepty.
Metoda 3. Jeśli ilość powstałego osadu jest niewielka i nie zawiera składników silnie działających należy wydać lek z oznaczeniem " przed użyciem zmieszać".
Metoda 4. Po uzgodnieniu z lekarzem można również środek powodujący niezgodność podać osobno w postaci roztworu lub proszku [potrzebne źródło].
chlorowodorek papawerynyśrodowisko alkaliczne np.:
roztwór diuretyny
fenobarbital sodu
benzoesan sodu
wodorowęglan sodu
jodki lub bromki w stężeniu od 2%
garbniki
metenamina
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany, w wyniku alkalizacji środowiska nastąpi wytrącenie zasady papaweryny (Jachowicz, 2008; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014).Po konsultacji z lekarzem chlorowodorek papaweryny należy podać osobno w postaci proszków (ilość proszków i zawartość chlorowodorku papaweryny w jednym proszku należy przeliczyć na podstawie dawkowania) lub wykonać dwa oddzielne roztwory: jeden z chlorowodorkiem papaweryny, drugi z resztą składników. (Jachowicz, 2008; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014)
chlorowodorek prokainyjod
sole srebra
tanina
Występuje niezgodność składników (Chmielak, 2014).Nie zaleca się łączenia składników.
chlorowodorek prokainysulfacetamid soduRozkład substancji czynnej [potrzebne źródło].Aby zapobiec niezgodności, substancje należy wydać w postaci dwóch roztworów [potrzebne źródło].
cholesterolhascobaza, lekobazaCholesterolu nie należy wprowadzać na „sucho” do podłoży maściowych.
Wyższe stężenia cholesterolu w wazelinie wykazują tendencje do tworzenia grudek (Chmielak, 2014).
Cześć podłoża zamienić na wazelinę białą, z którą stopić cholesterol i dokładnie mieszać w czasie stygnięcia.
W razie większej ilości cholesterolu może być konieczne skontaktowanie się z lekarzem i całkowita zmiana podłoża. Cholesterol zawsze należy stopić w temp. 147-150 °C (Chmielak, 2014).
ditranolpasta cynkowa lub
tlenek cynku
Następuje zmiana zabarwienia i unieczynnienie ditranolu (Jachowicz, 2021).Ditranol należy wymieszać z kwasem salicylowym lub benzoesowym oraz z niewielką ilością wazeliny białej (Jachowicz, 2021).
Po konsultacji lekarskiej można dokonać zmiany całego podłoża np. na wazelinę białą, eucerynę lub maść cholesterolową (Jachowicz, 2021).
diuretynakwaśne środowisko np.
odwary
nalewki
syropy
kwaśne wyciągi
Nawet w nieznacznie zakwaszonym środowisku powstaje zmętnienie, czyli osad, na skutek wytrącenia słabego kwasu teobrominy. Jest to wynikiem cofnięcia jej dysocjacji (Krówczyński, 2000; Telejko, 2005).Po porozumieniu z lekarzem diuretynę należy wydać w postaci proszków (Krówczyński, 2000; Telejko, 2005).
dziegieć sosnowygliceryna
lanolina
alginiany
Występuje niezgodność dziegcia z gliceryną i podłożem z lanoliny (Sznitowska, 2017).W maściach i pastach z dziegciem sosnowym nie należy stosować gliceryny i lanoliny jako podłoża. [potrzebne źródło].
emulsja o/w w ilości > niż 10% maści (np. dodatek kremu gotowego)podłoże słabo wiążące wodę (wazelina)Następuje rozwarstwienie maści [potrzebne źródło].Ze względu na dodatek emulsji o/w (krem gotowy) należy zmienić wazelinę na maść eucerynową [potrzebne źródło].
erytromycynaefedrynaErytromycyna ulega w kwaśnym środowisku efedryny hydrolizie (Chmielak, 2014).Substancje należy rozdzielić i wydać w dwóch osobnych butelkach o stężeniach obliczonych na podstawie dawki zawartej w pierwotnie przepisanej recepcie (Chmielak, 2014).
fenobarbitalroztwór wodny
syrop
woda miętowa
brak etanolu w recepcie
Następuje przekroczenie rozpuszczalności - wytrącenie trudno rozpuszczalnego kwasu, czyli fenobarbitalu.
Fenobarbital rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:1000 [potrzebne źródło].
Zmiana formy nierozpuszczalnej składnika (czyli fenobarbitalu) w przepisanym rozpuszczalniku na formę rozpuszczalną, czyli fenobarbital sodu (Krówczyński, 2000).
Nawet jeśli ilość etanolu w recepcie wystarcza do rozpuszczenia fenobarbitalu to przez obecność dużej ilości roztworu wodnego / syropu, zamiast fenobarbitalu (m.cz. 232,24) należy użyć równoważną ilość fenobarbitalu sodu (m.cz. 254,22), który rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:2 [potrzebne źródło].
fenobarbital sodukwaśne środowisko np.:
syrop sosnowy,
neospasmina
syrop z hydroksyzyną
kwas askorbinowy
siarczan atropiny
chlorowodorek kokainy
chlorowodorek efedryny
siarczan cynku
Wytrącenie w kwaśnym środowisku kwasowej formy fenobarbitalu, często w postaci osadu (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008; Chmielak, 2014).Hydroksyzynę rozdzielić innym płynem obojętnym w recepcie np, Passipasminą lub wodą (Jachowicz, 2008).
fenobarbital sodufosforan kodeiny (kodeina) w stężeniu powodującym niezgodność z fenobarbitalem soduNastępuje wytrącenie słabych kwasów w środowisku kwaśnym na skutek cofnięcia dysocjacji (Telejko, 2005).Należy oddzielić oba składniki, dodając do mieszanki roztwór jednego z nich jako ostatni. (Jachowicz, 2008)
fenobarbital sodubromek/ chlorek amonu
Mixtura Nervina
Zachodzi wytrącenie słabego kwasu / niecałkowite rozpuszczenie fenobarbitalu sodu (brak niezgodności wynikającej ze stężeń fenobarbitalu sodu i bromku lub chlorku amonowego) (Chmielak, 2014).W przypadku recepty zawierającej fenobarbital sodu i chlorek lub bromek amonowy w pierwszej kolejności należy przeliczyć stężenia obu składników. Jeśli z obliczeń wynika, że niezgodność nie wystąpi fenobarbital sodu, należy rozpuścić osobno w wodzie, dopiero później połączy z roztworami bromków.
Mimo wykonania z uwzględnieniem obliczeń, po upływie czasu niezgodność może wystąpić, dlatego bromek amonowy najlepiej zamienić na równoważną ilość bromku sodowego (Chmielak, 2014).
fenobarbital sodukwas solny
chlorowodorek papaweryny
chlorowodorek morfiny
syrop malinowy
syrop wiśniowy
Niezgodność występuje zawsze - w kwaśnym środowisku następuje wydzielenie formy kwasowej fenobarbitalu, często w postaci osadu (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Bodek i Redliński, 2018).
W przypadku syropów następuje niekorzystna zmiana ich barwy (Jachowicz, 2021).
Pod wpływem środowiska zasadowego wytrąca się zasada papaweryny (Jachowicz, 2008).
Zawsze należy wymienione składniki podać osobno (Jachowicz, 2008).
W przypadku niezgodności z syropami syrop należy zmienić na syrop prosty lub prawoślazowy [potrzebne źródło].
fenobarbital sodumetenamina (urotropina)Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się [potrzebne źródło].Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
Problem nie dotyczy roztworów.
fenobarbital sodu 0,3%fosforan kodeiny (kodeina) od 0,5%Następuje wytrącenie słabego kwasu; przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze (Chmielak, 2014).Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów.
fenobarbital sodu 0,3%chlorek amonu >5%
bromek amonu >5%
(Mixtura nervina)
Wytrącenie słabego kwasu - przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze (Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu.
m.cz. NaBr =103
m.cz. KBr=119
m.cz. NH4Br=98
[potrzebne źródło].
fenobarbital sodu 0,5%chlorek amonu lub bromek amonu od 2% (Mixtura nervina)Następuje wytrącenie słabego kwasu (Bodek i Redliński, 2018; Chmielak 2014; Jachowicz, 2021).Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu.
m.cz. NaBr =103
m.cz. KBr=119
m.cz. NH4Br=98 (Chmielak, 2014).
fenobarbital sodu 0,5%fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%Zachodzi wytrącenie słabego kwasu; przy podanych stężeniach niezgodność występuje zawsze (Chmielak, 2014).Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów (Chmielak, 2014).
fenobarbital sodu 1%fosforan kodeiny (kodeina) niezależnie od stężeniaZachodzi wytrącenie słabego kwasu (Chmielak, 2014).Po konsultacji z lekarzem składniki 1 i 2 należy podać w postaci dwóch osobnych roztworów (Chmielak, 2014).
fenobarbital sodu 1%chlorek amonu lub bromek amonu niezależnie od stężenia (bromek amonu wchodzi w skład Mixtura nervina)Następuje wytrącenie słabego kwasu Przy danym stężeniu fenobarbitalu sodu niezgodność występuje zawsze. (Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).Po porozumieniu z lekarzem należy zamienić bromek amonu na obojętnie reagujący bromek sodu i potasu przeliczając z mas cząsteczkowych równoważną ilość bromu.
m.cz. NaBr =103
m.cz. KBr=119
m.cz. NH4Br=98 (Chmielak, 2014).
garbniki (tanina, nalewka dębiankowa)alkaloidy np. chlorowodorek chininy, azotan strychniny
żelatyna
Tworzy się nierozpuszczalny osad (Wielosz, 1998)Aby uniknąć niezgodności, nalewki garbnikowe będące przyczyną niezgodności, należy podać oddzielnie [potrzebne źródło].
glicerynanadmanganian potasuWskutek zbyt intensywnego mieszania składników może nastąpić wybuch (Chmielak, 2014).Bezpośredniego łączenia składników należy unikać z uwagi na możliwy samozapłon.
glikozydy nasercoweśrodowisko kwaśneZachodzi hydroliza substancji czynnej i jednoczesna jej inaktywacja [potrzebne źródło].Należy unikać połączenia składników.
guma arabskaetanolKleik z gumy arabskiej jest niezgodny z etanolem - nastąpi wytrącenie gumy (Chmielak, 2014).Należy unikać łączenia składników.
ichtiolpodgrzewanie roztworu wodnegoPod wpływem temperatury następuje rozkład ichtiolu (Chmielak, 2014).Nie należy przekraczać temperatury 70-75 C (Chmielak, 2014).
ichtiolpodłoże czopkowe (olej kakaowy) / maściowe
parafina
Utrudnione mieszanie się ichtiolu z podłożem czopków i maści. Ichtiol nie miesza się z parafiną (Jachowicz, 2021)Należy dodać do ichtiolu w ilościach 1:1: eucerynę lub maść miękką (w przypadku maści) lub też lanolinę (szczególnie w przypadku czopków); (Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).
ichtioletanol 90%Ichtiol nie rozpuszcza się w etanolu 90% lub bardziej stężonym - powstaje żywica ichtiolowa, która się wydziela (Chmielak, 2014).W receptach z ichtiolem i Spir. Vini należy rozważyć zamianę na etanol 70% (Chmielak, 2014).
ichtiolazotan srebra
rivanol
związki alkaliczne
woda wapienna
papaweryna
atropina
tanina
bromki
kwas salicylowy
Płyn Burowa
tlenek cynku
rezorcyna
Obecność azotanu srebra, rywanolu, związków alkalicznych powoduje wydzielenie amoniaku, papaweryny - wytrącenie osadu. W obecności atropiny, taniny, bromków, kwasu salicylowego i płynu Burowa powstaje galaretowaty osad. W przypadku połączenia z rezorcyną występuje niezgodność pH (Marszałł, 2015; Sznitowska, 2017; Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia ichtiolu z podanymi składnikami (Marszałł, 2015; Sznitowska, 2017).
jodzwiązki rtęciWydzielający się jod na błonach śluzowych może tworzyć żrący jodek rtęciowy - ryzyko powstawania owrzodzeń (Chmielak, 2014).Nie należy stosować równocześnie preparatów z jodem i ze związkami rtęci (Chmielak, 2014).
jod + jodek potasu + glicerynabrak wody w recepcieNastępuje przekroczenie rozpuszczalności (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Należy użyć nieco wody kosztem glicerolu w celu rozpuszczenia jodku potasu i jodu (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
jodek potasu > lub = 5%fosforan kodeiny (kodeina) od 0,3%
siarczan chininy od 0,1%
chlorowodorek morfiny od 0,2%
chlorowodorek papaweryny od 0,2%
chlorowodorek efedryny
Zachodzi reakcja podwójnej wymiany. To, czy wystąpi wytrącenie osadu, zależy też od ilości składnika 2 w recepcie (Chmielak, 2014).
W obecności chlorowodorku efedryny powstaje trudno rozpuszczalny jodowodorek efedryny (Jachowicz, 2008).
.
Osad wytrąca się często dopiero po 2 godzinach, dlatego po konsultacji z lekarzem niezgodne składniki należy wydać osobno (Jachowicz, 2008; Chmielak, 2014).
kamforarezorcyna
salicylan fenylu
aminofenazon
mentol
wodzian chloralu
tymol
urotropina
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Telejko, 2005; Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015; Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).Należy unikać bezpośredniego połączenia. Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku (Telejko, 2005), niekiedy powstaniu niezgodności można zapobiec przez wcześniejsze roztarcie substancji niezgodnych z substancjami obojętnymi (Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014).
Problem nie dotyczy roztworów.
kamfora lub mentolpodłoże maścioweNiemożność wystarczającego sproszkowania składników krystalicznych (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015).Substancje krystaliczne należy przed dodaniem ich do podłoża rozetrzeć z niewielką ilością etanolu (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015; Bodek i Redliński, 2018).
koloidalne roztwory srebra np.:
proteinian srebra
srebro koloidalne
targezyna
siarczan cynku
chlorek sodu
kwas borowy
kwas solny
roztwory alkaloidów
chlorowodorek efedryny
adrenalina
Następuje reakcja wysolenia- wydzielenie się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów (Krówczyński, 2000; Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Po konsultacji z lekarzem składniki wchodzące w niezgodność należy rozdzielić i wydać jako osobne roztwory (Krówczyński, 2000; Telejko, 2005) lub w przypadku kropli dokonać zamiany środka izotonizującego, na 1,6% roztwór azotanu potasu lub 5% roztwór glukozy (Jachowicz, 2021).
koloidalne roztwory srebra np.:
proteinian srebra
srebro koloidalne
targezyna
chlorek sodu (środek izotonizujący)Zachodzi reakcja wysolenia- wydzielania się fazy rozproszonej pod wpływem elektrolitów (Krówczyński, 2000; Jachowicz, 2021; Telejko, 2005).Należy zmienić środek izotonizujący na 1,6% r-r KNO3 lub 5% r-r glukozy (Jachowicz, 2021).
kwas acetylosalicylowy (zwłaszcza w mieszaninie z bromkami)metenamina
salicylan fenylu
węglan sodu
Zachodzi wilgotnienie proszków, na skutek hydrolizy kwasu acetylosalicylowego (Jachowicz, 2021).Metoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej np. laktozy, skrobi (Jachowicz, 2021).
Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny (Jachowicz, 2021).
Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych (Jachowicz, 2021).
Kwas borny
metronidazol
roztwór wodnyNastępuje przekroczenie rozpuszczalności składnika 1 w wodzie (Marszałł, 2015; Bodek i Redliński, 2018).W celu rozpuszczenia składnika 1 roztwór wodny należy podgrzać do temperatury do 40°C (Bodek i Redliński, 2018).
kwas mlekowyzasadowy azotan bizmutuSkładniki niezgodne [potrzebne źródło].Nie zaleca się łączenia składników.
kwas salicylowyroztwór wodny rtęciowego amionochlorkuSkładniki niezgodne [potrzebne źródło].Nie zaleca się łączenia składników.
kwas salicylowyroztwór etanolowo-wodnyNastępuje przekroczenie rozpuszczalności. Kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w etanolu w stosunku 1:2,5 [potrzebne źródło].Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanej ilości etanolu.
Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć lub zwiększyć stężenie etanolu do ilości, w której kwas salicylowy może być rozpuszczony [potrzebne źródło].
kwas salicylowymentol
tymol
salicylan fenylu
kamfora
metenamina
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się [potrzebne źródło].Składniki 1 i 2 należy rozdzielić podczas sporządzania proszków [potrzebne źródło].
kwas salicylowyolej rzepakowyPrzekroczenie rozpuszczalności-kwas salicylowy jest stosunkowo słabo rozpuszczalny w oleju rzepakowym: 1:70-80 (Krówczyński, 2000; Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015; Chmielak, 2014).Kwas salicylowy znacznie łatwiej rozpuszcza się na ciepło w oleju rącznikowym (rycynowym) 1:10, dlatego należy część oleju rzepakowego zamienić na olej rącznikowy i w nim rozpuścić na ciepło kwas salicylowy uważając, by go nie przegrzać. Otrzymany roztwór należy uzupełnić olejem rzepakowym do odpowiedniej masy (Krówczyński, 2000; Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015).
kwas salicylowymentol
tymol
salicylan fenylu
kamfora
metenamina
wodzian chloralu
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Chmielak, 2014).Niezgodne składniki należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku proszków.
kwas salicylowyglicerol, roztwór wodnyNastępuje przekroczenie rozpuszczalności- kwas salicylowy rozpuszcza się w wodzie w stosunku 1:500-600, a w glicerolu w stosunku 1:100 (Telejko, 2005; Wielosz, 1998).Przed wykonaniem recepty należy obliczyć jaką ilość kwasu salicylowego można rozpuścić w przepisanym roztworze (zarówno w glicerolu jak i w wodzie). Na podstawie tych obliczeń dawkę kwasu salicylowego należy po porozumieniu z lekarzem zmniejszyć do maksymalnej ilości, która może zostać rozpuszczona [potrzebne źródło].
kwas salicylowy + podłoże maściowe np. wazelinamydło potasoweZachodzi hydroliza mydła potasowego. Następuje rozwarstwienie maści (Chmielak, 2014).Należy unikać bezpośredniego kontaktu.
Należy zastosować odpowiednią kolejność dodawania składników – np. mydło dodać na końcu lub połowę wazeliny stopić na łaźni wodnej z mydłem i połączyć z drugą częścią wazeliny z resztą składników [potrzebne źródło].
kwas salicylowy
benzokaina
rezorcyna
kwas borowy
dermatol
siarka
tlenek cynku
hydrokortyzon
metronidazol
podłoże maścioweNiecałkowite i nierównomierne sproszkowanie i roztarcie z podłożem składnika 1 (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015).
Pozostanie w maści zaabsorbowanego powietrza w przypadku kryształów [potrzebne źródło].
W celu lepszego sproszkowania składnika 1 należy użyć niewielkiej ilości podłoża np. wazeliny białej, parafiny płynnej lub glicerolu (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015).
lekobazasiarczan cynku
chlorowodorek tetrakainy
chlorowodorek lidokainy
Następuje złamanie emulsji (Fagron, 2015).
Zachodzi rozrzedzenie podłoża aż do stanu ciekłego (Fagron, 2015).
Należy unikać połączenia składników. Po konsultacji z lekarzem zaleca się wybór innego podłoża.
mentolrezorcyna
kamfora
wodzian chloralu
kwas salicylowy
pirogallol
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Telejko, 2005; Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014).Niezgodne składniki należy rozdzielić podczas sporządzania postaci leku (Telejko, 2005), niekiedy powstawaniu niezgodności można zapobiec przez wcześniejsze roztarcie substancji niezgodnych z substancjami obojętnymi (Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014).
mentol
kamfora
parafina płynnaPowstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Należy osobno rozpuścić mentol w parafinie i osobno kamforę. Dopiero uzyskane roztwory połączyć (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
mentowalroztwór etanolowy, nalewkiMentowal nie miesza się z roztworami etanolowymi, natomiast bardzo dobrze rozpuszcza się w alkoholu 96%, nie rozpuszcza się w wodzie (Krówczyński, 2000; Telejko, 2005; Jachowicz, 2008).Mentowal należy podać osobno lub też wykonany preparat wydać z adnotacją "przed użyciem zmieszać" (Krówczyński, 2000; Telejko, 2005; Jachowicz, 2008).
metenamina
kwas acetylosalicylowy
sole i mieszaniny bromków
suche wyciągi roślinne
chlorek wapnia
węglan potasu
cytrynian wapnia
jodek sodu
(substancje podatne na wilgotnienie )
pozostałe składniki proszkuWilgotnienie proszków (Jachowicz, 2021).Rozwiązaniem jest rozdzielenie substancji lub niekiedy dodanie substancji słabo higroskopijnej np. laktozy:
Metoda 1. Należy dodać do mieszaniny proszków obojętnej substancji niehigroskopijnej (np. laktozy, skrobi).
Metoda 2. Jeśli jednak niezgodności nie można rozwiązać w powyższy sposób, to trzeba wydzielić składnik odpowiedzialny za wilgotnienie mieszaniny. W przypadku soli bromu zaleca się wydanie ich w postaci roztworu.
Składniki podaje się osobno lub w receptach bardziej złożonych zachowuje się odpowiednią kolejność mieszania. (Jachowicz, 2021)
Proszki higroskopijne należy przechowywać i wydawać w szczelnie zamkniętych naczyniach i nie rozsypywać ich do kapsułek skrobiowych (Chmielak, 2014).
mocznikbrak wody w składzie leku recepturowego, podłoże niewiążące wodyNiemożność rozpuszczenia mocznika (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015).Pod warunkiem, że lekarze nie zapisał na recepcie informacji, że maść ma mieć formę peelingu, mocznik należy rozpuścić w minimalnej potrzebnej ilości wody (1:1,5), a podłoże w razie konieczności zamienić częściowo lub całkowicie na podłoże wiążące wodę np. na maść eucerynową (Jachowicz, 2021).
nadmanganian potasugliceryna
alkohol
cukier
skrobia
żelazo
woda utleniona
Podczas mieszania zachodzi ryzyko wybuchu (Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia składników.
nystatynaparafina ciekłaWystępuje niezgodność substancji (Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia składników.
olej rycynowywoda
etanol 70%
glicerol
glikol propylenowy
alkohol izopropylowy
Ciecze niemieszające się (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008).Jeśli w roztworze występują dwa niemieszające się rozpuszczalniki, to należy dodać emulgatora.
Olej rącznikowy rozpuszcza się w stężonym etanolu (Telejko, 2005).
olej rycynowyparafina ciekłaOlej rycynowy nie miesza się z olejami mineralnymi takimi jak parafina (Jachowicz, 2008).Unikać bezpośredniego łączenia oleju rycynowego i parafiny (Jachowicz, 2008).
penicylina, chloramfenikol, tetracyklina,
siarczan atropiny (alkaloidy tropanowe)
roztwory związków alkalizujących np.:
protargol
roztwory substancji zakwaszających np.:
chlorowodorek efedryny
chlorowodorek kokainy
chlorowodorek prokainy
Zachodzi hydroliza substancji czynnej (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia składników (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014).
pepsynaśrodowisko kwaśne np.:
kwas solny 10%, przy stężeniu HCl w recepcie > 0,5%
etanol
garbniki z nalewek np. nalewka chinolowa
Następuje unieczynnienie pepsyny. Należy mieć na uwadze, że przy jednoczesnej obecności etanolu i kwas solnego, siła niezgodności zwiększa się (Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014).Pepsynę należy rozpuścić w całej ilości wody, dodać inne składniki płynne (syrop, nalewkę), wymieszać, a na samym końcu dodać kwas solny. (Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).
Mieszanek z pepsyną nie sączy się (Chmielak, 2014).
podłoża makrogolowegarbniki
kwas salicylowym
kwas acetylosalicylowy
sole rtęci
jod
jodki
chinina
penicylina
rezorcyna
fenobarbital
balsam peruwiański
Podłoża makrogolowe są niezgodne ze składnikami z kolumny nr 2. (Jachowicz, 2008; Bodek i Redliński, 2018).Zalecany jest wybór innego podłoża do sporządzenia czopków / globulek. (Jachowicz, 2008)
podłoża żelatynowo-glicerolowekwas salicylowy
metenamina
tanina i inne garbniki
sole glinu i wapnia
wodzian chloralu
Podłoże jest niezgodne z wymienionymi składnikami z kolumny 2 (Jachowicz, 2008).Zalecany jest wybór innego podłoża do sporządzenia globulek (Jachowicz, 2008).
proderminaolej mineralne
glicerol
Prodermina nie miesza się z olejami mineralnymi ani z glicerolem [potrzebne źródło].Do smoły z węgla kamiennego (Proderminy) dodaje się Polisorbat 80 w stosunku 1:0,5 [potrzebne źródło].
proderminapasta cynkowaSkładniki niemieszające się ze sobą [potrzebne źródło].Do odważonej proderminy należy dodać Polisorbat 80 w połowie ilości przepisanej proderminy, a następnie dodawać stopniowo pastę cynkową [potrzebne źródło].
proteinian srebra w czopkacholej kakaowyW pierwszej kolejności sporządzić roztwór koloidalny protargolu, a następnie z dodatkiem lanoliny zemulgować w oleju kakaowym [potrzebne źródło].
rezorcynakwas salicylowy
kamfora
mentol
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Telejko, 2005; Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014).Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku (Telejko, 2005; Jachowicz, 2021).
riwanolwoda wapienna
boraks
tanina
garbniki
kwas salicylowy
subst. o ch-terze anionowym (ichtiol, tumenol)
Zachodzi inaktywacja riwanolu - powstaje mleczan wapnia oraz wytrąca się etoksydwuaminoakrydyna (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
Z ichtiolem następuje wydzielenie żywicy (Chmielak, 2014).
Poprawa recepty polega na rozdzieleniu składników (Telejko, 2005).
roztwory chlorku cynku / siarczanu cynkuśrodowisko zasadowe np.:
garbniki
ichtiol
Wytrąca się wodorotlenek cynku (Telejko, 2005).Składniki należy rozdzielić.
roztwór wodnypasta cynkowa
(podłoże niewiążące wody)
Składniki niemieszające się ze sobą (Jachowicz, 2008).Podłoże niewiążące wody należy zamienić na podłoże absorpcyjne, tj. farmakopealną maść cynkową, w której skład wchodzi wazelina hydrofilowa. Zamiana wymaga porozumienia z lekarzem (Jachowicz, 2008).
roztwór wodny / etanolowypodłoże niewiążące wody - podłoże nieabsorpcyjne o małej wchłanialności np.:
wazelina,
smalec,
parafina,
parafina płynna
Składniki niemieszające się ze sobą (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008).Po konsultacji z lekarzem należy część podłoża zamienić lub użyć emulgatora np. lanoliny pozbawionej nadtlenków lub euceryny (Telejko, 2005).
roztwór wodny adrenalinyparafina płynnaCiecze niemieszające się (olej-woda) (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Roztwór adrenaliny należy rozcierać w moździerzu lub parowniczce z 1 g euceryny lub lanoliny do całkowitego zemulgowania. Do zemulgowanej mieszaniny dodajemy stopniowo parafinę (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
salicylan fenylumentol
kamfora
wodzian chloralu
kwas salicylowy
metenamina
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Wielosz, 1998; Bodek i Redliński, 2018).W przypadku proszków tworzących mieszaninę eutektyczną należy składniki odpowiedzialne za euteksję rozdzielić. Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno (Jachowicz, 2021; Wielosz, 1998).
W bardziej złożonych receptach wydziela się składnik odpowiedzialny za niezgodność lub zachowuję się odpowiednią kolejność mieszania. Przy mieszaniu składników unikać bezpośredniego kontaktu składników tworzących mieszaninę eutektyczną, gdyż stopiony eutektyk trudno rozprowadzić w proszku (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005).
salicylan soduwodzian chloralu
metenamina
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się [potrzebne źródło].Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
siarczan atropinytaninaNastępuje wytrącenie osadu (Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia siarczanu atropiny z taniną.
sole alkaloidów i środków miejscowo znieczulających np.:
chlorowodorek papaweryny
chlorowodorek strychniny
siarczan atropiny
środowisko zasadoweNastępuje wydzielenie trudno rozpuszczalnych zasad. Niezgodność występuje w zależności od odczynu roztworu oraz stężenia i rodzaju substancji leczniczych (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008; Wielosz, 1998; Chmielak, 2014).Sole alkaloidów np. chlorowodorek papaweryny należy wydzielić z roztworu i podać osobno w postaci proszków lub osobnego roztworu (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008; Wielosz, 1998).
sole alkaloidów np.:
kofeinobenzoesan sodu
chlorowodorek efedryny
chlorek wapnia / bromek wapniaNastępuje wytrącenie się nierozpuszczalnej soli. Zachodzi reakcja podwójnej wymiany (Wielosz, 1998).Składniki należy rozdzielić od siebie np. syropem z recepty.
sole słabych zasad np.:
fosforan kodeiny (kodeina)
chlorowodorek efedryny
alkaloidy pokrzyku
środowisko zasadowe - związki alkalizujące środowisko np.:
aminofilina
sulfogwajakol
metamizol sodu
benzoesan sodu
salicylan sodu
fenobarbital sodowy
Pozorna niezgodność cofnięcia dysocjacji - wytrącenie trudno rozpuszczalnych zasad - fosforan kodeiny i chlorowodorek efedryny w środowisku alkalicznym będą się wytrącać z soli, ale jako łatwo rozpuszczalne zasady będą się w mieszance rozpuszczać (Telejko, 2005; Wielosz, 1998).Roztwory soli słabych zasad należy dodać na samym końcu, rozdzielić od związków zasadowych maksymalną ilością przepisanych w recepcie syropów, nalewek, częścią wody.
Zasada efedryny i zasada kodeiny są stosunkowo dobrze rozpuszczalne w wodzie oraz w mieszankach recepturowych - jeżeli zostaną oddzielone od alkalicznych składników mieszanki maksymalną ilością wody, syropów, nalewek nie ulegają wytrąceniu nawet w silnie alkalicznym pH [potrzebne źródło].
solubilizat wodny witamin (np, witamina A+D3 liq.)parafina ciekłaSkładniki niemieszające się (Telejko, 2005).W celu utrwalenia powstałej emulsji roztwór wodny witamin można rozetrzeć z niewielką ilością euceryny lub lanoliny (1 g) dodając równocześnie małym poracjami parafinę ciekłą (Telejko, 2005).
sól sodowa karboksymetylocelulozyczwartorzędowe zasady amoniowe
sole niektórych słabych zasad
kwas benzoesowy i sorbowy lub ich sole sodowe jako konserwanty
Tworzenie związków kompleksowych (Jachowicz, 2008).
Dodatek karboksymetylocelulozy powoduje podniesienie pH do ok. 7,5 podczas gdy wymienione środki wykazują aktywność konserwującą przy pH=5 i niższym (Jachowicz, 2008).
Unikać połączenia składników.
sól wapnia np. chlorek wapniafosforan kodeiny (kodeina)W wyniku reakcji podwójnej wymiany następuje wytrącenia się trwałego osadu fosforanu wapnia (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Niezgodność koryguje zamiana fosforanu kodeiny na kodeinę w postaci zasady lub osobne wydanie fosforanu kodeiny w postaci proszków.
Ewentualnie w przypadku niewielkiej ilości osadu substancji słabo działającej (jest to fosforan wapnia) można wykonać receptę bez zmian, dodając etykietę "zmieszać przed użyciem" lub wydzielić ze składu chlorek wapnia i sporządzić oddzielny roztwór [potrzebne źródło].
strącony węglan wapniazasadowy azotan bizmutawyMieszanina składników tworzy nierozpadającą się w przewodzie pokarmowym masę (Chmielak, 2014).Unikać połączenia składników.
strącony węglan wapniakwaśne środowiskoNastępuje rozkład substancji [potrzebne źródło].Unikać połączenia składników.
substancje o charakterze hydrofobowym np. parafinaroztwory lub substancje hydrofilowe np.:
gliceryna
roztwór wodny adrenaliny
wodne r-ry witamin A,D
Substancje nie mieszają się ze sobą (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Należy dodać niewielką ilość emulgatora, np. euceryny, ewentualnie lanoliny (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
substancje stałe, rozpuszczalne w wodzie, silnie działające w mieszance do użytku wewnętrznegobrak rozpuszczalnika dla substancji stałych
(mieszanka bez wody, ale zawierająca syropy)
Następuje przekroczenie rozpuszczalności [potrzebne źródło].Metoda 1. Substancje stałe należy rozpuścić na zimno w syropach, jeśli są w nich rozpuszczalne (fosforan kodeiny, chlorowodorek efedryny, benzoesan sodu, sulfogwajakol).
Metoda 2. Użyć do rozpuszczenia możliwie najmniejszej ilości wody lub etanolu (maksymalnie do 5%) i zmniejszyć odpowiednio ilość syropu, tak aby zapisana w recepcie ogólna ilość leku nie uległa zmianie. Zmianę tę należy odnotować na recepcie [potrzebne źródło].
substancje uwodnione np.: uwodniony siarczan soduinne składniki proszkuTworzy się mieszanina semitektyczna i po zmieszaniu składników następuje wydzielenie wody krystalizacyjnej ze związków (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).Zalecane jest stosowanie bezwodnych substancji (Telejko, 2005; Chmielak, 2014).
tymolwodorowęglan sodu
węglan sodu
salicylan fenylu
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Chmielak, 2014).Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
węgiel leczniczyzwiązki alkaloidów (chlorowodorek papaweryny, siarczan atropiny)Zachodzi adsorpcja - utrata działania lub zmniejszenie działania alkaloidu pod wpływem węgla leczniczego (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008; Wielosz, 1998).Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno. (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008)
Węgiel leczniczy podać w tabletkach lub w granulacie. (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008))
Należy poinformować pacjenta o konieczności przerwy min, 2-3 h między węglem leczniczym a innymi lekami. (Telejko, 2005)
Chlorowodorek papaweryny rozsypać do kapsułek skrobiowych z laktozą zamiast węgla (Jachowicz, 2008).
Siarczan atropiny można podać w proszkach lub w kroplach [potrzebne źródło].
węgiel leczniczynadmanganian potasuPodczas ucierania proszków może nastąpić utlenienie węgla leczniczego pod wpływem nadmanganianu potasu - może nastąpić wybuch mieszaniny (Chmielak, 2014).Należy unikać połączenia składników.
węglan sodumetenamina (urotropina)Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Chmielak, 2014).Niezgodne składniki rozdzielić podczas sporządzania postaci leku.
witaminy w postaci emulsji typu olej w wodzie (o/w):
- witamina A Hasco / Medana (solubilizowany roztwór wodny witaminy A - zawiera solubilizator działający jak emulgator o/w)
- witamina A + D
maść lub krem na bazie euceryny (zawiera emulgator w/o)Zachodzi rozwarstwienie maści - obecności dwóch emulgatorów o przeciwnych właściwościach – w/o i o/w prowadzących do nietrwałości i rozkładu maści typu emulsji (Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014; Jachowicz, 2021).Metoda 1. Najlepiej od razu zamienić część podłoża na podłoże amfifilowe (hasco-/lekobazę), szczególnie jeśli podłożem jest wazelina, smalec, parafina lub parafina płynna (Bodek i Redliński, 2018; Chmielak, 2014).
Metoda 2. Po przeliczeniu odpowiedniej ilości jednostek (ze względu na większą zawartość jednostek witaminy w olejowej witaminie A w porównaniu z preparatem solubilizowanym) należy użyć wyliczonej ilości olejowej witaminy A. (witaminę A możesz przeliczyć w naszym kalkulatorze: http://opieka.farm/ile-witaminy/ )
Metoda 3: Ewentualnie po wymieszaniu wszystkich składników maści dodać witaminę A (solubilizat wodny) i mieszać przez 10-20 sekund na najniższych obrotach unguatora (Jachowicz, 2021).
witamina A olejowapodłoże uwodnione, duża ilość wody w recepcieRozwarstwienie maści - obecności dwóch emulgatorów o przeciwnych właściwościach – w/o i o/w prowadzących do nietrwałości i rozkładu maści typu emulsji (Jachowicz, 2021).Ze względu na dużą ilość wody w maści witaminę A w postaci olejowej należy wprowadzić na sam koniec, w momencie wymieszania już wszystkich pozostałych składników, ustawić parametry mieszania unguatora na poziom 1 i czas mieszania 5-10 sekund (Jachowicz, 2021).
woda wapiennasubstancje o odczynie kwaśnym np. kwas borowy, tanina
węglany, fosforany, siarczany, cytryniany
Płyn Burowa, kwas salicylowy, rivanol
Zobojętnienie (Fagron, 2015).
Powstaje osad (Fagron, 2015).
Następuje rozkład chemiczny (Fagron, 2015).
Należy unikać połączenia składników.
wodorotlenek glinuzwiązki alkaloidów np.:
chlorowodorek papaweryny
glikozydy nasercowe
Pod wpływem wodorotlenku glinu zachodzi adsorpcja, wynikiem której jest utrata działania alkaloidu (Jachowicz, 2021; Wielosz, 1998; Bodek i Redliński, 2018).Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno (Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018).
Chlorowodorek papaweryny rozsypać do kapsułek skrobiowych z laktozą zamiast wodorotlenku glinu. Dodatkowo należy poinformować pacjenta o konieczność przyjmowania wodorotlenku glinu w zachowanym odstępie od czasu przyjęcia preparatu z drugim lekiem [potrzebne źródło].
wodzian chloralupodłoże lipofilowe np.:
olej kakaowy
oleje utwardzone
tłuszcz stały
Następuje obniżenie temperatury topnienia podłoża lipofilowego [potrzebne źródło].Aby uniknąć przedwczesnego topnienia podłoża należy dodać w niewielkiej ilości wosku białego lub estru cetylowego wosku [potrzebne źródło].
wodzian chloralukamfora
mentol
salicylan fenylu
aminofenazon
fenacetyna
salipiryna
tymol
Powstaje mieszanina eutektyczna - na skutek obniżenia temperatury topnienia proszek upłynnia się (Telejko, 2005; Wielosz, 1998; Bodek i Redliński, 2018).W przypadku proszków tworzących mieszaninę eutektyczną należy składniki odpowiedzialne za euteksję rozdzielić. Po uzgodnieniu z lekarzem składniki należy podać osobno. W bardziej złożonych receptach wydziela się składnik odpowiedzialny za niezgodność lub zachować odpowiednią kolejność mieszania. Przy mieszaniu składników unikać bezpośredniego kontaktu składników tworzących mieszaninę eutektyczną, gdyż stopiony eutektyk trudno rozprowadzić w proszku. Składniki tworzące mieszaninę eutektyczną rozetrzeć osobno z innymi składnikami proszków i na końcu połączyć obie mieszaniny (Telejko, 2005; Wielosz, 1998).
wodzian chloralu
kamfora
olejki eteryczne
gwajakol
podłoże lipofilowe np.:
olej kakaowy,
oleje utwardzone
tłuszcz stały
Następuje obniżenie temperatury topnienia podłoża lipofilowego (Chmielak, 2014).Do podłoża dodaje się wosk pszczeli w ilości 3-5%, olbrot, alkohol stearylowy, alkohol cetylowy i ich mieszaniny, monostearynian glicerolu [potrzebne źródło].
związki tworzące roztwory koloidalne np.:
proteinian srebra
targezyna
srebro koloidalne
roztwór wodnyZachodzi niecałkowite rozpuszczenie substancji tworzącej roztwór koloidalny (Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018).Proteinian srebra lub targezyny należy rozsypać możliwie cienką warstwą na powierzchni wody w parownicy, pozostawić do rozpuszczenia, od czasu do czasu mieszając (Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018).
rezorcynol
kwas askorbowy
substancje o właściwościach utleniających, np. azotan srebraNastępuje redukcja np. azotanu srebra do metalicznego srebra (Jachowicz, 2021).Należy unikać łączenia składników.
guma arabskaaminofilina
epinefryna
witamina A, B2, C
Guma arabska może spowodować utlenienie substancji (Jachowicz, 2021; Wielosz, 1998).Należy zastosować deenzymowaną gumę arabską (Jachowicz, 2021).
borakssiarczan cynkuWytrąca się wodorotlenek cynku (Jachowicz, 2021).Należy dodać równoważnej ilości kwasu borowego w miejsce boraksu z uwzględnieniem liczby atomów boru (Jachowicz, 2021).
woda wapiennachloramfenikol
tetracykliny
Zachodzi hydroliza i rozkład substancji, prowadzący do jej inaktywacji (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005; Wielosz, 1998).Wodę wapienną należy zamienić na wodę oczyszczoną, wodę wapienną należy wydać osobno w postaci rozcieńczonego roztworu (Jachowicz, 2021; Telejko, 2005).
erytromycynasubstancje zakwaszające roztwór np. kwas salicylowy, kwas benzoesowy, kwas sorbowyW kwasowym środowisku zachodzi rozkład hydrolityczny erytromycyny (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015; Marszałł, 2014).Kwas salicylowy należy przygotować w osobnym roztworze i stosować w odpowiednim odstępie czasowym z roztworem zawierającym erytromycynę (Jachowicz, 2021; Marszałł, 2015).
alkaloidyśrodki adsorpcyjne w proszkach, np. węgiel,
wodorotlenek glinu
Zachodzi proces adsorpcji, który skutkuje zmniejszeniem lub całkowitą utratą siły działania (Krówczyński, 2000; Jachowicz, 2021; Wielosz, 1998; Bodek i Redliński, 2018).Rozwiązanie niezgodności polega na podaniu składników osobno. Węgiel należy wydać w tabletkach lub granulacie, a atropinę w proszkach lub kroplach (Krówczyński, 2000; Jachowicz, 2021; Bodek i Redliński, 2018).
benzokainaglicerolBenzokaina nie rozpuszcza się w glicerolu (Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014).Należy wprowadzić do recepty etanol w odpowiednio dużej ilości lub sporządzić preparat w formie zawiesiny (Jachowicz, 2021; Chmielak, 2014). Substancje można rozdzielić i wydać preparat w dwóch osobnych butelkach (Chmielak, 2014).
glicerolparafinaGlicerol nie miesza się z parafiną, dochodzi do rozwarstwienia zawiesiny (Telejko, 2005; Jachowicz, 2008).Aby uzyskać wymaganą postać leku, można zemulgować glicerol w parafinie dodając do recepty lanolinę kosztem parafiny (Telejko, 2005).
mydła alkaliczne (amonowe, sodowe, potasowe)kationy wielowartościoweDochodzi do złamania emulsji (Sierpniowska, 2015)Należy unikać połączenia składników.

Autorami analizatora są mgr farm. Alicja Cieślar, mgr farm. Konrad Tuszyński i Anna Sarka.

Cytuj ten artykuł jako:
Alicja Cieślar, Niezgodności recepturowe – analizator, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/receptura/niezgodnosci-recepturowe/) [dostęp: 26 października 2021]
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Przewiń do góry

Kurs na www.farmaceuta.pro:

Opieka farmaceutyczna w astmie i POChP

Zobacz przykładową lekcję