Saszetki na przeziębienie – Porównanie preparatów [Aktualizacja 2025]

Saszetki na przeziębienie i grypę zawierają głównie paracetamol lub kwas acetylosalicylowy, często w połączeniu z fenylefryną lub antyhistaminikami, jak maleinian feniraminy czy chlorfenaminy, a także dodatkami wspierającymi odporność, np. witaminą C czy gwajafenezyną. Są dostępne w różnych dawkach i dla różnych grup wiekowych. Porównanie obejmuje różnice w dawce substancji czynnych, obecności składników dodatkowych oraz dolnej granicy wieku, co pozwala wybrać najbezpieczniejszy i najbardziej skuteczny preparat w praktyce aptecznej.

O substancjach czynnych

Wskazaniami do stosowania leków na objawy przeziębienia i grypy w saszetkach są: gorączka, ból głowy, mięśni, ból gardła, dreszcze, obrzęk i przekrwienie błony śluzowej nosa. Zdecydowana większość saszetek na przeziębienie dostępnych na rynku jako główny składnik zawiera paracetamol. Jest to to lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, stosowany w bólach o łagodnym i umiarkowanym nasileniu oraz w gorączce. W preparatach na przeziębienie działa objawowo – obniża temperaturę i łagodzi ból, nie wpływając na przyczynę infekcji. Mechanizm jego działania polega na hamowaniu cyklooksygenazy (COX) w ośrodkowym układzie nerwowym, co zmniejsza syntezę prostaglandyn. Nie wykazuje istotnego działania przeciwzapalnego. Należy do nieopioidowych leków przeciwbólowych. Zazwyczaj stosuje się 500–1000 mg co 4–6 godzin, maksymalnie 4 g na dobę. Dobrze tolerowany, lecz w przedawkowaniu powoduje ciężkie uszkodzenie wątroby. Nie drażni żołądka i nie wpływa na krzepliwość krwi, dlatego jest alternatywą dla klasycznych NLPZ.

Kolejną grupą są preparaty, w których głównym składnikiem jest kwas acetylosalicylowy (ang. ASA – acetylsalicylic acid). Jest to to klasyczny niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym. W saszetkach na przeziębienie stosowany jest objawowo w bólach i gorączce. Działa poprzez nieodwracalne hamowanie COX-1 i COX-2, co ogranicza syntezę prostaglandyn i tromboksanu A₂, nadając mu także właściwości przeciwpłytkowe. Może podrażniać błonę śluzową żołądka, zwiększać ryzyko krwawień i nie powinien być stosowany u dzieci z infekcjami wirusowymi (ryzyko zespołu Reye’a). Pomimo ograniczeń, pozostaje skutecznym środkiem przeciwgorączkowym i przeciwbólowym.

Saszetki na przeziębienie i grypę to leki złożone. Oprócz leków przeciwbólowych występują w nich również następujące składniki:

• feniramina
• chlorfenamina
• fenylefryna
• pseudoefedryna

Feniramina i chlorfenamina (chlorfeniramina) to blokery receptorów H1, nieselektywne leki antyhistaminowe I generacji. Ich dodatek ma za zadanie zredukowanie objawów kataru i kichania. Należy jednak pamiętać, że ich nieselektywne działanie wiąże się z również z działaniem nasennym i sedatywnym i uprzedzić pacjentów, że preparaty zawierające te składniki mogą powodować zmniejszenie koncentracji i upośledzenie zdolności do prowadzenia pojazdów. Z drugiej strony, zastosowane wieczorem, mogą ułatwiać zasypianie. Nie zaleca się stosowania tej grupy leków w przypadku zalegania gęstej wydzieliny w zatokach, ponieważ mogą one prowadzić do jej zagęszczenia.

W przeglądzie Cochrane z 2015 roku przeanalizowano wyniki badań klinicznych z randomizacją, w których oceniano skuteczność stosowania antyhistaminików w monoterapii przeziębienia na grupie 4342 osób (w tym 212 dzieci). W grupie osób dorosłych zaobserwowano korzystny wpływ na zmniejszenie objawów przeziębienia u 45% badanych w porównaniu do grupy otrzymującej placebo. Co ciekawe, efekt ten pojawił się w drugim i trzecim dniu leczenia, a w kolejnych dniach terapii nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy grupą otrzymującą leki przeciwhistaminowe a placebo.^[1]

Fenylefryna i pesudoefedryna to sympatykomimetyki. Obkurczają naczynia krwionośne i zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa, co przekłada się na zmniejszenie objawów zatkanego nosa i możliwość swobodnego oddychania. W badaniu klinicznym z randomizacją porównano skuteczność w zmniejszaniu objawów zatkanego nosa po podaniu doustnym fenylefryny w dawce 12 mg i pseudoefedryny w dawce 60 mg. Podczas 6-godzinnej obserwacji zauważono, że podanie pseudoefedryny przyniosło istotną poprawę i redukcję objawów. Natomiast w grupie badanych, którym podano fenylefrynę nie wykazano istotnej różnicy w stosunku do placebo.^[2] Brak jest wiarygodnych dowodów skuteczności klinicznej doustnego stosowania fenylefryny jako środka zmniejszającego objawy nieżytu nosa. Substancja ta ma jedynie udowodnione działanie w podaniu donosowym.

Doustne przyjmowanie pseudoefedryny wiąże się z ryzykiem wzrostu ciśnienia tętniczego krwi po zastosowaniu leku. Nie oznacza to jednak, że osobom z nadciśnieniem tętniczym kategorycznie nie wolno przyjmować preparatów z pseudoefedryną. Trzeba zwrócić uwagę, że może ona znosić działanie leków na nadciśnienie. Należy odradzać stosowania pseudoefedryny pacjentom, którzy mają problem z kontrolowaniem ciśnienia tętniczego krwi i pacjentom z ciężkim nadciśnieniem tętniczym.

Pseudoefedryny nie mogą stosować kobiety w ciąży, z uwagi na jej potencjalnie szkodliwy wpływ na płód. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia u dziecka wad wrodzonych. Nie należy polecać pseudoefedryny kobietom karmiącym, ponieważ jej przyjmowanie ogranicza produkcję pokarm

Substancje dodatkowe

W saszetkach na przeziębienie oprócz substancji przeciwbólowych obecne są także składniki wspomagające, które łagodzą inne objawy infekcji i uzupełniają działanie głównych leków. Należą do nich:

• kwas askorbinowy
• dekstrometorfan
• gwajafenezyna

W przeglądzie systematycznym Cochrane z 2013 roku przeanalizowano wyniki badań klinicznych kwasu askorbinowego podawanego w dawce ≥ 200 mg na dobę. Badania przeprowadzone na grupie 10 708 uczestników wykazały, że regularne przyjmowanie witaminy C nie miało wpływu na częstość występowania przeziębień w zwykłej populacji. Inaczej wyniki przedstawiały się w grupie 598 sportowców (maratończyków, narciarzy). W grupie tej regularna suplementacja witaminy C w dawkach > 200 mg na dobę, prawie o połowę zmniejszyła ryzyko wystąpienia przeziębienia. Kolejne porównania wykazały, że regularna suplementacja witaminy C w dawkach > 200 mg na dobę skróciła czas trwania przeziębienia – u dorosłych o ok. 8%, a u dzieci o ok. 14%. W grupie dzieci, którym podawano 1000-2000 mg witaminy C na dobę zauważono skrócenie czasu utrzymywania się objawów o 18%.^[3]

Analizując składy popularnych saszetek na przeziębienie dla dorosłych, większość z nich, przy stosowaniu zgodnie ze schematem zawartym w ChPL, dostarczy do organizmu 200 mg witaminy C na dobę. Saszetki dla dzieci posiadają zbyt małe dawki witaminy C, aby zapewnić jej podaż na takim poziomie. Wyjątkiem jest tutaj Fervex Junior (100 mg wit. C w saszetce).

Dekstrometorfan to agonista receptorów opioidowych o działaniu przeciwkaszlowym wykorzystywany w leczeniu uporczywego, suchego kaszlu. Może być stosowany u pacjentów z POChP, ale jest przeciwwskazany u pacjentów chorujących na astmę. Nie należy go również polecać kobietom w ciąży. Maksymalne dawki dobowe dekstrometorfanu wynoszą: 60 mg u dzieci w wieku 6-12 lat oraz 120 mg u dorosłych. W dostępnych na rynku saszetkach na przeziębienie (Gripex Hot Zatoki) znajduje się w dawce 20 mg/szaszetkę, co czyni ten produkt bezpiecznym w stosowaniu (wg ChPL do 4 saszetek na dobę).

Gwajafenezyna klasyfikowana jest jako lek wykrztuśny i sekretolityczny. Jednak, jak wykazano w badaniu klinicznym z randomizacją z 2003 roku, przeprowadzonym na grupie osób, którym podawano gwajafenezynę w dawce 400 mg na dobę, wykazuje ona działanie hamujące odruch kaszlu.^[4] Do hamowania odruchu kaszlu dochodzi poprzez działanie ośrodkowe. Równocześnie następuje zwiększone uwalnianie wydzieliny osłaniającej receptory, których podrażnienie wywołuje odruch kaszlu.

Substancje pomocnicze

Preparaty różnią się zawartością substancji pomocniczych. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie substancji pomocniczych o znanym działaniu:

• sacharoza – problematyczna u diabetyków, może zwiększać ryzyko próchnicy, niezalecana u osób z nietolerancją fruktozy

Wnioski z porównania

Na podstawie analizy przesłanej tabeli wyciągamy następujące wnioski:

• pacjentom wymagającym dodatkowego wsparcia w upłynnianiu wydzieliny oskrzelowej możesz polecić preparaty zawierające gwajafenezynę, np. Coldrex Complex Grip, Vicks AntiGrip Complex, Theraflu Total Grip, lub pseudoefedrynę, np. Gripex Hot Zatoki, Aspirin Complex Zatoki
• pacjentom cierpiącym na uporczywy, suchy kaszel można polecić preparaty z dekstrometorfanem np. Gripex Hot Zatoki
• pacjentom z objawami kataru, kichania i łzawienia oczu można polecić preparaty zawierające antyhistaminiki I generacji, jak feniramina lub chlorfenamina. Należy jednak uprzedzić, że leki te mogą powodować senność i upośledzenie koncentracji, co może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów. Jednak zastosowane wieczorem mogą ułatwiać zasypianie
• pacjentom z uczuciem zatkanego nosa poleca się preparaty z sympatykomimetykami takimi jak fenylefryna i pseudoefedryna.
• pacjentom poszukującym wsparcia odpornościowego możesz polecić preparaty z dodatkiem witaminy C, takie jak Apap Przeziębienie, Theraflu MaxGrip czy Aspirin C
• pacjentom od 6. roku życia możesz polecić wersje „Junior” preparatów na przeziębienie i grypę, które zawierają mniejsze dawki paracetamolu i fenylefryny, takie jak Apap Przeziębienie Junior, Coldrex Junior C czy Fervex Junior
• młodzieży i dorosłym możesz polecić preparaty o wyższej dawce substancji czynnych, w tym paracetamolu do 1000 mg lub ASA do 800 mg, np. Theraflu MaxGrip, Gripex Hot Max, Aspirin C Forte
• pacjentom wrażliwym na antyhistaminiki możesz polecić preparaty pozbawione leków przeciwhistaminowych, takie jak Apap Przeziębienie, Gripex Hot czy Tantum Flu
• pacjentom z nadciśnieniem lub chorobami sercowo-naczyniowymi należy zalecić ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających sympatykomimetyki (fenylefrynę, pseudoefedrynę) i rozważyć wybór produktów bez tych substancji
• osobom z cukrzycą poleć preparaty wolne od sacharozy takie jak Apap Przeziębienie Junior, Aspirin C, Fervex D oraz Polopiryna C

Zestawienie tabelaryczne preparatów na przeziębienie w saszetkach dostępnych na rynku

W poniższej tabeli znajduje się porównanie najpopularniejszych saszetek na przeziębienie dostępnych w obrocie pod względem dawki paracetamolu zawartej w 1 saszetce oraz dodatkowych składników tych preparatów.

Piśmiennictwo

1. De Sutter, A. I., Saraswat, A., & van Driel, M. L. (2015).: Antihistamines for the common cold. The Cochrane database of systematic reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD009345.pub2 pełny tekst⬏
2. Horak, F., Zieglmayer, P., Zieglmayer, R., Lemell, et al. (2009).: A placebo-controlled study of the nasal decongestant effect of phenylephrine and pseudoephedrine in the Vienna Challenge Chamber. Annals of allergy, asthma & immunology: official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology. https://doi.org/10.1016/S1081-1206(10)60240-2 pełny tekst ⬏
3. Hemilä, H., & Chalker, E. (2013).: Vitamin C for preventing and treating the common cold. The Cochrane database of systematic reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000980.pub4 abstrakt⬏
4. Dicpinigaitis, P. V., & Gayle, Y. E. (2003). Effect of guaifenesin on cough reflex sensitivity. Chest. https://doi.org/10.1378/chest.124.6.2178 pełny tekst⬏