fbpx

Witamina D3 – Co warto przekazać pacjentowi?

Materiał przygotowany we współpracy z firmą Polpharma.

Wyjaśniamy, dlaczego tak ważne jest uzupełnianie niedoborów witaminy D3.

Opracowanie merytoryczne: mgr farm. Mariola Zemła

Transkrypcja

Cześć, tu Agata Bereś-Jabs. Witam w programie Pogadanki Farmaceutyczne. W tym odcinku opowiem o witaminie D3. Dlaczego tak ważne jest uzupełnianie niedoborów witaminy D3, jakich informacji udzielić pacjentowi i na co uważać? Zapraszam.

Odkrycia witaminy D3 dokonał w latach 20. XX wieku amerykański naukowiec Elmer McCollum.
Próbując znaleźć przyczyny krzywicy, wyizolował on witaminę A z tranu i tym samym wyodrębnił związek, który nazwał witaminą D.
Dalsze badania dotyczyły już związku między witaminą D z tranu a promieniowaniem UV, czyli czynników odpowiedzialnych za przeciwdziałanie krzywicy.

Choć witamina D3 kojarzona jest przede wszystkim z układem kostnym, czyli zapobieganiem krzywicy u dzieci i osteoporozy u osób starszych, to jednak udowodnione wielokierunkowe działanie witaminy D3 potwierdza znaczenie jej przyjmowania w każdym wieku.
Możesz zatem podkreślić zasadność suplementacji witaminy D3 pacjentowi, który prosi o coś bez recepty na gorsze samopoczucie i depresyjny nastrój, seniorowi skarżącemu się na bóle kostno-stawowe i problemy z pamięcią, a także rodzicowi proszącemu o preparat na poprawę odporności dla przedszkolaka, który często choruje.
Duże znaczenie odgrywa również witamina D3 u kobiet w ciąży, szczególnie z ryzykiem porodu przedwczesnego, i karmiących piersią – zwróć więc na to uwagę wydając suplement diety z witaminami dla tej grupy pacjentek.
Kobiecie, która dopiero planuje ciążę i prosi o kwas foliowy lub przeznaczone dla niej witaminy, przekaż, że powinna przyjmować nie tylko kwas foliowy, ale również witaminę D3.
Przeprowadzone do tej pory badania sugerują także korzystny wpływ suplementacji witaminy D3 na przebieg COVID-19, zatem będzie to istotna informacja dla pacjentów, którzy boją się zachorowania i konsekwencji choroby.
W badaniu przeprowadzonym w 2016 roku z udziałem prawie 6 tysięcy zdrowych dorosłych Polaków wykazano, że u niemal 90% badanych odnotowano stężenia 25(OH)D, poniżej 30 ng/ml, a więc poniżej dolnej granicy normy.
Problem niedoboru witaminy D3 obecny jest na skalę globalną, ze względu na spożywanie wysokoprzetworzonej żywności, coraz częstsze przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach oraz unikanie słońca i stosowanie ochrony przeciwsłonecznej w obawie m.in. przed nowotworami i przedwczesnym starzeniem się skóry.
Można zatem uznać za zasadne przyjmowanie doustnych preparatów witaminy D3 przez zdecydowaną większość populacji.

Przejdźmy teraz do sedna – jakie informacje warto przekazać pacjentowi przy każdym wydaniu preparatu z apteki i o czym poinformować w razie dodatkowych pytań.

Profilaktyczne dawkowanie witaminy D3 w populacji ogólnej powinno być zindywidualizowane w zależności od wieku, masy ciała, nasłonecznienia (a więc pory roku), diety i trybu życia.
Aktualnie obowiązujące rekomendacje określają zatem bezpieczne dawki dla konkretnych grup pacjentów, których stosowanie zapobiega niedoborom witaminy D3.
U noworodków urodzonych o czasie i niemowląt do 6. m.ż. dawka suplementacyjna wynosi 400 j.m. niezależnie od sposobu karmienia, a więc należy ją podawać nawet dzieciom karmionym mieszankami wzbogaconymi o witaminę D3.
Na rynku dostępne są preparaty w różnej postaci m.in. krople, kapsułki twist-off i spraye, dlatego rekomendując dany preparat zwróć uwagę także na sposób podania, co dla świeżo upieczonych rodziców na pewno będzie ważną informacją.
Niemowlętom od 6. m.ż. do 1. r.ż. zaleca się podawanie dawki w przedziale 400-600 j.m., zależnie od dobowej ilości witaminy D3 przyjętej z pokarmem.
Następnie, dzieci do 10. r.ż. powinny przyjmować witaminę D3 w dawce 600-1000 j.m., a po 11. r.ż. i dorośli do 65. r.ż. 800-2000 j.m.
Seniorom po 75. r.ż. rekomenduj wyższe dawki w przedziale 2000-4000 j.m. ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej oraz potencjalnie obniżoną absorpcję z przewodu pokarmowego i zmieniony metabolizm witaminy D3.
Co ciekawe, wykazano, że niedobór witaminy D3 występuje częściej u osób otyłych, niezależnie od wieku, dlatego otyłym pacjentom rekomenduj dawki dwukrotnie wyższe niż ich rówieśnicy z prawidłową masą ciała.
Pacjentowi proszącemu o dobry preparat z witaminą D3 przekaż, że w pierwszej kolejności powinien wybrać lek a nie suplement diety. Na rynku dostępnych jest kilka leków z witaminą D3 dostępnych bez recepty w różnych dawkach, a wśród jest Ibuvit D3. Jest to lek w postaci małych, łatwych do połknięcia kapsułek, w których witamina D3 rozpuszczona jest w oleju krokoszowym.
Na rynku dostępne są dwie dawki tego leku – 2000 i 4000 jednostek, co umożliwia dopasowanie odpowiedniej dawki w przedziale wiekowym od 11. r.ż. aż do seniorów powyżej 75. r.ż.

Jeśli starczy czasu przekaż pacjentowi, że w populacji ogólnej nie ma istotnych wskazań do oznaczeń 25(OH)D we krwi. Wyjątkiem są pacjenci z grup ryzyka, do których należą m.in. alergicy, cukrzycy, kobiety planujące ciążę i ciężarne, osoby z chorobami autoimmunologicznymi, układu nerwowego, układu ruchu i z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz pacjenci onkologiczni.
Wydając preparat z witaminą D3 przekaż także pacjentowi, że w czasie suplementacji ważna jest również odpowiednia podaż wapnia i magnezu.

Jeśli pacjent zapyta o stosowanie witaminy D3 w okresie letnim, przekaż mu, że warto! Zgodnie z wytycznymi odpowiednia podaż witaminy D3 zapewniona jest tylko podczas ekspozycji na słońce z odkrytymi przedramionami i nogami przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez użycia filtrów przeciwsłonecznych.
Warto dodać, że nawet jeśli spełnia się te warunki w okresie od maja do września, mimo że suplementacja wtedy nie jest konieczna, to zgodnie z wytycznymi nadal zalecana i bezpieczna. Wyjątkiem są dzieci do 1. r.ż., które nie powinny przebywać na słońcu oraz osoby po 65. r.ż. ze względu na ograniczoną efektywność syntezy skórnej – u tych pacjentów rekomenduj suplementację witaminy D3 bezwzględnie przez cały rok.

Jako ciekawostkę możesz przekazać pacjentowi, że choć powszechnie przyjmuje się, że witamina D3 rozpuszcza się w tłuszczach, więc powinno się ją przyjmować wraz z posiłkiem bogatym w tłuszcz, to jednak wyniki badań nie są w tej kwestii jednoznaczne – niektóre wykazały, że rzeczywiście ma to znaczenie, inne, że wchłanianie witaminy D3 odbywa się niezależnie od obecności tłuszczu.
To już wszystko, dziękuję za uwagę i do zobaczenia w kolejnym odcinku.

Źródła:
1. Płudowski, P., Ducki, C., Konstantynowicz, J., & Jaworski, M. (2016). Vitamin D status in Poland. Polskie Archiwum Medycyny Wewnetrznej, 126(7-8), 530–539. https://doi.org/10.20452/pamw.3479
2. Varikasuvu, S. R., Thangappazham, B., Vykunta, A., Duggina, P., Manne, M., Raj, H., & Aloori, S. (2022). COVID-19 and vitamin D (Co-VIVID study): a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Expert review of anti-infective therapy, 20(6), 907–913. https://doi.org/10.1080
3. Rusińska, A., Płudowski, P., Walczak, M., Borszewska-Kornacka, M. K., Bossowski, A., Chlebna-Sokół, D., Czech-Kowalska, J., Dobrzańska, A., Franek, E., Helwich, E., Jackowska, T., Kalina, M. A., Konstantynowicz, J., Książyk, J., Lewiński, A., Łukaszkiewicz, J., Marcinowska-Suchowierska, E., Mazur, A., Michałus, I., Peregud-Pogorzelski, J., … Zygmunt, A. (2018). Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland-Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies-2018 Update. Frontiers in endocrinology, 9, 246. https://doi.org/10.3389/fendo.2018.00246
4. Uwitonze, A. M., & Razzaque, M. S. (2018). Role of Magnesium in Vitamin D Activation and Function. The Journal of the American Osteopathic Association, 118(3), 181–189. https://doi.org/10.7556/jaoa.2018.037
5. Kuang, X., Liu, C., Guo, X., Li, K., Deng, Q., & Li, D. (2020). The combination effect of vitamin K and vitamin D on human bone quality: a meta-analysis of randomized controlled trials. Food & function, 11(4), 3280–3297. https://doi.org/10.1039/c9fo03063h
6. Zmijewski M. A. (2019). Vitamin D and Human Health. International journal of molecular sciences, 20(1), 145. https://doi.org/10.3390/ijms20010145
7. Balwierz, R. J., Niedźwiecka, A., Biernat, P., Jasińska-Balwierz, A., Schäfer, N., Osowski, M., Skotnicka-Graca, U. (2022). Znaczenie i rola witaminy D w praktyce farmaceutycznej. Farm Pol, 78(2), 81–92.
8. Silva, M. C., & Furlanetto, T. W. (2018). Intestinal absorption of vitamin D: a systematic review. Nutrition reviews, 76(1), 60–76. https://doi.org/10.1093/nutrit/nux034
9. Borel, P., Caillaud, D., & Cano, N. J. (2015). Vitamin D bioavailability: state of the art. Critical reviews in food science and nutrition, 55(9), 1193–1205. https://doi.org/10.1080/10408398.2012.688897

Czy przedstawiony materiał był dla Ciebie interesujący?
TAKNIE

Wskazania. Profilaktyka niedoboru wit. D i stanów wynikających z niedoboru wit. D (np. krzywica, osteomalacja) u dorosłych z prawidłową mc. oraz dzieci i młodzieży z prawidłową mc. w wieku 11 lat i powyżej. Leczenie wspomagające w osteoporozie u dorosłych. Profilaktyka niedoboru wit. D u kobiet planujących ciążę, w ciąży i karmiących piersią, w porozumieniu z lekarzem.

Dawkowanie. Profilaktyka niedoboru wit. D i stanów wynikających z niedoboru wit. D u dorosłych oraz dzieci i młodzieży w wieku 11 lat i powyżej. Zazwyczaj zalecana dawka to 2000 IU/dobę u pacjentów z prawidłową mc., w m-cach od października do kwietnia lub przez cały rok, jeśli nie jest zapewniona efektywna synteza skórna wit. D w m-cach letnich. Leczenie wspomagające w osteoporozie u dorosłych. Zazwyczaj zalecana dawka to 2000 IU/dobę, niezależnie od pory roku. Profilaktyka niedoboru wit. D u kobiet planujących ciążę, w ciąży i karmiących piersią, w porozumieniu z lekarzem. Zazwyczaj zalecana dawka to 2000 IU/dobę, niezależnie od pory roku, chyba że lekarz zaleci inny sposób dawkowania. W czasie ciąży kobiety powinny stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego, ponieważ ich zapotrzebowanie na wit. D może różnić się w zależności od zasobów ustrojowych wit. D. Nie należy stosować produktu leczniczego dłużej niż zalecane lub w większych dawkach, jak również nie stosować jednocześnie innych leków, suplementów diety ani innego rodzaju środków spożywczych zawierających wit. D (cholekalcyferol), kalcytriol lub inne metabolity i analogi wit. D bez porozumienia z lekarzem. Lekarz może zalecić pomiar stężenia 25(OH)D w surowicy krwi. Zaburzenia wątroby. Nie jest konieczna modyfikacja dawki. Zaburzenia czynności nerek. Produktu nie należy stosować u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy zachować ostrożność.

Uwagi. Kaps. należy połykać w całości, popijając wodą, najlepiej podczas głównego posiłku.

Przeciwwskazania. Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Hiperkalcemia i/lub hiperkalciuria. Kamica nerkowa i/lub nefrokalcynoza. Ciężka niewydolność nerek. Hiperwitaminoza D. Dzieci poniżej 11 lat.

Ostrzeżenia specjalne / Środki ostrożności. Na całkowitą dawkę wit. D u pacjentów składa się zawartość wit. D w innych przyjmowanych produktach leczniczych i spożywanych pokarmach bogatych w wit. D oraz wit. wytwarzana przez organizm w wyniku ekspozycji na promieniowanie słoneczne. W Polsce dostateczna ekspozycja na światło słoneczne jest możliwa tylko w okresie od maja do września i wymaga co najmniej 15-minutowego przebywania na słońcu dziennie w godzinach 10-15, z odkrytymi przedramionami i podudziami, bez używania kremów z filtrami UV. Należy zachować ostrożność stosując wit. D u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek oraz monitorować jej wpływ na stężenie wapnia i fosforu. Należy wziąć pod uwagę ryzyko wapnienia tkanek miękkich. W przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności nerek leczonych produktem należy kontrolować parametry gospodarki wapniowo-fosforanowej. Konieczne jest zachowanie ostrożności w przypadku pacjentów otrzymujących leczenie w związku z chorobą układu sercowo-naczyniowego. Wit. D należy ostrożnie stosować u pacjentów z sarkoidozą ze względu na ryzyko nasilonej przemiany wit. D do jej czynnej postaci. U tych pacjentów należy monitorować stężenie wapnia w surowicy i w moczu. W populacji ogólnej nie ma istotnych wskazań do oznaczania 25(OH)D. Pacjenci przyjmujący inne leki, suplementy diety zawierające wit. D (cholekalcyferol), kalcytriol lub inne metabolity czy analogi wit. D przed przyjęciem produktu powinni poradzić się lekarza celem dobrania odpowiedniej dawki. Pacjenci z otyłością (dorośli – BMI ≥30 kg/m2 pc., dzieci, młodzież – BMI >90. centyla) wymagają 2-krotnie większej dawki wit. D niż zalecana rówieśnikom o prawidłowej mc. Nie ma wystarczających danych dotyczących wpływu podawania wit. D na powstawanie kamieni w nerkach, choć występowanie takiego ryzyka jest możliwe, zwłaszcza w przypadku dodatkowej suplementacji wapnia. Należy indywidualnie rozważyć potrzebę dodatkowej suplementacji wapnia. Należy monitorować stężenie wapnia w surowicy i w moczu. W przypadku długotrwałego stosowania wit. D, zwłaszcza dawek dobowych znacznie przekraczających dawki zalecane, należy monitorować stężenie wapnia w surowicy i w moczu oraz kontrolować czynność nerek przez pomiar stężenia kreatyniny. Jest to szczególnie ważne w przypadku pacjentów w podeszłym wieku oraz przy jednoczesnym leczeniu glikozydami nasercowymi czy diuretykami tiazydowymi zmniejszającymi wydalanie wapnia z moczem. Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu produktu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwanie maszyn. Nie są znane żadne działania niepożądane cholekalcyferolu, które mogłyby zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Interakcje. Jednoczesne stosowanie leków przeciwdrgawkowych (takich jak fenytoina) lub barbituranów (i prawdopodobnie innych leków, które indukują enzymy wątrobowe), może zmniejszać działanie wit. D poprzez jej dezaktywację metaboliczną. W przypadku leczenia diuretykami tiazydowymi, które zmniejszają wydalanie wapnia z moczem, zaleca się monitorowanie stężenia wapnia w surowicy i w moczu. Jednoczesne stosowanie glikokortykosteroidów może osłabić działanie wit. D. Doustne podawanie wit. D może nasilać działanie oraz toksyczność glikozydów naparstnicy oraz innych glikozydów nasercowych (ryzyko zaburzeń rytmu serca). Konieczna jest ścisła kontrola lekarska, monitorowanie zapisów EKG oraz stężenia wapnia. Jednoczesne leczenie żywicami jonowymiennymi (takimi jak kolestyramina, kolestypolu chlorowodorek), orlistatem lub lekami przeczyszczającymi (takimi jak olej parafinowy) może zmniejszyć wchłanianie wit. D w przewodzie pokarmowym. Lek cytotoksyczny aktynomycyna i imidazolowe leki przeciwgrzybicze zmniejszają aktywność wit. D poprzez hamowanie przekształcenia 25-hydroksycholekalcyferolu do 1,25-dihydroksy-cholekalcyferolu z udziałem enzymu nerkowego 1-α -hydroksylazy. Jednoczesne stosowanie ryfampicyny i izoniazydu może zmniejszać działanie wit. D. Wit. D może działać antagonistycznie w stosunku do produktów leczniczych stosowanych w hiperkalcemii, takich jak kalcytonina, etydronian, pamidronian. Produkty zobojętniające zawierające magnez podawane jednocześnie z wit. D mogą zwiększać stężenie magnezu w krwi. Produkty zobojętniające zawierające glin podawane jednocześnie z wit. D mogą zwiększać stężenie glinu w krwi, nasilając ryzyko toksycznego działania glinu na kości. Podczas stosowania produktu nie należy przyjmować innych leków lub suplementów zawierających wit. D bez zalecenia lekarza. Jednoczesne stosowanie z analogami wit. D zwiększa ryzyko wystąpienia toksyczności.

Ciąża i laktacja. Kobiety w okresie prokreacji i planujące ciąże powinny mieć zapewnioną odpowiednią podaż wit. D, taką jak w ogólnej populacji osób dorosłych, jeżeli to możliwe pod kontrolą stężenia 25(OH)D w surowicy. Po potwierdzeniu ciąży suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą stężenia 25(OH)D w surowicy, tak aby utrzymać stężenie optymalne w granicach >30-50 ng/ml. Jeżeli oznaczenie wit. 25(OH)D nie jest możliwe, zalecane jest stosowanie wit. D w dawce 2000 IU/dobę, przez cały okres ciąży. Wit. D i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego, jednak w niewielkich ilościach. Nie obserwowano wywołanego w ten sposób przedawkowania u noworodków i niemowląt. Niemowlęta karmione piersią wymagają dodatkowej suplementacji wit. D. Jeżeli oznaczenie wit. 25(OH)D nie jest możliwe, zalecane jest stosowanie wit. D w dawce 2000 IU/dobę, przez cały okres karmienia piersią. Kobiety w okresie laktacji nie powinny przyjmować wysokich dawek wit. D jako alternatywy dla suplementacji u noworodka. Podawanie wit. D w zalecanych dawkach dobowych nie wykazało niekorzystnego wpływu na płodność.

Działania niepożądane. Zaburzenia układu immunologicznego: (nieznana) reakcje nadwrażliwości, takie jak obrzęk naczynioruchowy lub obrzęk krtani. Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: (niezbyt często) hiperkalcemia i hiperkalciuria. Zaburzenia żołądka i jelit: (nieznana) zaparcie, wzdęcia, nudności, ból brzucha, biegunka. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: (rzadko) świąd, wysypka i pokrzywka. Zgłaszano pojedyncze przypadki zgonu.

Przedawkowanie

Nie zaleca się stosowania wit. D dłużej niż zalecane lub w większych dawkach bez nadzoru lekarza ze względu na możliwość przedawkowania. Ostre lub długotrwałe przedawkowanie wit. D może powodować hiperkalcemię (zwiększenie stężenia wapnia w surowicy krwi) oraz hiperkalciurię (zwiększone wydalanie wapnia w moczu). Objawy hiperkalcemii są niespecyficzne i obejmują nudności, wymioty, biegunkę (która często występuje we wczesnym etapie), a następnie zaparcia, jadłowstręt, zmęczenie, ból głowy, ból stawów i mięśni, osłabienie mięśni, nadmierne pragnienie, wielomocz, tworzenie kamieni nerkowych, wapnienie nerek, niewydolność nerek, wapnienie tkanek miękkich, zmiany w zapisie EKG, zaburzenia rytmu serca, zapalenie trzustki. W rzadkich i pojedynczych przypadkach ciężka hiperkalcemia spowodowana zatruciem wit. D powodowała zgon. Leczenie hiperkalcemii spowodowanej podawaniem wit. D trwa kilka tyg. Zalecane postępowanie polega na odstawieniu wszystkich produktów stanowiących jej źródło, w tym suplementacji i podawania w diecie, oraz unikanie ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Można rozważyć również stosowanie diety z małą zawartością wapnia lub wykluczenie wapnia z diety. Należy rozważyć dodatkowe nawodnienie lub leczenie diuretykami, np. furosemidem, w celu zapewnienia odpowiedniej diurezy. Można również rozważyć dodatkowe leczenie kalcytoniną lub kortykosteroidami. Nie należy podawać wlewów fosforanowych w celu zmniejszenia hiperkalcemii powstałej w wyniku przedawkowania wit. D, ze względu na niebezpieczeństwo związane ze zwapnieniem przerzutowym.

Działanie. Cholekalcyferol (wit. D) powstaje w skórze pod wpływem ekspozycji na promieniowanie UV i jest przekształcany do biologicznie aktywnej postaci, czyli 1,25-dihydroksycholekalcyferolu w 2 etapach: 1-szym w wątrobie (hydroksylacja w pozycji 25 do kalcyfediolu), a następnie w nerkach (hydroksylacja w pozycji 1 do kalcytriolu). Kalcyfediol i kalcytriol, aktywne metabolity cholekalcyferolu, poprzez receptory steroidowe w DNA jąder komórek regulują procesy transkrypcji i translacji, warunkują syntezę białek odpowiedzialnych za wchłanianie wapnia do organizmu oraz białek warunkujących procesy mineralne w kościach. Wit. D odgrywa kluczową rolę w regulacji homeostazy wapnia i fosforanów (działanie kalcemiczne). W biologicznie aktywnej formie cholekalcyferol pobudza wchłanianie wapnia z jelita, wnikanie wapnia do osseiny oraz uwalnianie wapnia z tkanki kostnej. W jelicie cienkim cholekalcyferol zwiększa również bierny i czynny transport fosforu. W kościach zwiększa osteolizę osteoklastyczną oraz zwiększa aktywność osteoklastów. W nerkach blokuje wydalanie wapnia i fosforu poprzez nasilanie resorpcji kanalikowej.

Skład. 1 kaps. zawiera 2000 j.m. (50 µg) wit. D3.

Podmiot Odpowiedzialny

Zakłady Farmaceutyczne Polpharma SA

Pelplińska 19 Starogard Gdański
Tel:58 563-16-00
WWW:http://www.polpharma.pl

Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu

Ibuvit D3 2000 IU – 2000 j.m. : 25921
Wydane przez Rejestr MZ

Oglądaj Dalej:

Podziel się:
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Przewiń do góry

Zaloguj się