fbpx

Witaminy z grupy B – Pogadanki farmaceutyczne

Dr n. farm. Dawid Panek opowiada o witaminach z grupy B, ich roli w organizmie i objawach niedoboru oraz jakie informacje można przekazać pacjentowi odnośnie suplementacji.
Opracowanie merytoryczne:
dr n. farm.

Czy ten materiał był przydatny?
Czy przedstawiony materiał był przydatny?
Hidden

Transkrypcja

Cześć, tu Dawid Panek. Witam w programie Pogadanki Farmaceutyczne. W tym odcinku porozmawiamy o witaminach z grupy B. Przyjrzymy się ich roli w organizmie i objawach niedoboru oraz jakie informacje można przekazać pacjentowi odnośnie suplementacji.

Do witamin z grupy B zaliczamy: witaminę B1 – tiaminę, B2 – ryboflawinę, B3, inaczej PP czy niacynę, B4- cholinę, B5 – kwas pantotenowy, B6 – pirydoksynę, B7- biotynę, B9 – kwas foliowy i B12 – kobalaminę.

Większość witamin z grupy B zidentyfikowano w latach trzydziestych XX wieku, tiamina została wyizolowana z otrąb ryżu przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 roku, jako lek na chorobę beri-beri. Ryboflawinę wyizolowano z drożdży, białka jaja kurzego i serwatki w 1933 roku, pirydoksynę zidentyfikowano w 1934, a biotynę w 1936 roku.  W 1934 roku Whipple, Minot i Murphy otrzymali nagrodę Nobla za badania nad anemią złośliwą, które doprowadziły w 1948 roku do wyizolowania kobalaminy czyli witaminy B12 z wątroby zwierzęcej.

Wszystkie witaminy z grupy B należą do związków rozpuszczalnych w wodzie, wydalanych przez nerki. Niestety nie są syntetyzowane ani magazynowane w organizmie w ilości wystarczającej. Muszą być zatem stale dostarczane z pożywieniem, a ich suplementacja jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Witaminy z grupy B warunkują prawidłowy przebieg procesów życiowych, wpływają na funkcjonowanie mózgu i całego układu nerwowego, na przemiany metaboliczne, syntezę m.in. hormonów płciowych, kortyzolu, tyroksyny, insuliny.

Witamina B1, czyli tiamina uczestniczy w przemianach energetycznych  bierze udział w metabolizmie aminokwasów i węglowodanów. Skrajny niedobór witaminy B1 prowadzi do rozwoju choroby beri-beri, którą charakteryzują m.in. zaburzenia czucia, porażenie nerwów, zanik mięśni nóg, obrzęki kończyn i kołatanie serca.

Witamina B2 czyli ryboflawina, jest niezbędna do syntezy koenzymów flawinowych, uczestniczących w procesach utleniania-redukcji w organizmie. Niedobór witaminy B2 objawia się natomiast zapaleniem kącików ust, występowaniem zajadów, pękaniem i złuszczeniem warg, zapaleniem języczka, łojotokowym zapaleniem skóry, zaczerwienieniem spojówek i  światłowstrętem.

Witamina B3 – niacyna obejmuje kwas nikotynowy i nikotynamid, odpowiedzialna jest za prawidłowe funkcjonowanie mózgu, obwodowego układu nerwowego, syntezę kortyzolu, tyroksyny, insuliny i hormonów płciowych. Pelagra, czyli awitaminoza B3 objawia się zaczerwieniem i szorstkością skóry, w miejscach narażonych na promienie słoneczne, otarcia lub ucisk. Kolejne stadium obejmuje pęcherze które pękają i tworzą się wrzody. Na dłoniach, szyi i twarzy pojawiają się ciemnobrązowe plamy, dochodzi do złuszczania naskórka, pojawia się stan zapalny jamy ustnej i języka. Nieleczona pelagra prowadzi do śmierci. Warto również wspomnieć, że niezwykle rzadką przyczyną pelagry jest choroba genetyczna, tzw. zespół Hartnupa, polegająca na upośledzonym wchłanianiu tryptofanu przez jelita.

Kwas pantotenowy czyli witamina B5 jest składnikiem koenzymu A i białka przenoszącego grupy acylowe. Jako koenzym A, kwas pantotenowy uczestniczy w syntezie cholesterolu, hormonów sterydowych, witamin A i D, pierścieni hemoglobiny i neuroprzekaźników. Witamina B5 jest bardzo rozpowszechniona w diecie i rzadko zdarzają się jej niedobory. Awitaminoza B5 objawia się osłabieniem, bólami głowy, bezsennością, mdłościami, biegunkami i wymiotami.

Witamina B6 występuje w trzech różnych postaciach pochodnych pirydyny: pirydoksyny, pirydoksalu, pirydoksaminy i ich pochodnych fosforanowych. Aktywne metabolicznie formy pełnią funkcję kofaktorów dla ponad 160 enzymów biorących udział głównie w metabolizmie aminokwasów, glikogenolizie, glukoneogenezie, biosyntezie hemu, neurotransmiterów i w metabolizmie tryptofanu. Symptomy awitaminozy B6 obejmują łojotokowe stany zapalne skóry, zapalenie błon śluzowych jamy ustnej, zajady, zaburzenia neurologiczne związane z obniżeniem syntezy GABA, bezsenność, apatię.

Witamina B7, czyli biotyna stanowi składnik  wielu enzymów – karboksylaz. Jako koenzym karboksylaz uczestniczy m.in. w syntezie kwasów tłuszczowych, metabolizmie leucyny, w procesie glukoneogenezy, wpływa również na prawidłowy wzrost i rozwój organizmu, a także stan skóry. Z uwagi na powszechne występowanie biotyny w żywności niedobory tej witaminy są mało prawdopodobne.  Dodatkowo część biotyny jest wytwarzana przez mikrobiotę bakteryjną przewodu pokarmowego człowieka. Przewlekła ekspozycja na alkohol hamuje wchłanianie biotyny, również przyjmowanie niektórych leków przeciwpadaczkowych: fenytoiny, karbamazepiny, fenobarbitalu i prymidonu powoduje zmniejszenie stężenia biotyny we krwi. Co ciekawe, niedobory biotyny mogą występować u osób spożywających surowe jajka. W surowych jajach znajduje się białko awidyna, które tworzy kompleks z biotyną, uniemożliwiając tym samym wchłanianie tej witaminy w przewodzie pokarmowym. Gotowanie jaj denaturuje awidynę i pozbawia ją właściwości wiązania biotyny.

Witamina B12 – kobalamina odpowiedzialna jest za tworzenie morfotycznych elementów krwi, bierze udział w rozpadzie aminokwasów, rozgałęzionych kwasów tłuszczowych, przemianie homocysteiny w metioninę, syntezie biologicznie aktywnej postaci folianów. Większość witaminy B12 jest magazynowana w wątrobie (około 50% całkowitej puli). Dzienne straty z całkowitej puli kobalamin wynoszą 0,1–0,2%. Potrzeba około 2 lat niespożywania witaminy B12, aby rozwinęły się objawy hipowitaminozy. Konsekwencją niedoboru witaminy B12 jest niedokrwistość megaloblastyczna. Najczęstszą przyczyną jest upośledzone wchłanianie witaminy B12 z przewodu pokarmowego, np. na skutek niedoboru czynnika Castle’a, którego produkcja maleje wraz z wiekiem. Objawy awitaminozy B12 obejmują oprócz niedokrwistości także zaburzenia neurologiczne: neuropatie, zaburzenia czucia głębokiego, parestezje, zaburzenia równowagi, zaburzenia o podłożu neuropsychiatrycznym).

Przejdźmy teraz do sedna – jakie informacje warto przekazać pacjentowi przy każdym wydaniu preparatu z apteki, o czym poinformować w razie dodatkowych pytań?

Witaminy z grupy B stosuje się wspomagająco w leczeniu chorób nerwów obwodowych i nerwobóli. Są to przeważnie preparaty w postaci leków, a nie suplementów.

Suplementacja witaminami z grupy B jest na ogół bezpieczna, a nadmiar spożytych witamin wydalany jest z moczem. Niemniej jednak spożywanie wielu suplementów witaminowych jednocześnie, przez dłuższy czas niesie ryzyko pojawienia się działań niepożądanych. Nadmierne spożycie kwasu nikotynowego powoduje uderzenia gorąca oraz zaczerwienienie twarzy, a spożywanie dużych dawek witaminy B6 ponad 500 mg na dobę prowadzi do neuropatii sensorycznych, już dawki 100 mg na dobę, przyjmowane przez dłuższy czas mogą wywołać niewielkie objawy neurologiczne.  Ponadto zalecane dzienne spożycie witamin różni się zarówno od płci jak i od stanu organizmu, np. ciąża, choroby współistniejące.

Warto zaznaczyć, że spożywanie biotyny może powodować zafałszowanie wyników badań diagnostycznych, np. oznaczeń hormonalnych hormonów tarczycy, TSH.  Na kilka dni przed badaniami należy więc odstawić preparaty zawierające biotynę.

Wraz z wiekiem dochodzi do zwiększonego ryzyka niedoborów witamin w wyniku pogarszającego się wchłaniania. Duże ryzyko niedoborów witaminowych – szczególnie witaminy B12, dotyczy pacjentów po operacjach bariatrycznych, oraz osób cierpiących na schorzenia żołądka: choroba wrzodowa, choroba refluksowa przełyku oraz choroby jelit: choroba Whipple’a, choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Niedobór witamin z grupy B (zwłaszcza tiaminy) występuję częściej u pacjentów z niewydolnością serca przyjmujących lek diuretyczne. Kolejną grupę stanowią osoby z niedożywieniem pokarmowym, oraz nadużywające alkohol oraz palacze. Niedobory witaminowe dotyczą nawet 80% osób uzależnionych od alkoholu oraz palaczy.

Na niedobór witaminy B12 narażone są również osoby przyjmujący przez dłuższy czas, czyli powyżej 4 lat inhibitory pompy protonowej lub antagonistów receptora histaminowego H2  oraz osoby z cukrzycą typu 2, leczone metforminą.

Przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, teofiliny, lewodopy może obniżyć poziom witaminy B6. Również grupa pacjentów stosujących metforminę narażona jest na większe ryzyko niedoboru witaminy B6.

Na niedobór biotyny narażone są osoby leczone długotrwale lekami przeciwdrgawkowymi: fenytoiną, karbamazepiną, fenobarbitalem lub prymidonem, również kwas walproinowy obniżając aktywność enzymów metabolizujących biotynę prowadzi do jej niedoboru

Witaminę B12 podaje się domięśniowo w niedokrwistości złośliwej Addisona-Biermera bez objawów neurologicznych: 250 do 1000 mikrogramów co drugi dzień przez 1 do 2 tygodni, następnie 250 mikrogramów raz w tygodniu, do uzyskania poprawy hematologicznej. Dawka podtrzymująca 1000 mikrogramów raz w miesiącu. W przypadku powikłań neurologicznych (zwyrodnienie sznurowe rdzenia) – 1000 mikrogramów co drugi dzień, do uzyskania poprawy.

Badanie kohortowe VITAL dostarczyło informacji, że suplementacja dużymi dawkami witamin: B6 > 20 mg na dobę i B12 > 55 µg na dobę w formie pojedynczych suplementów, przez okres ponad 10 lat wiąza ła się z 30%-40% wzrostem ryzyka raka płuc u mężczyzn.

Oglądaj Dalej:

Podziel się:
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Scroll to Top

Zaloguj się