Alendronian (Alendronic Acid, Ostenil, Ostolek, Ostemax, Alendrogen, Alendronat, Sedron) to lek zaliczany do bisfosfonianów, czyli związków będących syntetycznymi analogami pirofosforanów, wiążący się ze znajdującym się w kościach hydroksyapatytem. Alendronian działa jako silny inhibitor resorpcji kości, nie wpływając na proces ich tworzenia. Wyjaśnij pacjentowi, że poprzez zahamowanie resorpcji, czyli wchłaniania składników mineralnych kości, alendronian przyczynia się do stopniowego zwiększenia masy kostnej. Lek wbudowany w macierz kostną pozostaje już nieaktywny farmakologicznie. Alendronian dostępny jest w postaci tabletek w dawce 70 mg alendronianu sodu.
Jakie zastosowanie ma alendronian?
Alendronian jest przeznaczony dla pacjentów, u których przewaga procesu resorpcji nad procesem kościotworzenia przyczyniła się do zmniejszenia gęstości mineralnej kości. Jest zatem wskazany przede wszystkim u kobiet z osteoporozą w wieku pomenopauzalnym, pacjentów stosujących przewlekle glikokortykosteroidy z objawami osteoporozy, a czasami również u mężczyzn cierpiących na osteoporozę.
Wskazania pozarejestracyjne dla alendronianianu to: osteoporoza indukowana chorobą Leśniowskiego-Crohn’a, dysplazja włóknista kości, niedobór hormonu wzrostu, hiperkalcemia nowotworowa czy choroba Pageta[1].
Jakie efekty daje alendronian?
Zastosowanie alendronianu ma na celu zwiększenie gęstości mineralnej kości, a przez to zmniejszenie ryzyka złamań kości, głównie kręgów i szyjki kości udowej.
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że alendronian działa?
Pierwsze działanie alendronianu można wykazać po około 3 tygodniach stosowania. Pacjent jednak nie zauważy, że lek działa, ponieważ jego główne działanie polega na niwelowaniu ryzyka złamań kości.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Pomimo braku odczuwalnego efektu przekaż pacjentowi, że odstawienie leku doprowadzi do ponownego nasilenia procesu resorpcji kości, a tym samym doprowadzi ponownie do zwiększonego ryzyka złamań kręgów i szyjki kości udowej.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Preparaty alendronianu dostępne są w dawce 70 mg i są stosowane 1 raz na tydzień. Wydając pacjentowi lek, ustal z nim dzień tygodnia, w którym pacjent będzie stosował lek i zapisz pacjentowi dzień i daty przyjęcia kolejnych dawek leku. Przekaż, że w przypadku kiedy pominął dawkę leku powinien lek przyjąć kolejnego dnia rano i powrócić do schematu dawkowania.
Wydając preparat z alendronianem, ustal z pacjentem dzień tygodnia, w którym pacjent będzie stosował lek i zapisz ten dzień na opakowaniu.
Poinstruuj pacjenta, że lek należy przyjmować rano, bezpośrednio po wstaniu z łóżka i popić szklanką (co najmniej 200 ml) przegotowanej wody. Nie zaleca się stosowania wody mineralnej do popijania leków z alendronianem, ponieważ tak samo jak w przypadku innych napojów i żywności zaburza to proces wchłaniania leku i zmniejsza biodostępność leku o 60%[1]. Zaleć pacjentowi, aby inne napoje i posiłek spożył co najmniej 30 minut po przyjęciu leku. Zaleć też pacjentowi, że w celu zminimalizowania ryzyka podrażnienia przełyku, do czasu spożycia posiłku musi pozostać w pozycji pionowej (może siedzieć lub chodzić, ale nie może przyjmować pozycji leżącej). Z tego samego powodu uprzedź pacjenta, aby nie rozgryzał ani nie żuł tabletki, tylko zawsze połykał ją w całości.
Poleć pacjentowi aby lek przyjmował rano, na czczo, popił szklanką przegotowanej wody i co najmniej 30 minut powstrzymał się od przyjmowania posiłków i pozostał w tym czasie w pozycji pionowej.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Lek przeznaczony jest do stosowania długotrwałego. Zaleca się, aby okresowo oceniać konieczność dalszego leczenia u każdego pacjenta indywidualnie. W przypadku pacjentów z niskim ryzykiem złamań kości zaleca się przerwanie terapii po 5 latach terapii, jeżeli osiągnięto zadowalający wynik badania gęstości kości. Z kolei u pacjentów z wysokim ryzykiem złamań, kurację należy kontynuować nawet do 10 lat[2].
Kto nie powinien stosować alendronianu?
Nie zaleca się stosowania preparatów alendronianu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, u których wskaźnik przesączania kłębuszkowego GFR jest mniejszy niż 35 ml/min. Stosowanie leku jest także przeciwwskazane u pacjentów z nieprawidłowościami w obrębie przełyku, z opóźnionym opróżnianiem przełyku czy achalazją, czyli upośledzeniem rozkurczu dolnego zwieracza przełyku. Ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego wzrasta również u pacjentów, którzy nie są w stanie utrzymać pozycji siedzącej lub stojącej przez minimum 30 minut. Upewnij się, że pacjent nie cierpi na chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, nie zgłasza krwawienia z przewodu pokarmowego i nie przeszedł zabiegu operacyjnego w obrębie przewodu pokarmowego.
Należy unikać również stosowania alendronianu u pacjentów z hipokalcemią, ponieważ jego stosowanie może nasilić objawy.
Jakie przewagi ma alendronian nad innymi lekami?
Alendronian może być lepszym wyborem od:
- ibandronatu, ponieważ w badaniach klinicznych zaobserwowano zmniejszone ryzyko złamań kręgów w przypadku zastosowania obu leków, ale tylko dla alendronianu zaobserwowano również zmniejszenie ryzyka złamań biodra[3],
- ryzendronianu, gdyż w badaniu klinicznym porównującym oba leki zaobserwowano, że alendronian zwiększał gęstość kości w większym stopniu zarówno w pierwszym[4], jak i drugim roku stosowania[5].
Jakie działania niepożądane ma alendronian i jak je zminimalizować?
Do najczęstszych działań niepożądanych w przypadku stosowania alendronianu należą objawy ze strony przełyku, w postaci owrzodzeń i nadżerek, zapalenia przełyku, które mogą w niektórych przypadkach prowadzić do zwężenia przełyku. Objawy te występują najczęściej u pacjentów nie stosujących się do zaleceń odnośnie do odpowiedniego przyjmowania leku. Poleć pacjentowi, aby w przypadku pojawienia się objawów, takich jak zaburzenia połykania (dysfagia), ból podczas połykania, ból zamostkowy czy nasilanie się objawów zgagi odstawił lek i zgłosił się na wizytę u lekarza.
Alendronian, z uwagi na wpływ na gospodarkę mineralną kości może wywoływać hipokalcemię. Przed rozpoczęciem leczenia należy zalecić pacjentowi oznaczenie wyjściowego poziomu wapnia, magnezu i fosforu. Przed rozpoczęciem leczenia ewentualne niskie poziomy wapnia powinny być wyrównane. W przypadku wystąpienia hipokalcemii w trakcie leczenia pacjent powinien skonsultować się lekarzem w celu podjęcia decyzji o kontynuacji leczenia[2].
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi alendronian i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Wydając pacjentowi alendronian zaleć, aby unikał równoczesnego stosowania leków, takich jak[2]:
- niesteroidowe leki przeciwbólowe, w tym ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy, ponieważ ich równoczesne stosowanie może powodować nasilenie toksycznego działania alendronianu na przewód pokarmowy oraz działania nefrotoksycznego,
- inhibitory pompy protonowej, ponieważ mogą one osłabiać działanie terapeutyczne alendronianu. Pacjentowi, który w trakcie terapii alendronianem zgłasza objawy zgagi, zaleć wizytę u lekarza celem wykluczenia zmian w obrębie przewodu pokarmowego wywołanych stosowaniem leku,
- preparaty zawierające jony wielowartościowe mogą zmniejszać stężenie alendronianu w surowicy. Ich stosowanie jest możliwe przy zachowaniu odpowiedniego odstępu w czasie i przyjęcie co najmniej 30 minut po zażyciu leku z alendronianem.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Alendronian nie jest wskazany do stosowania u kobiet w wieku przedmenopauzalnym, ponieważ jest przeciwwskazany w ciąży. W przypadku konieczności zastosowania leku u kobiet w wieku rozrodczym zaleca się zastosowanie skutecznej metody antykoncepcyjnej przez cały czas kuracji. Bisfosfoniany wbudowywane są włączane w macierz kostną i z czasem stopniowo uwalniane, w związku z czym stosowanie leku przed ciążą również może zwiększać ryzyko uszkodzenia płodu. Z tego względu zaleca się przerwanie terapii możliwie najwcześniej przed planowaną ciążą[2].
Należy zwrócić uwagę pacjenta na regularne wizyty u stomatologa. Wykonywanie inwazyjnych zabiegów stomatologicznych (w tym ekstrakcji czy implantów) może się wiązać ze zwiększonym ryzykiem rozwoju martwicy kości szczęki. Wg wytycznych American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons, jeżeli pacjent jest leczony bisfosfonianami krócej niż 4 lata, leczenie może być w takim przypadku kontynuowane, jednak przy dłuższym leczeniu lub jednoczesnym stosowaniu GKS leczenie powinno być przerwane[6].
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest alendronian?
U pacjenta stosującego alendronian istotna jest suplementacja witaminy D i wapnia. Przed rozpoczęciem leczenia należy wyrównać poziom wapnia i badać jego poziom w trakcie leczenia. Poziom witaminy D przed leczeniem powinien być na poziomie ≥20 ng/mL (≥50 nmol/L). W trakcie terapii zaleć pacjentowi suplementację witaminy D w standardowych dawkach.
Zalecane dawki wapnia w trakcie terapii alendronianem to 1000 mg/dobę u mężczyzn między 50. a 70. rokiem życia lub 1200 mg/dobę u kobiet powyżej 50. r.ż. i mężczyzn powyżej 70. r.ż. Wydając preparat wapnia przypomnij o konieczności zastosowania odstępu i przyjęcie preparatu co najmniej pół godziny po zażyciu alendronianu.
Piśmiennictwo
- Wilkins Parker LR, Preuss CV. Alendronate. [Updated 2023 Nov 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526073/⬏⬏
- Rosen, H., (2023). Bisphosphonate therapy for the treatment ofosteoporosis. UpToDate. Aktualizacja: 03.05.2023⬏⬏⬏⬏
- Wells GA, Cranney A, Peterson J, Boucher M, Shea B, Welch V, Coyle D, Tugwell P. Alendronate for the primary and secondary prevention of osteoporotic fractures in postmenopausal women. Cochrane Database of Systematic Reviews 2008, Issue 1. Art. No.: CD001155. DOI: 10.1002/14651858.CD001155.pub2. Accessed 21 November 2023.⬏
- Rosen, C. J., Hochberg, M. C., Bonnick, S. L., McClung, M., Miller, P., Broy, S., … de Papp, A. E. (2004). Treatment With Once-Weekly Alendronate 70 mg Compared With Once-Weekly Risedronate 35 mg in Women With Postmenopausal Osteoporosis: A Randomized Double-Blind Study. Journal of Bone and Mineral Research, 20(1), 141–151. doi:10.1359/jbmr.040920⬏
- Bonnick, S., Saag, K. G., Kiel, D. P., McClung, M., Hochberg, M., Burnett, S. M., Sebba, A., Kagan, R., Chen, E., Thompson, D. E., & de Papp, A. E. (2006). Comparison of weekly treatment of postmenopausal osteoporosis with alendronate versus risedronate over two years. The Journal of clinical endocrinology and metabolism, 91(7), 2631–2637. https://doi.org/10.1210/jc.2005-2602⬏
- Ruggiero, S. L., Dodson, T. B., Fantasia, J., Goodday, R., Aghaloo, T., Mehrotra, B., O’Ryan, F., & American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons (2014). American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons position paper on medication-related osteonecrosis of the jaw–2014 update. Journal of oral and maxillofacial surgery : official journal of the American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons, 72(10), 1938–1956. https://doi.org/10.1016/j.joms.2014.04.031⬏