Kaptopryl – Poradnik farmaceuty

Kaptopryl to krótko działający lek hipotensyjny z grupy inhibitorów enzymu konwertującego angiotensynę (ACE), stosowany doraźnie w przypadku nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego krwi. Mechanizm działania polega na blokowaniu aktywności tego enzymu, co zapobiega przekształcaniu angiotensyny I (AT I) w angiotensynę II (AT II). Spadek poziomu AT II w organizmie prowadzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych, co skutkuje obniżeniem ciśnienia krwi. Preparaty Captopril Jelfa oraz Captopril Polfarmex są dostępne na rynku w postaci tabletek o różnych dawkach: 12,5 mg, 25 mg i 50 mg.

Jakie zastosowanie ma kaptopryl?

Zgodnie z wytycznymi PTNT z 2019 roku, kaptopryl jest stosowany doraźnie w sytuacjach wysokiego ciśnienia tętniczego, które wymagają natychmiastowej interwencji. Ponadto kaptopryl jest stosowany jako lek hipotensyjny u noworodków. Dodatkowo, zaleca się jego stosowanie u pacjentów po świeżym zawale serca (od 24 godzin do 4 tygodni po zawale), a także u tych, którzy mieli zawał, ale nie wykazują objawów niewydolności serca związanymi z osłabieniem czynności lewej komory serca, w celu zmniejszenia ryzyka dalszych powikłań sercowych. Kaptopryl znajduje także zastosowanie u pacjentów z cukrzycą typu I, w leczeniu nefropatii cukrzycowej i towarzyszącego jej białkomoczu. Ponadto poza wskazaniami rejestracyjnymi, kaptopryl jest stosowany w leczeniu ostrych przypadków przełomowego nadciśnienia. Dodatkowo lek ten może być również wykorzystywany w leczeniu objawów zespołu Raynauda ^[1].

Jakie efekty daje kaptopryl?

Poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych, kaptopryl efektywnie obniża ciśnienie krwi, co ma szczególne znaczenie dla pacjentów z nadciśnieniem, zmniejszając ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Lek korzystnie wpływa na stan naczyń krwionośnych, poprawiając funkcję śródbłonka i redukując stres oksydacyjny. Te działania mogą przyczynić się do ograniczenia procesów miażdżycowych, co stanowi kluczowy aspekt w prewencji chorób sercowo-naczyniowych, w tym choroby wieńcowej i zawału mięśnia sercowego. Dodatkowo, kaptopryl wykazuje działanie ochronne na nerki poprzez obniżanie ciśnienia krwi oraz zmniejszanie białkomoczu. Kontrola ciśnienia krwi oraz redukcja uszkodzeń naczyń odgrywają istotną rolę w leczeniu pacjentów z nefropatią cukrzycową, zapobiegając dalszym powikłaniom nerkowym ^[2].

Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że kaptopryl działa?

U większości pacjentów poprawa ogólnego samopoczucia zazwyczaj występuje po około 15-30 minutach od podania pojedynczej dawki leku ^[3]. Maksymalne działanie leku zwykle jest osiągane po 60 minutach, co manifestuje się zmniejszeniem uczucia napięcia w okolicach głowy oraz spadkiem ciśnienia krwi. Nadal trwa dyskusja na temat optymalnej szybkości oraz docelowych wartości obniżania ciśnienia tętniczego. Niemniej jednak, kluczowe jest obniżenie ciśnienia do poziomu bezpiecznego dla danego pacjenta, co nie zawsze oznacza konieczność szybkiego osiągnięcia normy ^[4].

Czym grozi odstawienie leczenia?

Tymczasowe zaprzestanie przyjmowania kaptoprylu na jeden dzień przed planowaną operacją nie prowadzi do nagłego, nadmiernego wzrostu ciśnienia krwi ^[5]. Nie zaleca się samodzielnego przerywania lub modyfikowania dawek kaptoprylu bez konsultacji z lekarzem, szczególnie u pacjentów z ciężkim nadciśnieniem, gdyż to może wiązać się rykiem powikłań w układzie sercowo-naczyniowym czy ośrodkowym układzie nerwowym ^[6].

Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?

Dawki leku są dostosowywane indywidualnie do potrzeb konkretnego pacjenta. W stanach pilnych zgodnie z wytycznymi PTNT z 2019, kaptopryl jest stosowany w dawkach 0,1–0,2 mg/kg m.c./dawkę, maksymalnie 6 mg/kg m.c./dobę. W przypadku pacjentów w nagłych stanach wysokiego ciśnienia krwi, istnieje konieczność jego obniżenia, jednak należy to robić stopniowo w ciągu 24–48 godzin, w sposób kontrolowany, aby zapobiec niedokrwieniu narządów spowodowanemu hipoperfuzją. Podstawową regułą postępowania w stanach nagłych jest osiągnięcie kompromisu między szybkością obniżania ciśnienia tętniczego – co ma zapobiec uszkodzeniu ważnych dla życia narządów i zgonowi – a ryzykiem istotnego zmniejszenia przepływu krwi w mózgu, sercu i nerkach. Przy zbyt gwałtownym obniżeniu ciśnienia tętniczego może dojść do ostrego niedokrwienia życiowo ważnych narządów, z istotnymi konsekwencjami klinicznymi pogarszającymi rokowanie, zwłaszcza u chorych z obecnymi zaburzeniami autoregulacji przepływu – osoby starsze, z cukrzycą, neuropatią itp. ^[6].

Jak długo pacjent może stosować ten lek?

Długość stosowania kaptoprylu jest uzależniona od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz zaleceń lekarza. Po zawale serca, leczenie może być kontynuowane przez okres czterech tygodni. Celem leczenia jest utrzymanie kontroli nad chorobą i ograniczenie ryzyka powikłań w układzie sercowo-naczyniowym. Natomiast, po stabilizacji stanu pacjenta po przełomie nadciśnieniowym, istotne jest rozpoczęcie terapii przeciwnadciśnieniowej – o ile stan pacjenta na to pozwala – poprzez regularne stosowanie leków hipotensyjnych.

Kto nie powinien stosować kaptoprylu?

Stosowanie kaptoprylu stanowczo odradza się u kobiet w drugim i trzecim trymestrze ciąży z uwagi na potencjalne działanie toksyczne na płód, co może prowadzić do powikłań, takich jak zaburzenia czynności nerek, małowodzie oraz opóźnienie kostnienia kości czaszki. W przypadku konieczności leczenia nadciśnienia u pacjentek planujących ciążę, zaleca się wybór leków o bezpiecznym profilu dla płodu. Dodatkowo, wg ChPL kaptopril przechodząc do mleka matki może niekorzystnie wpłynąć na rozwój noworodka, zwiększając u niego ryzyko wystąpienia niewydolności nerek, niedociśnienia oraz hiperkaliemii. Jednak eksperci i stowarzyszenia takie jak American Academy of Pediatrics uznają kaptopril za lek zgodny z karmieniem piersią ^[7].

Jakie przewagi nad innymi lekami ma kaptopryl?

Jedną z głównych zalet kaptoprylu jest możliwość jego stosowania w sytuacjach doraźnych, wymagających pilnej kontroli ciśnienia krwi celem zapobieżenia potencjalnym powikłaniom sercowo-naczyniowym lub neurologicznym. W porównaniu do innych leków hipotensyjnych stosowanych w sytuacjach nagłych kaptopryl wyróżnia się szybkim początkiem działania, który zazwyczaj występuje między 10. a 20. minutą po podaniu. Po zastosowaniu kaptoprylu nie występuje hipotonia ortostatyczna ani zawroty głowy, które mogą towarzyszyć doraźnemu zastosowaniu leków hipotensyjnych, takich jak doksazosyna, prazosyna czy propranolol. Dodatkowo, kaptopryl nie wpływa na częstość pracy serca, w przeciwieństwie do innych leków hipotensyjnych stosowanych w sytuacjach nagłych, takich jak amlodypina (powodująca odruchową tachykardię) czy propranolol, wywołujący bradykardię ^[8].

Jakie działania niepożądane ma kaptopryl i jak je zminimalizować?

Z uwagi na ryzyko wystąpienia niedociśnienia tętniczego po podaniu pierwszej dawki leku, należy regularnie monitorować ciśnienie krwi. Objawy takie jak senność i uczucie zimna mogą wskazywać na zbyt niskie ciśnienie tętnicze. W przypadku wystąpienia tych objawów, pomocne może być położenie się w pozycji leżącej z uniesionymi nogami, co pomaga poprawić krążenie krwi i zwiększyć ciśnienie tętnicze. Dodatkowo, picie większej ilości płynów może być korzystne. Problem suchego kaszlu, który może występować u pacjentów stosujących leki z grupy ACE-I, w przypadku kaptoprylu nie występuje, ponieważ lek jest stosowany doraźnie.

W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi kaptopryl i co o nich powiedzieć pacjentowi?

Kaptopril może wchodzić w interakcje z lekami takimi jak:

• beta-blokery i azotany – zaleca się regularne monitorowanie ciśnienia krwi z uwagi ryzyko nagłego spadku ciśnienia tętniczego krwi,
• leki moczopędne oszczędzające potas (spironolakton, triamteren czy amiloryd) oraz suplementy potasu -pacjent powinien regularnie kontrolować poziom potasu we krwi, aby wykryć ewentualne nieprawidłowości i ograniczyć ryzyko poważnych skutków zdrowotnych takich jak: zaburzenia rytmu serca, osłabienia siły skurczowej mięśni szkieletowych czy zaburzenia czucia. Pacjent może dodatkowo skonsultować się z dietetykiem w celu opracowania odpowiedniej diety, która pomoże utrzymać równowagę elektrolitową, w tym właściwy poziom potasu we krwi,
• tiazydy lub diuretyki pętlowe, przed rozpoczęciem terapii kaptoprylem zaleca się odpowiednie nawodnienie pacjenta, zwłaszcza jeśli wcześniej stosowane były duże dawki tiazydów lub diuretyków pętlowych. Optymalizacja poziomu płynów w organizmie przyczyni się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia niedociśnienia tętniczego,
• NLPZ (kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, ketoprofen, indometacyna) – mogą osłabiać przeciwnadciśnieniowe działanie kaptoprilu, w związku z tym zaleca się stosowanie alternatywnych środków przeciwbólowych, które nie wpływają na działanie kaptoprilu, takich jak paracetamol ^[9].

Jakie środki ostrożności zalecić?

Podczas terapii kaptoprylem ważne jest regularne monitorowanie stanu nawodnienia pacjenta i poziomu elektrolitów, aby ograniczyć ryzyko wystąpienia niedociśnienia. Szczególną uwagę należy zwrócić na grupę pacjentów podatnych na hiperkaliemię, takich jak osoby z niewydolnością nerek, cukrzycą oraz przyjmujących diuretyki oszczędzające potas, preparaty potasu lub inne leki zwiększające poziom potasu we krwi, na przykład heparynę. W przypadku pacjentów z cukrzycą, leczonych doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną, należy ściśle kontrolować stężenie glukozy we krwi w pierwszym miesiącu stosowania inhibitora ACE.

Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest kaptopryl?

Produkty komplementarne, które mogą być stosowane jako uzupełnienie terapii nadciśnienia to preparaty z L-argininą, takie jak Medargin, kwasy tłuszczowe omega-3 i koenzym Q₁₀, które mogą efektywnie wspierać kontrolę ciśnienia tętniczego ^[10]. Nie zaleca się włączania preparatów zawierających potas, zwłaszcza jeżeli u pacjenta nie wykonano jonogramu.

Iwabradyna – Poradnik farmaceuty

Iwabradyna to lek, który zmniejsza częstość akcji serca, nie zaburzając przy tym innych aspektów jego funkcjonowania. Pacjentowi wyjaśnij, że lek zmniejsza obciążenie serca oraz jego zapotrzebowanie na tlen, jednocześnie zwiększając jego wydolność..

Piśmiennictwo

1. Marte, F., Sankar, P., & Cassagnol, M. (2022). Captopril. In StatPearls. StatPearls Publishing.⬏
2. Polfarmex. (2021). ChPL Captopril.⬏
3. Karakiliç, E., Büyükcam, F., Kocalar, G., Gedik, S., & Atalar, E. (2012). Same effect of sublingual and oral captopril in hypertensive crisis. European Review for Medical and Pharmacological Sciences, 16(12), 1642–1645.⬏
4. Olszanecka A, Klocek M. (2016). Przełom nadciśnieniowy.⬏
5. Bausch Health (2014). ChPL Captopril Jelfa.⬏
6. Marik, P. E., & Varon, J. (2007). Hypertensive crises: challenges and management. Chest, 131(6), 1949–1962. https://doi.org/10.1378/chest.06-2490.⬏⬏
7. e-lactancia.org. (2022). Captopril. Aktualizacja: 1.09.2022. Pobrano z: https://e-lactancia.org/breastfeeding/captopril/product/⬏
8. PTNT. (2019). Wytyczne PTNT. Dostęp: 08.03.2024.⬏
9. Konieczny, G., Posadzy-Małaczyńska, A., Tykarski, A. (2006). Działania niepożądane inhibitorów konwertazy angiotensyny. Choroby Serca i Naczyń, 3(3), 140–148.⬏
10. Naini, A. E., Keyvandarian, N., Mortazavi, M., Taheri, S., & Hosseini, S. M. (2015). Effect of Omega-3 fatty acids on blood pressure and serum lipids in continuous ambulatory peritoneal dialysis patients. Journal of Research in Pharmacy Practice, 4(3), 135–141. https://doi.org/10.4103/2279-042X.162356; Zhao, D., Liang, Y., Dai, S., Hou, S., Liu, Z., Liu, M., Dong, X., Zhan, Y., Tian, Z., & Yang, Y. (2022). Dose-Response Effect of Coenzyme Q10 Supplementation on Blood Pressure among Patients with Cardiometabolic Disorders: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Advances in Nutrition (Bethesda, Md.), 13(6), 2180–2194. https://doi.org/10.1093/advances/nmac100.⬏