Nitrogliceryna, a właściwie trójazotan glicerolu, to lek z grupy nitratów. Po podaniu ulega przemianie do tlenku azotu, który silnie rozszerza naczynia krwionośne. Rozszerzenie naczyń wieńcowych powoduje zwiększenie przepływu wieńcowego, co skutkuje lepszym zaopatrzeniem mięśnia sercowego w tlen oraz substancje odżywcze, natomiast rozszerzenie naczyń żylnych zmniejsza obciążenie mięśnia sercowego, tym samym zmniejszając jego zapotrzebowanie na tlen i substancje odżywcze. Nitrogliceryna na polskim rynku dostępna jest w postaci aerozolu podjęzykowego (Nitromint), maści do stosowania na skórę (Nitrocard), tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Sustonit), roztworu do infuzji (Perlinganit) oraz w preparacie złożonym w postaci tabletek, razem z tetraazotanem pentaerytrytylu (Pentaerythritol Compositum). Leki zawierające w swoim składzie nitroglicerynę porównano w Tabeli.
| Kategoria dostępności | Nazwa handlowa | Postać | Dawka |
|---|---|---|---|
| Rp | Nitrocard | maść | 20 mg/g |
| Rp | Nitromint | aerozol podjęzykowy, roztwór | 0,4 mg/dawkę |
| Rp | Sustonit | tabletki o przedłużonym uwalnianiu | 6,5 mg |
| Lz | Perlinganit | roztwór do infuzji | 1 mg/ml |
Jakie zastosowanie ma nitrogliceryna?
Nitrogliceryna to lek wskazany dla pacjentów chorujących na dławicę piersiową (dusznicę bolesną). Podawana jest pacjentom [1] [2]:
- mającym ostry napad dławicy piersiowej w celu jego przerwania,
- chorującym na dławicę piersiową, przed wysiłkiem fizycznym, aby zapobiec napadowi dławicy w trakcie wysiłku,
- chorującym na stabilną postać dławicy piersiowej, aby zapobiegać bólom wieńcowym,
- u których występuje niewydolność lewokomorowa, jako leczenie wspomagające.
Nitrogliceryna wskazana jest off-label u pacjentów z [3]:
- nagłymi skokami ciśnienia tętniczego krwi,
- epizodami dławicy piersiowej wywołanej zażywaniem kokainy,
- zastoinową niewydolnością mięśnia sercowego,
- szczeliną odbytu.
Jakie efekty daje nitrogliceryna?
Nitrogliceryna jest lekiem stosowanym objawowo, a jej podanie powoduje ustąpienie bólów dławicowych oraz poprawia komfort życia pacjenta. Postacie leku o przedłużonym uwalnianiu poprawiają również komfort życia chorego, zapobiegając napadom bólu dusznicowego.
Nitrogliceryna może być podana w aptece w sytuacji zagrożenia życia. Może być także wydana na podstawie recepty farmaceutycznej, co jest szczególnie ważne, gdy pacjent zużyje lub straci lek (na skutek przeterminowania lub nieprawidłowego przechowywania).
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że nitrogliceryna działa?
Efekt działania nitrogliceryny w postaci sprayu (Nitromint) pacjent odczuje szybko, bo już po 1-1,5 minuty, a jej działanie utrzymuje się 20-30 minut. Po podaniu leku napad dławicy piersiowej ustępuje, ustają dolegliwości bólowe i poprawia się samopoczucie pacjenta. Postacie nitrogliceryny o przedłużonym uwalnianiu działają wolniej, nie są przeznaczone do leczenia ostrych napadów dławicy piersiowej, tylko do stosowania prewencyjnego. Efektem ich działania jest brak występowania napadów dławicy piersiowej. Prewencja może mieć charakter doraźny albo przewlekły. Pacjent może stosować nitraty doraźnie, np. przed spodziewanym wysiłkiem fizycznym, aby zapobiec spodziewanym bólom dusznicowym.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Zaprzestanie leczenia preparatami nitrogliceryny o przedłużonym uwalnianiu grozi zwiększeniem ryzyka wystąpienia napadu dławicy piersiowej, leczenia nie należy więc przerywać. Jeśli pacjent w aptece zgłasza działania niepożądane, które mogą być związane z zażywaniem nitrogliceryny, nie zalecaj odstawienia leku. Nitrogliceryna w postaci sprayu nie może być stosowana stale, dlatego nie można mówić o odstawieniu. Pamiętaj, że jeśli pacjent utracił lek, możesz wystawić receptę farmaceutyczną.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Poinformuj pacjenta, aby:
- nitroglicerynę w postaci sprayu (Nitromint) stosował w nagłych wypadkach dusznicy bolesnej, a także zapobiegawczo przed wysiłkiem [1],
- preparaty nitrogliceryny o zmodyfikowanym uwalnianiu (Sustonit) stosował dwa razy na dobę, przy czym zalecane jest dawkowanie niesymetryczne, tzn. dwa razy na dobę z odstępem 8-godzinnym (np. o godzinie 8.00 i 16.00). Dłuższa przerwa powinna przypadać na okres niewielkiej aktywności fizycznej oraz na czas, kiedy dolegliwości są najmniejsze [2],
- preparaty transdermalne (Nitrocard) stosował poprzez wcieranie w skórę w okolicy przedsercowej na powierzchni o średnicy 2–5 cm [4].
Poinformuj pacjenta, że preparat transdermalny powinien wcierać w skórę w okolicy przedsercowej, najlepiej dłonią w gumowej rękawiczce.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Preparaty nitrogliceryny to leki przeznaczone do długotrwałego stosowania. W literaturze brak jest danych na temat maksymalnej długości czasu leczenia preparatami nitrogliceryny.
W celu uniknięcia zjawiska tolerancji na nitroglicerynę należy stosować najmniejsze skuteczne dawki leku, dawkowanie niesymetryczne oraz rozważyć okresowe podawanie nitrogliceryny na zmianę z innymi lekami rozszerzającymi naczynia krwionośne.
Kto nie powinien stosować nitrogliceryny?
Pacjentowi w aptece zwróć uwagę, że przyjmowanie nitrogliceryny może wiązać się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych lub może nawet stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia w przypadku:
- współistniejącego urazu głowy, ze względu na możliwość zwiększenia ciśnienia śródczaszkowego [1],
- gdy pacjent choruje na ciężką niedokrwistość [2],
- gdy pacjent ma niedociśnienie [4].
Jakie przewagi nad innymi lekami ma nitrogliceryna?
Nitrogliceryna w sprayu (Nitromint) jest jedynym lekiem stosowanym w leczeniu ostrych napadów dławicy piersiowej. W przeciwieństwie do pozostałych leków takich jak: beta-blokery, leki blokujące kanał wapniowy oraz nitraty o przedłużonym działaniu, które są stosowane w profilaktyce dławicy piersiowej [5], nitrogliceryna w sprayu poprawia doraźnie komfort życia pacjenta, znosząc uczucie duszności i dławienia.
Jakie działania niepożądane ma nitrogliceryna i jak je zminimalizować?
Poinstruuj pacjenta, że na początku leczenia pojawić mogą się „azotanowe bóle głowy”, spowodowane rozszerzeniem naczyń krwionośnych. Bóle takie ustępują zwykle samoistnie po kilku dniach. Poinformuj pacjenta, aby preparaty nitrogliceryny (zwłaszcza te szybko i krótko działające) przyjmował w pozycji siedzącej. Zwróć uwagę, aby pozycję siedzącą i stojącą pacjent przyjmował powoli, co pozwoli zapobiec wystąpieniu hipotonii ortostatycznej [1].
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi nitrogliceryna i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Zaleć pacjentowi stosującemu preparaty nitrogliceryny, aby w czasie leczenia [1]:
- nie stosował inhibitorów fosfodiesterazy typu 5, jak sildenafil (Mensil, Maxigra Go, Inventum) czy tadalafil (Tadalafil Maxon, Tadalafil Mensil), ponieważ może to doprowadzić do nadmiernego obniżenia ciśnienia krwi, a nawet śmierci,
- nie spożywał napojów alkoholowych,
- zwrócił uwagę, że stosowanie innych leków o działaniu hipotensyjnym, jak np. beta-blokery, inhibitory kanału wapniowego, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki, może powodować nadmierne obniżenie ciśnienia krwi,
- nie stosował leków mukolitycznych zawierających w swoim składzie (N)-acetylocysteinę (ACC Optima, Fluimucil), ponieważ mogą one nasilać naczyniorozszerzające działanie nitrogliceryny.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Poinformuj pacjenta zażywającego nitroglicerynę, że lek może upośledzać zdolność do prowadzenia pojazdów mechanicznych, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia, ponieważ występować mogą wtedy ze zwiększoną częstotliwością omdlenia oraz zawroty głowy [1]. Jeśli pacjent jest w podeszłym wieku, poinformuj go, że nitrogliceryna może zwiększać ryzyko wystąpienia hipotonii ortostatycznej [2].
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest nitrogliceryna?
Pacjentowi zażywającemu nitroglicerynę komplementarnie polecić możesz:
- preparaty zawierające w swoim składzie wyciąg z kwiatostanów lub owoców głogu (Crataegi inflorescentia extractum, Crataegi fructus extractum), brak jest jednak rzetelnych badań potwierdzających skuteczność głogu w dławicy piersiowej [6].
Piśmiennictwo
- Proterapia. (2023). ChPL Nitromint.⬏⬏⬏⬏⬏⬏
- Polpharma. (2014). ChPL Sustonit.⬏⬏⬏⬏
- Kim, K. H., Kerndt, C. C., Adnan, G., & Schaller, D. J. (2023). Nitroglycerin. In StatPearls. StatPearls Publishing.⬏
- Chema-Elektromet. (2014). ChPL Nitrocard.⬏⬏
- Knuuti, J., Wijns, W., Saraste, A., Capodanno, D., Barbato, E., Funck-Brentano, C., … & Bax, J. J. (2020). Wytyczne ESC dotyczące rozpoznawania i leczenia przewlekłych zespołów wieńcowych (2019). Kardiologia Polska (Polish Heart Journal), 78(I), 10-87.⬏
- Wu, M., Liu, L., Xing, Y., Yang, S., Li, H., & Cao, Y. (2020). Roles and Mechanisms of Hawthorn and Its Extracts on Atherosclerosis: A Review. Frontiers in pharmacology, 11, 118. https://doi.org/10.3389/fphar.2020.00118⬏