Czy maści i kremy z tą samą substancją czynną traktowane są jako zamienniki?

Czasem może się zdarzyć, że pacjent poprosi o zamianę maści na krem lub odwrotnie, w związku z brakiem dostępności konkretnego preparatu. Czy możemy takiej zamiany dokonać bez negatywnego wpływu na skuteczność farmakoterapii?

Nie, maści i kremy zawierające tę samą substancję czynną w identycznym stężeniu nie powinny być traktowane jako zamienniki. Jednak w sytuacji braku dostępności preparatu w postaci maści, można go wydać w postaci kremu. Nie można natomiast zamienić kremu na maść. Wynika to z tego, że podłoża maściowe zapewniają głębszą penetrację substancji czynnej i zapewniają silniejsze działanie niż w przypadku kremów.

Dlaczego maści i kremy nie są zamiennikami?

Zgodnie z ustawą Prawo Farmaceutyczne z dnia 6 września 2001 roku, mianem zamiennika określa się „produkt leczniczy posiadający taki sam skład jakościowy i ilościowy substancji czynnych, taką samą postać farmaceutyczną, jak referencyjny produkt leczniczy i którego biorównoważność wobec referencyjnego produktu leczniczego została potwierdzona odpowiednimi badaniami biodostępności”. Maści i kremy różnią się rodzajem użytego podłoża, czyli „nośnika” leku, które odpowiada za szybkość wchłaniania, głębokość penetracji, czy wreszcie siłę działania substancji czynnej. Nie można więc powiedzieć, że te postaci leku są biorównoważne, a zatem nie spełniają wymogów definicji odpowiednika. Zasadnicze różnice pomiędzy maścią a kremem przedstawia poniżej:¹

	Maść	Krem
definicja	półstała postać zawiesiny lub emulsji zawierająca <20% wody i składników lotnych oraz >50% węglowodorów, wosków lub glikoli polietylenowych	półstały preparat w postaci emulsji zawierający >20% wody i substancji lotnych i/lub <50% węglowodorów, wosków lub glikoli polietylenowych
miejsce aplikacji	dłonie, podeszwy stóp,skóra pokryta krótkim lub rzadkim owłosieniem,zgrubiała skóra	choroby skóry przebiegające z wysiękiem,wszystkie obszary ciała, w tym twarz
zalety	działanie okluzyjne zwiększa nawilżenie skóry, penetrację i skuteczność działania substancji czynnej,właściwości zmiękczające skórę,wodoodporność zwiększa czas kontaktu ze skórą,mniej konserwantów zmniejsza ryzyko uczulenia	właściwości nawilżające i zmiękczające,lepsza smarowalność niż w przypadku maści
wady	trudniej się rozprowadza niż krem,tłusta, co może negatywnie wpływać na compliance	słabsze działanie okluzyjne i nawilżające niż w przypadku maści, co zmniejsza przezskórne wchłanianie leku

Czym różni się maść od kremu?

Maści ze względu na właściwości okluzyjne umożliwiają głębszą penetrację i silniejsze działanie substancji czynnej. Dlatego też można zamienić je na krem, czyli preparat o słabszym działaniu.

Właściwości podłóż samych w sobie również nie przemawiają za traktowaniem maści i kremów jako odpowiedniki. Maści są tłuste, nie wchłaniają się podczas wcierania w skórę, tworząc barierę zabezpieczającą przed utratą wody. Doskonale sprawdzą się przy skórze suchej lub atopowej. Krem ma lżejszą konsystencję, łatwiej rozprowadza się po skórze i może być użyty na twarz, ze względu na to, że nie będzie działał komedogennie.^2,3