Preparaty do pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego

Jednymi z częstych powikłań po zastosowaniu chemioterapii lub radioterapii u pacjenta onkologicznego są problemy w obrębie jamy ustnej określane ogólnie jako mucositis (uszkodzenie bariery śluzówkowej, ang. mucosal barier injury – MBI). Obniżają one znacznie komfort życia chorego, utrudniając mu połykanie, mówienie i przeżuwanie. Problem jest częsty, ponieważ dotyczy nawet 20-40% pacjentów. Chemioterapia zaburza wzrost zdrowych komórek i zmniejsza ilość białych krwinek. Z tego względu chorzy są dużo bardziej podatni na infekcje grzybicze, bakteryjne i wirusowe, oraz znacznie trudniej dochodzi u nich do regeneracji błony śluzowej.¹

Rodzaje zmian w obrębie jamy ustnej w wyniku leczenia onkologicznego

W warunkach fizjologicznych ślina odpowiada za utrzymywanie homeostazy w obrębie jamy ustnej. Składa się ona w 99% z wody a za jej odpowiednią lepkość i pH odpowiedzialne są związki buforujące: węglany, fosforany i białczany. Pełni ona również funkcję antybakteryjną poprzez zawartość lizozymu, laktoferyny i immunoglobulin klasy A, G i M. Obróbka pokarmu, który trafia do jamy ustnej, jest możliwa dzięki obecności w ślinie enzymu trawiennego – amylazy, oraz mucyn i białka bogatego w prolinę. Ostatnie dwa składniki umożliwiają odpowiedni poślizg kęsa pokarmowego do przełyku.

W wyniku terapii onkologicznej homeostaza w obrębie jamy ustnej pacjenta zostaje zaburzona. Ślinianki są bardzo wrażliwe na zmiany ukrwienia i łatwo dochodzi w nich do uszkodzenia gruczołów wydzielniczych. W efekcie mogą pojawić się:

• suchość jamy ustnej (kserostomia),
• ból i krwawienia błony śluzowej,
• owrzodzenia,
• infekcje bakteryjne, grzybicze i wirusowe,
• próchnica zębów,
• zaburzenia smaku.²

Przy mniejszym wydzielaniu śliny kawałki pokarmu obcierają błonę śluzową, co prowadzi do jej krwawienia, owrzodzeń i infekcji. Drobnoustroje łatwiej przylegają do powierzchni szkliwa, co sprzyja próchnicy. Więcej na temat żywienia pacjentów onkologicznych przeczytasz w innym opracowaniu.

Pamiętajmy, że u wielu pacjentów problem suchości jamy ustnej pojawia się również przy stosowaniu leków opioidowych.

Pielęgnacja jamy ustnej u pacjenta onkologicznego

Żeby zminimalizować ryzyko powikłań w obrębie jamy ustnej po zastosowanej terapii onkologicznej, możemy poradzić pacjentowi, żeby:

• mył zęby i dziąsła miękkimi szczoteczkami z użyciem pasty pozbawionej SLS-ów, które mogą podrażniać śluzówkę (np. szczoteczką Curaprox i pastą Curaprox Enzycal),

Pasta Curaprox Enzycal

• używał bezalkoholowych odkażających płynów do płukania jamy ustnej, żeby zapobiec infekcjom (np. z oktenidyną – Octenident lub 0,05 % chlorkiem cetylpirydyny – Eludril Care),

Płyn do płukania jamy ustnej Octenident.

Płyn do płukania jamy ustnej Eludril Care.

• płukał jamę ustną roztworem wody, soli i sody (w proporcji: 1 łyżeczka sody i 1/2 łyżeczki soli na 1 litr wody)
• zwracał uwagę na dietę: powinna być pozbawiona ostrych przypraw i substancji chemicznych,
• stosował preparaty ślinozastępcze
• ssał kostki lodu.³

Istnieją różne rodzaje preparatów zastępujących ślinę:

• Mucinox – sztuczna ślina w postaci aerozolu stworzona z mucyny pochodzenia roślinnego (z rośliny Yerba Santa). Nie zawiera cukru i alkoholu. Ma delikatny cytrynowy smak.⁴

Aerozol Mucinox.

• Fomukal – przesycony roztwór jonów wapniowych i fosforanowych (fizjologicznych składników śliny), które działają wewnątrz komórek błony śluzowej wspomagając ich regenerację. Jednocześnie zmniejsza ból i stan zapalny. Nie zawiera substancji zapachowych ani barwników. Zaleca się stosowanie go od 2 – 10 razy na dobę.⁵

Płyn do płukania jamy ustnej Fomukal.

• Caphosol – zawiera jony wapniowe oraz fosforanowe, które fizjologiczne wchodzą w skład śliny. Pomaga w utrzymaniu prawidłowej higieny i nawilżeniu błony śluzowej. Zapobiega stanom zapalnym. Powinien być stosowany od 4 do 10 razy na dobę w zależności od intensywności nasilenia objawów.⁶

Caphosol.

• Xerostom gel– żel zastępujący ślinę zawierający w składzie ksylitol w stężeniu 10% hamujący rozwój drobnoustrojów zapobiegając próchnicy, betainę, glicerynę, która nawilża, oliwę z oliwek, witaminę E i olej z pietruszki, który wspomaga utrzymanie świeżego oddechu. Nadaje się również dla pacjentów z cukrzycą.⁷

Żel Xerostom gel.

• Xerostom Dental Gum – guma do żucia zawierająca w składzie ksylitol, glicerynę, betainę, oliwę z oliwek i witaminę E. Ma delikatny cytrynowy smak. Sam proces żucia pobudza pracę gruczołów ślinowych.⁸

Guma do żucia Xerostom Dental Gum.

• MucoDry X – aerozol o miętowym aromacie zawierający glicerynę, pantenol, ksylitol i kwas cytrynowy. Wspomaga regenerację błony śluzowej i nawilża.⁹

Aerozol MucoDry.

Odpowiednia pielęgnacja jamy ustnej jest niezwykle ważna, ponieważ zmniejsza ryzyko infekcji i poprawia komfort życia chorego.