

Probiotyki oparte na dowodach
Mikrobiota, fakty i mity, zalecenia ESPGHAN 2023 z przeglądem dowodów z 2026 roku, biegunka podróżnych i dowody dla szczepu LGG – wszystko, co pomaga w rozmowie z pacjentem.





Mikrobiota jelitowa – funkcje i dysbioza

Mikrobiota jelitowa to zbiór mikroorganizmów żyjących w jelitach, odgrywający kluczową rolę w zdrowiu człowieka. Jej równowaga wspiera prawidłową pracę jelit i moduluje jelitowy system immunologiczny.
Dysbioza – zaburzenie równowagi mikrobioty
Zaburzenia składu mikrobioty mogą prowadzić do problemów trawiennych: bólu brzucha, wzdęć, biegunki czy zaparć. Do najczęstszych czynników zaburzających należą*:
- Antybiotykoterapia
- Nieprawidłowa dieta
- Długotrwały stres
- Infekcje
- Niektóre leki
*Wiercińska M., Wnęk D. Dysbioza jelitowa – zaburzenie składu i funkcji mikrobioty jelitowej. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/353506,dysbioza-jelitowa-zaburzenie-skladu-i-funkcji-mikrobioty-jelitowej
Wytyczne ESPGHAN – co trzeba wiedzieć o rekomendacjach
Probiotyki są szeroko stosowane w pediatrii, ale ich skuteczność różni się w zależności od szczepu i wskazania. W 2023 roku Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) wydało zalecenia dotyczące stosowania poszczególnych szczepów w przebiegu chorób układu pokarmowego. Niniejszy przegląd podsumowuje badania opublikowane od 2024 r., aby ocenić, czy nowe dowody uzasadniają zmiany w tych zaleceniach.
Niniejsze wytyczne opracowano specjalnie z myślą o populacjach pediatrycznych i opierają się na zdefiniowanym wcześniej kryterium metodologicznym: zalecenia ograniczono do szczepów probiotycznych popartych dowodami z co najmniej dwóch niezależnych, randomizowanych badań kontrolowanych (RCT).

- Zalecane wysokie dawki u dzieci z ryzykiem biegunki związanej z antybiotykoterapią.
- Probiotyki należy wdrożyć od początku antybiotykoterapii i kontynuować przez cały okres jej trwania.

- LGG i S. boulardii skracają czas trwania biegunki (low certainty), a w przypadku LGG – czas hospitalizacji i ilość oddawanego stolca.
- Można rozważyć inne szczepy, w tym L. reuteri DSM 17938, choć dowody są bardzo mało wiarygodne.
- Połączenie szczepów L. helveticus R0052 i L. rhamnosus R0011 oraz Bacillus clausii szczepów O/C, N/R, SIN i T nie są zalecane.
- L. reuteri DSM 17938 (10⁸ CFU/dzień przez co najmniej 21 dni) oraz Bifidobacterium lactis BB-12 (10⁸ CFU/dzień przez 21–28 dni).

- L. reuteri DSM 17938 (10⁸ do 2 × 10⁸ CFU/dzień) można rozważyć u dzieci z czynnościowymi zaburzeniami bólu brzucha.
- U dzieci z zespołem jelita drażliwego (IBS) LGG (od 10⁹ do 3 × 10⁹ CFU dwa razy dziennie) w zmniejszeniu zarówno częstotliwości, jak i nasilenia bólu brzucha.

- Nie wydano żadnych zaleceń dotyczących ani przeciw L. reuteri DSM 17938 lub B. bifidum NCDO1453 oraz L. acidophilus NCDO 1748.
- Nie zaleca się stosowania B. breve BBG-001 i Saccharomyces boulardii.
- Probiotyki nie są zalecane ani jako leczenie samodzielne, ani jako leczenie wspomagające, ponieważ nie wykazano ich skuteczności.
- Brak zaleceń ze względu na niewystarczające dowody i niejednorodność dostępnych badań.
- ESPGHAN 2025: brak rekomendacji „za” lub „przeciw”.
- Formuły wzbogacone probiotykami są bezpieczne; brak wyraźnych korzyści klinicznych.
*Uwaga: w wielu badaniach brak specyfikacji S. boulardii; jeżeli była podana lub oceniona retrospektywnie, to najczęściej stosowano S. boulardii CNCM I-745.
Opracowano na podstawie:
- Zemła M, Kotowska-Bąbol M, Szajewska H. An update on probiotics in paediatrics. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2026 May 1;29(3):320-326.
- Szajewska H et al.; ESPGHAN Special Interest Group on Gut Microbiota and Modifications. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2023 Feb 1;76(2):232-247.
Biegunka podróżnych
Biegunkę podróżnych uznaje się za odmianę biegunki infekcyjnej: charakteryzuje się jedno- lub kilkudniową biegunką z 3–5 wodnistymi stolcami na dobę. Towarzyszy jej minimum jeden objaw chorobowy, taki jak nudności, ból brzucha lub wymioty.
Choroba ta może występować u 38% do nawet 80% podróżujących do krajów o niższym standardzie higienicznym, szczególnie podczas podróży do strefy subtropikalnej i tropikalnej. Biegunka podróżnych i związane z nią zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią ponad 25% wszystkich problemów zdrowotnych osób podróżujących z krajów rozwiniętych do regionów o trudniejszych warunkach sanitarnych.
Najczęstszym czynnikiem etiologicznym są enteropatogeny. W pozostałych przypadkach najczęstszym czynnikiem są wirusy lub kombinacja dwóch i więcej patogenów.
Profilaktyka
- Najwyższe znaczenie ma higiena rąk oraz posiłków – bezwzględne mycie rąk przed każdym posiłkiem oraz po skorzystaniu z toalety.
- Należy unikać pokarmów z nieznanych źródeł (np. lokalne stragany).
- Zaleca się picie wody butelkowanej i unikanie napojów z lodem niewiadomego pochodzenia.
- Profilaktyka antybiotykowa nie jest zalecaną formą prewencji z wyjątkiem osób obciążonych dużym ryzykiem – w tej grupie można zastosować chemoprewencję (rifaksymina lub fluorochinolony). Rozważyć można także prewencję probiotykami.
Prewencja szczepem LGG
- Na pierwszym miejscu w zapobieganiu biegunce podróżnych wymieniane są szczepy Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) oraz Saccharomyces boulardii.
- Szczep LGG można stosować w formie: dwie saszetki lub dwie kapsułki dwa razy dziennie.
- Przyjmowanie można rozpocząć dwa dni przed wyjazdem i kontynuować podczas pobytu w rejonie ryzyka zachorowania.
- Dane sugerują, że LGG może być skuteczniejszy u pacjentów, którzy w przeszłości mieli epizod biegunki podróżnych.
Leczenie
- Nawodnienie – płyny o zmniejszonej osmolarności (DPN).
- Leki zmniejszające liczbę wypróżnień (np. loperamid).
- Antybiotyki (m.in. fluorochinolony, rifaksymina).
- Szczepy probiotyczne mogą być skuteczne w łagodzeniu objawów towarzyszących biegunce podróżnych.
Dawkowanie LGG w leczeniu ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego
| Populacja | Wskazanie | Towarzystwo naukowe | Dawka | Czas trwania terapii |
|---|---|---|---|---|
| Dzieci | Leczenie ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego | ESPGHAN 2022, WGO 2023 | ≥ 10¹⁰ CFU/dobę | Zazwyczaj 5–7 dni |
| Dorośli | Leczenie ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego | WGO 2023 | 10⁹ × 2/dobę | Nieokreślony w wytycznych |
Dowody z badań klinicznych
Przeprowadzono dwa badania, w których oceniano skuteczność LGG w zapobieganiu biegunce podróżnych. W obu podróżni przyjmowali szczep LGG w dawce 2×10⁹ CFU/dziennie. Przyjmowanie probiotyku zmniejszyło ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych odpowiednio o:
Szczep Lactobacillus rhamnosus GG zalecany jest przez Światową Organizację Gastroenterologii (WGO) oraz Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) w leczeniu ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego. Należy podkreślić, że brakuje oceny skuteczności probiotyków w prewencji według zasad EBM – decyzję podejmuj indywidualnie.
Opracowano na podstawie:
- Cichy W. Fakty i mity: probiotyki, mikrobiota a mikrobiom. Forum Pediatrii Praktycznej nr 17, październik 2017.
- Mach T. Biegunka podróżnych. Gastroenterologia Kliniczna 2011;3(3):121–126.
- Korzeniowski K. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe u powracających z podróży. Forum Medycyny Rodzinnej 2018;12(4):115–126.
- McFarland LV, Goh S. Are probiotics and prebiotics effective in the prevention of travellers' diarrhea: A systematic review and meta-analysis. Travel Med Infect Dis. 2019;27:11-19.
- Hilton E et al. Efficacy of Lactobacillus GG as a Diarrheal Preventive in Travelers. J Travel Med. 1997;4(1):41-43.
- Oksanen PJ et al. Prevention of travellers' diarrhoea by Lactobacillus GG. Ann Med. 1990;22(1):53-56.
- DuPont HL et al. Expert review of the evidence base for prevention of travelers' diarrhea. J Travel Med. 2009;16(3):149-160.
- DuPont HL et al. Expert review of the evidence base for self-therapy of travelers' diarrhea. J Travel Med. 2009;16(3):161-171.
- World Gastroenterology Organisation Global Guidelines: Probiotics and prebiotics. February 2023.
- Szajewska H et al.; ESPGHAN Special Interest Group on Gut Microbiota and Modifications. Probiotics for the Management of Pediatric Gastrointestinal Disorders. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2023;76(2):232-247.
Sprawdź swoją wiedzę o LGG
1. Czy szczep LGG można stosować jednocześnie z antybiotykiem?
2. Jak długo LGG kolonizuje jelita po ostatniej dawce?
3. Który produkt Dicoflor® jest przeznaczony dla wcześniaków?
4. Co pokazują aktualne dane: mieszanki wielu szczepów vs pojedyncze szczepy?
5. Jaka jest dawka LGG w kapsułce Dicoflor Forte?
Piśmiennictwo i źródła
- van den Akker CHP et al. Probiotics and Preterm Infants. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2020 May;70(5):664-680.
- Goldin BR et al. Survival of Lactobacillus Species (Strain GG) in Human GI Tract. Dig Dis Sci. 1992;37(1):121-128.
- Kumpu M et al. Recovery of probiotic LGG in tonsil tissue after oral administration. Br J Nutr. 2013 Jun 28;109(12):2240-6.
- Najwyższa Izba Kontroli (NIK), raport dot. suplementów diety, 2016.
- IQVIA Pharmascope, MAT 04/2025 (analiza wewnętrzna Bayer Sp. z o.o., klasa 03F1). Prawa autorskie IQVIA.