Leki przeciwkaszlowe z dekstrometorfanem to syropy, tabletki, kapsułki i pastylki, dostępne głównie jako leki OTC. Stosowane są przede wszystkim w łagodzeniu suchego, napadowego kaszlu, który utrudnia codzienne funkcjonowanie lub sen pacjenta. Porównanie obejmuje różnice w dawce, postaci, dodatkowych substancjach czynnych i pomocniczych, co ułatwia wybór najbardziej odpowiedniego preparatu w praktyce aptecznej.
O substancji czynnej
Dekstrometorfan to ośrodkowo działający lek przeciwkaszlowy z grupy pochodnych morfinanu. Hamuje ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym, a w większych dawkach działa także na receptory NMDA i układ serotoninergiczny, co tłumaczy zarówno działania uboczne, jak i potencjał nadużywania. Wskazany jest w leczeniu suchego, męczącego kaszlu i stosowany głównie w preparatach OTC (syropy, kapsułki, tabletki). Typowa dawka u dorosłych to 15–30 mg co 4–6 godzin lub 60 mg co 12 godzin, maksymalnie 120 mg/dobę. U dzieci dawki są mniejsze i zależą od wieku. Lek nie ma działania przeciwbólowego, a w dawkach terapeutycznych zwykle nie wywołuje depresji oddechowej. Metabolizowany jest przez CYP2D6, co powoduje dużą zmienność osobniczą. Może wchodzić w groźne interakcje z lekami serotoninergicznymi, prowadząc do zespołu serotoninowego.
Substancje dodatkowe
W preparatach z dekstrometorfanem pojawiają się różne substancje dodatkowe, które wspierają działanie głównego składnika, łagodzą objawy towarzyszące infekcjom lub poszerzają zakres terapeutyczny. Należą do nich:
- dekspantenol – działa regenerująco na błony śluzowe, łagodzi podrażnienia, wspiera gojenie,
- chlorowodorek triprolidyny – lek przeciwhistaminowy, zmniejsza obrzęk błon śluzowych i objawy alergiczne,
- chlorowodorek pseudoefedryny – sympatykomimetyk, obkurcza naczynia krwionośne w błonie śluzowej nosa, zmniejsza przekrwienie i niedrożność,
- wyciąg z lipy – działa łagodząco, przeciwzapalnie i lekko napotnie, wspiera łagodzenie kaszlu,
- wyciąg z melisy – wykazuje działanie uspokajające, zmniejsza napięcie i wspiera komfort w przebiegu infekcji,
- wyciąg z sosny – działa sekretolitycznie i wykrztuśnie, ułatwia usuwanie wydzieliny,
- nalewka z owoców kopru włoskiego – działa wykrztuśnie i rozkurczowo na mięśnie gładkie oskrzeli,
- paracetamol – działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowo, łagodzi objawy infekcji,
- maleinian chlorfenaminy – lek przeciwhistaminowy, zmniejsza katar i obrzęk błon śluzowych,
- gwajafenezyna – lek wykrztuśny, rozrzedza wydzielinę w drogach oddechowych i ułatwia jej usuwanie.
Substancje pomocnicze
Preparaty różnią się zawartością substancji pomocniczych. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie substancji pomocniczych o znanym działaniu:
- sacharoza – problematyczna u diabetyków, może zwiększać ryzyko próchnicy, niezalecana u osób z nietolerancją fruktozy
- laktoza – problematyczna u osób z nietolerancją laktozy, może powodować wzdęcia, bóle brzucha i biegunki
- etanol – niezalecany u małych dzieci, osób wrażliwych i pacjentów z chorobami wątroby; może działać drażniąco na układ pokarmowy i ośrodkowy układ nerwowy
- żelatyna – potencjalnie problematyczna dla osób na diecie wegańskiej i wegetariańskiej
Wnioski z porównania
Na podstawie analizy wyciągamy następujące wnioski:
- zdecydowana większość preparatów z dekstrometorfanem jest dostępna bez recepty (leki OTC), jedynie Acodin Junior jest lekiem na receptę,
- pacjenci z nietolerancją laktozy powinni unikać preparatów zawierających laktozę takich jak Acodin i Tussal Antitussicum
- osobom z cukrzycą poleć preparaty wolne od sacharozy i glukozy, odradź syropy (Acodin Duo, Acodin Junior, Actifed, Dexapico, Dexapini, Tussi Drill) oraz pastylki twarde (Inovox na kaszel) zawierające cukry
- pacjenci wrażliwi na alkohol oraz dzieci powinni unikać preparatów z etanolem takich jak Actifed, Acti-Trin, Dexapini, Tussi Drill
- pacjenci na diecie wegańskiej i wegetariańskiej mogą unikać preparatów z żelatyną (Dexacaps, Gripblocker Express, Tussidex)
- najwyższe dawki dekstrometorfanu występują w leku OTC Tussidex dostępnym w postaci kapsułek miękkich (30 mg dekstrometorfanu)
- dla dzieci od 2. rż. możesz polecić syrop Dexapico. Natomiast dla dzieci od 4. rż. możesz zalecić syrop Dexapini
- pacjentom, którzy oprócz działania przeciwkaszlowego oczekują także łagodzenia podrażnień gardła możesz polecić preparaty z dekspantenolem takie jak Acodin Duo
Preparaty zawierające dekstrometorfan dostępne w obrocie aptecznym
Preparaty zawierające dekstrometorfan zestawiono w Tabeli poniżej:
| Nazwa handlowa | Kategoria dostępności | Postać | Dawka | Dolna granica wieku | Inne substancje | Substancje pomocnicze |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Acodin | Lek OTC | Tabletki | 15 mg | 12. rż. | – | Laktoza |
| Acodin Duo | Lek OTC | Syrop | 15 mg (w 5 ml) | 12. rż. | Dekspantenol – 50 mg | Sacharoza |
| Acodin Junior | Lek Rx | Syrop | 7,5 mg (w 5 ml) | 6. rż. | Dekspantenol – 50 mg | Sacharoza |
| Actifed | Lek OTC | Syrop | 10 mg (w 5 ml) | 7. rż | Chlorowodorek triprolidyny (1,25 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Etanol, sacharoza |
| Acti-Trin | Lek OTC | Syrop | 10 mg (w 5 ml) | 7. rż. | Chlorowodorek triprolidyny (1,25 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Etanol |
| Dexacaps | Lek OTC | Kapsułki twarde | 20 mg | 12. rż. | Wyciąg suchy z Tilia cordata Miller, Tilia platyphyllos Scop., Tilia x vulgaris Heyne lub ich kompozycja (DER 2,5-3:1) – 167,00 mg, wyciąg suchy z Melissa officinalis (DER 6-8 :1) – 50,00 mg | Żelatyna, skrobia |
| Dexapico | Lek OTC | Syrop | 6,5 mg | 2. rż. | Wyciąg wodny z kwiatu lipy (DER 1:5) – 1625 mg/5 ml | Sacharoza |
| Dexapini | Lek OTC | Syrop | 6,5 mg | 4. rż. | wyciąg płynny z Pinus sylvestris (DER 1:1,6) – 426 mg; nalewka z Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare fructus (DER 1:5) – 65 mg | Sacharoza, etanol |
| Gripblocker Express | Lek OTC | Kapsułki miękkie | 12 mg | 6. rż. | Paracetamol (300 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Żelatyna |
| Gripex | Lek OTC | Tabletki powlekane | 10 mg | 6. rż. | Paracetamol (325 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Gripex Hot Zatoki | Lek OTC | Proszek do wytworzenia płynu | 20 mg | 12. rż. | Paracetamol (650 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (60 mg), maleinian chlorfenaminy (4 mg) | Skrobia, sacharoza |
| Gripex Max | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 12. rż. | Paracetamol (500 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Gripex Noc | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 12. rż. | Paracetamol (500 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg), maleinian chlorfenaminy (2 mg) | Skrobia |
| Grypolek | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 6. rż. | Paracetamol (325 mg), gwajafenezyna (200 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Grypostop | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 12. rż. | Paracetamol (325 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Inovox na kaszel | Lek OTC | Pastylki twarde | 10 mg | 12. rż. | – | Sacharoza |
| Tussal Antitussicum | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 6. rż. | – | Laktoza |
| Tussi Drill | Lek OTC | Syrop | 5 mg/5 ml | 6. rż. | – | Etanol, glukoza |
| Tussidex | Lek OTC | Kapsułki miękkie | 30 mg | 12. rż. | – | Żelatyna |
Warto zaznaczyć, iż dostępne na rynku aptecznym są różne postacie farmaceutyczne dekstrometorfanu. Dobór odpowiedniego preparatu powinien opierać się nie tylko na kryteriach wiekowych, lecz jednocześnie na najdogodniejszej dla danego pacjenta formie. Zwracajmy zatem uwagę na: przyjemny smak i łatwość w podawaniu syropów, co może okazać się szczególnie istotne wśród młodszych pacjentów oraz w grupie pacjentów mających istotne problemy z połykaniem, czy też formę kapsułek – jako szybką i łatwą w aplikacji na przykład w napadach suchego kaszlu w pracy, czy też poza domem – co może okazać się szczególnie istotne dla dorosłych 🙂