Akarboza (Adeksa, Glucobay) to doustny lek o działaniu przeciwcukrzycowym. Hamuje enzym α-glukozydazę jelitową, co wiąże się ze spowolnionym trawieniem węglowodanów oraz opóźnionym wchłanianiem cukrów prostych z jelita cienkiego. Efektem terapii jest obniżenie glikemii poposiłkowej oraz zmniejszony wyrzut insuliny przez trzustkę.
Jakie zastosowanie ma akarboza?
Lek przeznaczony jest dla osób dorosłych chorych na cukrzycę typu 2., stosowany jest w monoterapii u pacjentów, którzy są zagrożeni:
- wystąpieniem kwasicy mleczanowej po metforminie,
- hipoglikemią po pochodnych sulfonylomocznika.
lub w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Zalecany jest również cukrzykom chorującym na otyłość[1].
Poza wskazaniami mówi się o możliwości zastosowania akarbozy w ramach prewencji przed zachorowaniem na cukrzycę typu 2. u osób z upośledzonym metabolizmem glukozy w stanie przedcukrzycowym[2][3].
Jakie efekty daje akarboza?
Farmakoterapia akarbozą zmniejsza objawy hiperglikemii poposiłkowej. Dodatkowo może wspomagać proces chudnięcia. Stosowana w monoterapii może przyczynić się do obniżenia poziomu trójglicerydów[4][5].
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że akarboza działa?
Pierwsze odczuwalne przez pacjenta efekty działania leku to zmniejszenie objawów hiperglikemii oraz obniżenie poziomu glukozy w badaniu glukometrem.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Odstawienie leczenia może grozić ryzykiem zwiększenia stężenia glukozy we krwi, z odczuwalnymi ciężkimi objawami hiperglikemii[1].
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Tabletki z akarbozą należy przyjmować bezpośrednio przed posiłkiem lub z pierwszymi kęsami pokarmu, popijając niewielką ilością płynu. Producenci preparatów z akarbozą (Adeksa, Glucobay) zastrzegają sobie, że działanie wykazuje jedynie tabletka połknięta w całości[1][6].
Pacjentom stosującym akarbozę przekaż, że powinni unikać sacharozy, której spożywanie może prowadzić do wystąpienia dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz biegunki. Wytłumacz, że jest to związane ze zwiększoną fermentacją węglowodanów w jelicie grubym.
W trakcie terapii akarbozą niewskazane jest również spożywanie alkoholu, który może prowadzić do spadku stężenia cukru we krwi oraz objawów hipoglikemii.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Akarboza może być przyjmowana długotrwale, bez ograniczeń czasowych, o ile występujące działania niepożądane nie ograniczają pacjentowi komfortu w życiu codziennym. Jeśli jednak zdarzenia te są nietolerowane, konieczna jest konsultacja z lekarzem oraz zmiana schematu farmakoterapii.
Kto nie powinien stosować akarbozy?
Akarboza nie powinna być przyjmowana przez pacjentów cierpiących na przewlekłe choroby jelit związane z zaburzeniami trawienia oraz wchłaniania. Akarboza nie jest również wskazana dla osób, których stany chorobowe mogą ulec pogorszeniu w wyniku gromadzenia się gazów w jelitach, np. przepukliny jelit, owrzodzenia jelit, niedrożności jelit.
Z uwagi na możliwość obniżenia masy ciała w trakcie terapii akarbozą, nie powinna być przyjmowana przez osoby z niedowagą.
Jakie akarboza ma przewagi nad innymi lekami?
Akarboza przyjmowana w monoterapii nie powoduje hipoglikemii[7][8].
W przypadku nietolerancji metforminy, akarbozę można stosować w stanie przedcukrzycowym, w prewencji cukrzycy, wywierając korzystny efekt sercowo-naczyniowy[9].
W porównaniu do metforminy akarboza o wiele bardziej zmniejsza glikemię poposiłkową[10].
Przyjmowanie akarbozy nie stwarza zagrożenia wystąpienia kwasicy mleczanowej tak jak metformina [11].
Jakie działania niepożądane ma akarboza i jak je zminimalizować?
Jedynym działaniem niepożądanym występującym wśród ≥ 1/10 pacjentów w trakcie przyjmowania akarbozy są wzdęcia. Natomiast zdarzenia występujące często u ≥ 1/100 do < 1/10 pacjentów to biegunki oraz bóle żołądkowo-jelitowe i w dole brzucha. Aby zmniejszyć prawdopodobieństwo ich wystąpienia oraz poziom nasilenia, należy skrupulatnie przestrzegać diety cukrzycowej.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi akarboza i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Leki przyjmowane przez pacjentów nierzadko mogą wywoływać między sobą interakcje:
- terapia akarbozą skojarzona z lekami, takimi jak: metformina, pochodne sulfonylomocznika czy insulina może nasilić działanie hipoglikemizujące – gdy pacjent będzie zgłaszał przewlekłe objawy świadczące o hipoglikemii, zaleć wizytę kontrolną u diabetologa celem dostosowania dawek leków,
- gdy pacjent stosujący akarbozę z digoksyną informuje Cię o ciągłych objawach niewydolności serca, takich jak: osłabienie, zmęczenie niewielkim wysiłkiem, duszności – wytłumacz pacjentowi, że akarboza może zmniejszyć stężenie digoksyny oraz osłabić jej działanie, zarekomenduj mu wizytę u kardiologa, aby zwiększyć dawkę digoksyny lub wymieć ją na inny lek,
- pacjentowi z receptą na antybiotyki, takie jak moksyfloksacyna czy neomycyna wyjaśnij, że w połączeniu z akarbozą mogą wykazywać nasilone działanie hipoglikemizujące, a neomycyna dodatkowo może zwiększyć dolegliwości żołądkowo-jelitowe – zaproponuj zmianę antybiotyku u lekarza,
- stosowanie środków adsorpcyjnych czy enzymów trawiennych może osłabić skuteczność przeciwcukrzycową akarbozy, dlatego odradź pacjentowi ich przyjmowanie.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Leczenie akarbozą może powodować bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, dlatego rekomenduj pacjentom monitorowanie ich, głównie między 6. a 12. miesiącem stosowania, a później raz na rok. Nieprawidłowe wyniki testów mogą być przemijające, a po odstawieniu leku wracają do normy.
Leku nie powinny przyjmować kobiety karmiące lub będące w ciąży.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest akarboza?
W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, takich jak wzdęcia, zalecić pacjentowi stosowanie preparatów z symetykonem. Gdy akarboza powoduje biegunkę, zaproponuj preparaty przeciwbiegunkowe, np. loperamid. W celu poprawy ogólnego funkcjonowania jelit – preparaty zawierające maślan sodu.
Piśmiennictwo
- Polfarmex. (2011). ChPL Adeksa. Pobrano z: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl⬏⬏⬏
- Scheen A. J. (2003). Is there a role for alpha-glucosidase inhibitors in the prevention of type 2 diabetes mellitus?. Drugs, 63(10), 933–951. https://doi.org/10.2165/00003495-200363100-00002⬏
- Moelands, S.V.L., Lucassen, P.L.B.J., Akkermans, R.P., De Grauw, W.J.C., Van de Laar, F.A. Alpha-glucosidace inhibitors for prevention or delay of type 2 diabetes mellitus and its associated complications in people at increased risk of developing type 2 diabetes mellitus. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, (12), CD005061. https://doi.org/10.1002/14651858.CD005061.pub3⬏
- Yu, A. Q., Le, J., Huang, W. T., Li, B., Liang, H. X., Wang, Q., Liu, Y. T., Young, C. A., Zhang, M. Y., Qin, S. L. (2021). The Effects of Acarbose on Non-Diabetic Overweight and Obese Patients: A Meta-Analysis. Advances in therapy, 38(2), 1275–1289. https://doi.org/10.1007/s12325-020-01602-9⬏
- Monami, M., Vitale, V., Ambrosio, M. L., Bartoli, N., Toffanello, G., Ragghianti, B., Monami, F., Marchionni, N., Mannucci, E. (2012). Effects on lipid profile of dipeptidyl peptidase 4 inhibitors, pioglitazone, acarbose, and sulfonylureas: meta-analysis of placebo-controlled trials. Advances in therapy, 29(9), 736–746. https://doi.org/10.1007/s12325-012-0045-5⬏
- Bayer AG. (2009). ChPL Glucobay. Pobrano z: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl⬏
- Lefebvre, P. J., Scheen, A. J. (1994). The use of acarbose in the prevention and treatment of hypoglycaemia. European journal of clinical investigation, 24 Suppl 3, 40–44. https://doi.org/10.1111/j.1365-2362.1994.tb02255.x⬏
- Lazzaroni, E., Ben Nasr, M., Loretelli, C., Pastore, I., Plebani, L., Lunati, M. E., Vallone, L., Bolla, A. M., Rossi, A., Montefusco, L., Ippolito, E., Berra, C., D’Addio, F., Zuccotti, G. V., Fiorina, P. (2021). Anti-diabetic drugs and weight loss in patients with type 2 diabetes. Pharmacological research, 171, 105782. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2021.105782⬏
- Sieradzki, J.(2012). Akarboza – nowe spojrzenie. Diabetologia Kliniczna 2012, 1(4) 159-64. Pobrano z: https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/view/19661⬏
- Li, J., Li, J., Shan, Z., Yang, W., Liu, J., Tian, H., Zhou, Z., Ji, Q., Weng, J., Jia, W., Lu, J., Liu, J., Xu, Y., Yang, Z. (2021). Gender-differential effects on blood glucose levels between acarbose and metformin in Chinese patients with newly diagnosed type 2 diabetes: a sub-analysis of the MARCH trial. Endocrine journal, 68(1), 69–79. https://doi.org/10.1507/endocrj.EJ20-0006⬏
- Krentz, A. J., Ferner, R. E., Bailey, C. J. (1994). Comparative tolerability profiles of oral antidiabetic agents. Drug safety, 11(4), 223–241. https://doi.org/10.2165/00002018-199411040-00002⬏