Glukagon jest naturalnym hormonem, który działa przeciwstawnie do insuliny. Ułatwia przemianę glikogenu w glukozę w wątrobie. Następnie glukoza uwalniana jest do krwiobiegu, co powoduje zwiększenie stężenia cukru we krwi. Glukagon zmniejsza też napięcie i czynność motoryczną mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dlatego stosowany jest też w diagnostyce. Na rynku dostępne są w postaci do wstrzykiwań (GlucaGen 1 mg HypoKit) oraz do podania donosowego (Baqsimi).
Jakie zastosowanie ma glukagon?
Leki z glukagonem wskazane są dla dzieci i dorosłych chorujących na cukrzycę typu 1. i 2., które zagrożone są ciężką hipoglikemią (czyli w praktyce głównie dla osób, które stosują insulinę). Różnice między postaciami przedstawiono w tabeli poniżej.
| Nazwa handlowa | GlucaGen 1 mg HypoKit | Baqsimi |
|---|---|---|
| Zastosowanie | Do podania nieprzytomnemu pacjentowi | Do podania nieprzytomnemu pacjentowi oraz do samodzielnej aplikacji |
| Podanie | W stanach hipoglikemii: podskórne lub domięśniowe W diagnostyce: dożylne | Donosowe |
| Dolna granica wieku | Brak | Od 4. rż. |
| Przechowywanie | W lodówce (2-8°C) do końca daty ważności Poza lodówką (<28°C) przez 18 miesięcy | Poza lodówką (≤30°C) do końca daty ważności |
| Przygotowanie | Wstrzyknąć rozpuszczalnik z ampułkostrzykawki do fiolki z glukagonem Nie wyjmując igły delikatnie potrząsać fiolką do momentu, gdy proszek rozpuści się całkowicie, a roztwór będzie klarowny Trzymając igłę zanurzoną w płynie, powoli nabrać cały roztwór znajdujący się w fiolce z powrotem do ampułkostrzykawki Usunąć bąbelki powietrza Podać lek podskórnie lub domięśniowo całą dawkę (1 mg), a w przypadku dzieci <25 kg lub w wieku <6-8 lat pół dawki (0,5 mg) Podać przekąskę węglowodanową | Zdjąć folię termokurczliwą z tuby Umieścić pojemnik jednodawkowy między palcami (i nie sprawdzać jego działania – zawiera tylko jedną dawkę) Umieścić końcówkę w nozdrzu i wcisnąć tłok do końca (aż zielona linia na tłoku będzie niewidoczna) Podać przekąskę węglowodanową Uwaga: nie ma potrzeby „wciągania” leku przez pacjenta – glukagon wchłania się przez błonę śluzową nosa, dlatego też może być podany nawet nieprzytomnej osobie. Warto poinstruować pacjenta, by poinformował bliskie osoby, że nosi przy sobie ten lek i jak go podać. |
Oba leki mogą być stosowane przez kobiety w ciąży i w czasie karmienia piersią.
Jakie efekty daje glukagon?
Glukagon to lek ratujący życie, ma głównie na celu przywrócenie świadomości (lub zapobieżeniu jej utraty) i umożliwia podanie węglowodanów. Producent leku Baqsimi dodatkowo zaleca, aby od razu po podaniu leku wezwać zespół ratownictwa medycznego, a producent GlucaGen 1mg HypoKit ustalenie z lekarzem przyczyny epizodu.
Glukagon może być podany w aptece w razie zagrożenia życia. Może być także wydany na podstawie recepty farmaceutycznej, co jest szczególnie wskazane, gdy pacjent zużyje lub straci lek (na skutek przeterminowania lub nieprawidłowego przechowywania).
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że glukagon działa?
Producent preparatu do wstrzykiwań podaje, że prawidłowo reakcja powinna wystąpić w ciągu 10 minut – pacjent odzyska przytomność (lub jej nie straci), należy wówczas podać doustnie węglowodany w celu odnowienia glikogenu wątrobowego i zapobiegania nawrotowi hipoglikemii. Jeśli w ciągu 10 minut pacjent nie zareagował, należy podać dożylnie glukozę[2], co wymaga wezwania zespołu ratownictwa medycznego. Średnia długość czasu do uzyskania powodzenia leczenia wyniosła 16,2 min w przypadku proszku do nosa oraz 12,2 min w przypadku podania domięśniowego[1].
Czym grozi odstawienie leczenia?
Lek nie może być stosowany stale, więc nie można mówić o jego odstawianiu. Natomiast jego nieprzyjęcie wiąże się ze znacznym ryzykiem, stąd kluczowe jest poinformowanie osób z otoczenia o tym, gdzie przechowywany jest lek z glukagonem i jak go podać.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
W przypadku podania donosowego, zarówno dzieciom od 4. rż., jak i młodzieży i dorosłym podaje się całą dawkę. W przypadku iniekcji dzieciom <25 kg lub w wieku <6-8 lat należy podać pół dawki (0,5 mg).
Stosowania glukagonu w badaniach diagnostycznych nie omawiamy w tym podręczniku z uwagi na fakt, że jest procedurą zajmuje się personel medyczny.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Pacjent powinien być wyposażony w lek „na zaś”. Jeśli zestaw do wstrzykiwań trzymany jest w lodówce, może go przechowywać do końca daty ważności. Lek poza lodówką może być przechowywany do 18 miesięcy. W związku z tym, jeśli pacjent zabiera lek np. na wyjazd i nie trzyma go w temperaturze 2-8°C, powinien odnotować datę wyjęcia z lodówki na opakowaniu. Nie dotyczy to postaci donosowej, która może być trzymana poza lodówką do końca daty ważności.
Kto nie powinien stosować glukagonu?
Glukagon jest naturalnym hormonem i praktycznie nie ma przeciwwskazań – jedyną sytuacją, w której nie powinien być stosowany jest obecność guza chromochłonnego w nadnerczach, ponieważ w takiej sytuacji podanie glukagonu może spowodować gwałtowne uwolnienie dużej ilości adrenaliny i wzrost ciśnienia tętniczego.
Jakie glukagon ma przewagi nad innymi lekami?
Glukagon w odróżnieniu od preparatów z glukozą może być podany nieprzytomnemu pacjentowi. Nie jest jednak traktowany jako alternatywa – węglowodany powinny być i tak podane celem odnowienia zapasu glikogenu, co zapobiega nawrotowi hipoglikemii.
Jakie działania niepożądane ma glukagon i jak je zminimalizować?
Częstym działaniem niepożądanym glukagonu do wstrzykiwań są nudności i wymioty[2], a leki donosowego – dodatkowo ból głowy i podrażnienie dróg oddechowych objawiające się wodnistą wydzieliną z nosa, uczuciem dyskomfortu w obrębie nosa, obrzękiem błony śluzowej nosa, świądem nosa, kichaniem, podrażnieniem gardła, kaszlem czy krwawieniem z nosa oraz zaburzeniem węchu[1]. Są to jednak przemijające działania niepożądane i nie powinny powstrzymywać pacjenta lub opiekuna przed podaniem leku.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi glukagon i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Glukagon może wchodzić w interakcje z następującymi lekami:
- indometacyna (Metindol Retard) – przy jednoczesnym stosowaniu glukagon może być nieskuteczny lub doprowadzić do hipoglikemii, zatem jeśli pacjent przyjmuje ten lek powinien mieć świadomość tego efektu i w zawsze wzywać zespół ratownictwa medycznego przy epizodzie hipoglikemii, a fakt stosowania leku zgłosić lekarzowi,
- warfaryna (Warfin) – glukagon może nasilić jej działanie, więc można zalecić dodatkowy pomiar INR celem oceny efektu zmiany krzepliwości krwi,
- beta-blokery – pacjent je stosujący po podaniu glukagonu może oczekiwać tymczasowego przyspieszenia tętna i wzrostu ciśnienia krwi. W przypadku choroby niedokrwiennej serca może to wymagać leczenia, zaleć zatem wzmożoną czujność i pomiary ciśnienia oraz tętna po epizodzie hipoglikemii.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Glukagon nie będzie skuteczny, jeśli zapas glikogenu wątrobowego został wyczerpany. Nie przyniesie więc efektu u pacjenta, który pościł przez długi okres czy ma hipoglikemię poalkoholową (ponieważ spożywał alkohol w nadmiarze).
Poinformuj pacjenta, że powinien przekazać niezbędne informacje o swoim leku osobom z otoczenia – to one będą musiały zaaplikować lek, jeśli straci on przytomność.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest glukagon?
Wydając lek z glukagonem, zaproponuj też glukozę, która powinna być podana po odzyskaniu świadomości celem odbudowania zapasu glikogenu. Glukoza może być też stosowana w epizodzie hipoglikemii, który nie jest ciężki (nie prowadzi do utraty świadomości).
Piśmiennictwo
