Pytanie
W obrocie aptecznym dostępnych jest wiele leków i suplementów z solami wapnia. Każdy producent faworyzuje swój preparat. Ciężko jest więc zdecydować, którą formę polecić pacjentowi, by uzyskać maksymalną przyswajalność. Zatem jaki preparat wybrać? Które sole wapnia są najlepiej przyswajalne?
Krótka odpowiedź
Najlepiej przyswajalną solą wapnia jest:
- Cytrynian wapnia
Dobrą przyswajalnością cechują się także inne sole organiczne wapnia, tj.:
- Mleczan wapnia
- Glukonian wapnia
- Chelaty wapnia (aminokwasowe)
Wyjaśnienie
Dużą popularność, wśród dostępnych w obrocie aptecznym form wapnia, zyskały sole organiczne wapnia, tj. cytrynian, glukonian, mleczan, chelat wapnia itp. Faktem jest, że wapń z tych form wchłania się lepiej niż z soli nieorganicznych, np. węglanu wapnia. Wynika to z szybszej rozpuszczalności, sprawniejszego transportu wapnia czy też większej stabilności w przewodzie pokarmowym. Jednakże dla przeważającej części tych form brakuje wystarczających dowodów z badań, aby jednoznacznie ocenić skuteczność poszczególnych soli wapnia.
Według wyników podwójnie zaślepionego badania krzyżowego z randomizacją z 2009 roku[1] oraz z 2024 roku[2] to cytrynian wapnia jest lepiej przyswajalny w porównaniu do węglanu wapnia. W przeglądzie narracyjnym z 2019 roku autorzy omówili różne sole wapnia i na podstawie dostępnych źródeł wiedzy dowiedli, że najlepiej przyswajalnym, zwłaszcza w warunkach obniżonej kwasowości żołądka, jest cytrynian wapnia.[3]
Lepsza przyswajalność cytrynianu wynika z jego struktury. Sól organiczna zawiera anion cytrynianowy, który działa jak naturalny chelator – wiąże jony wapnia, zwiększając dostępność tego kompleksu w soku żołądkowym i jelicie. Dzięki temu więcej jonów wapnia jest gotowych na wchłonięcie i dotarcie w formie przyswajalnej do błony jelita. Dodatkowo w jelicie wchłanianie odbywa się nie tylko dzięki kanałom wapniowym, ale także dzięki transportowi międzykomórkowemu – dochodzi więc do podwójnego wchłaniania.
Wiele soli wapnia (np. węglan) łatwo tworzy nierozpuszczalne i nieprzyswajalne związki wapnia, zwłaszcza gdy pH w żołądku lub jelicie jest za wysokie. Cytrynian konkuruje z innymi anionami i przeciwdziała tworzeniu nierozpuszczalnych i szybko wydalanych z organizmu soli. W przypadku cytrynianu stopień przyswajalności nie zależy też od obecności pokarmu czy kwasowości żołądka, dlatego sól ta jest równie dobrze przyswajalna także u osób starszych, u których naturalnie występuje obniżona kwasowość soków trawiennych.
Jeśli pacjent prosi, aby polecić konkretny preparat z wapniem, zaproponuj ten w formie organicznej (najlepiej cytrynian wapnia). Przy suplementacji wapnia warto także zwrócić uwagę na odpowiednią podaż witaminy D3 u pacjenta, ponieważ witamina ta (zwłaszcza jej aktywna forma) jest niezbędna do transportu wapnia w jelitach. W przypadku dużych niedoborów witaminy D3 suplementacja wapnia może nie być wystarczająco skuteczna.
Piśmiennictwo
- Tondapu, P., Provost, D., Adams-Huet, B., Sims, T., Chang, C., & Sakhaee, K. (2009). Comparison of the absorption of calcium carbonate and calcium citrate after Roux-en-Y gastric bypass. Obesity surgery, 19(9), 1256–1261. https://doi.org/10.1007/s11695-009-9850-6 ⬏
- Hany, M., Wuyts, S., Abouelnasr, A. A., Zidan, A., Demerdash, H. M., Hussein, H. A. S. M., Arida, R. E., Elsharkawi, S. M., Kramers, C., & Torensma, B. (2025). Comparison of calcium citrate and calcium carbonate absorption in patients with a Roux-en-Y gastric bypass, sleeve gastrectomy, and one-anastomosis gastric bypass: a double-blind, randomized cross-over trial. Surgery for obesity and related diseases: official journal of the American Society for Bariatric Surgery, 21(4), 471–481. Pełny tekst: https://www.soard.org/article/S1550-7289(24)00877-3/abstract ⬏
- Cefalu, W. T., & Bell, D. S. H. (2019). Calcium forms, absorption, and effects. Frontiers in Cardiovascular Medicine, 6, 6. https://doi.org/10.3389/fcvm.2019.00006 ⬏