Poniżej znajdziesz dawki maksymalne substancji stosowanych w recepturze, przepisane z wykazu dawek Farmakopei Polskiej XIII1. Jeżeli nie możesz znaleźć substancji, sprawdź w wyszukiwarce, czy nie występuje pod jednym ze swoich synonimów.
Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII zastępuje wykaz opublikowany w Farmakopei Polskiej XII1. Dawki maksymalne przyjęto dla mężczyzn w wieku 20–40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących — u dziecka, osoby starszej albo pacjenta z niewydolnością narządową bezpieczna dawka bywa niższa2.
Co zrobić, gdy recepta przekracza dawkę maksymalną
Farmakopea opisuje to wprost i nakłada obowiązek na osobę sporządzającą lek. Zmniejsz ilość surowca do wielkości określonej przez dawkę maksymalną, jeżeli dawka maksymalna jest dla tego surowca ustalona, ze składu i sposobu użycia podanego na recepcie wynika jej przekroczenie, a wystawiający receptę nie uczynił adnotacji o konieczności zastosowania dawki wskazanej w składzie. Lek z przekroczoną i nieoznaczoną dawką maksymalną wykonaj wyłącznie po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła2.
Lekarz może świadomie przekroczyć dawkę maksymalną w przypadkach szczególnych i powinien oznaczyć ten fakt na recepcie2. Adnotacja jest dla Ciebie sygnałem, że przekroczenie jest zamierzone, a nie pomyłką w zapisie.
Dawki maksymalne
Wielkości podano w gramach, o ile nie zaznaczono inaczej2.
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Droga podania | Dawka maksymalna jednorazowa | Dawka maksymalna dobowa |
|---|---|---|---|---|
| atropina | Atropinum, Atropini sulfas | doustnie | 2 mg | 3 mg |
| liść pokrzyku (preparaty) | Belladonnae folium | doustnie | 0,2 g | 0,6 g |
| wyciąg suchy z liścia pokrzyku | Belladonnae folii extractum siccum normatum | doustnie, doodbytniczo | 0,05 g | 0,15 g |
| nalewka z liścia pokrzyku | Belladonnae folii tinctura normata | doustnie | 1,0 g | 3,0 g |
| zasadowy węglan bizmutawy | Bismuthi subcarbonas | doustnie | 1,0 g | 3,0 g |
| chlorek wapnia | Calcii chloridum dihydricum | doustnie | 1,0 g | 1,0 g |
| chloramfenikol | Chloramphenicolum | doustnie | 0,75 g | 3,0 g |
| kodeina | Codeini phosphas sesquihydricus | doustnie | 0,06 g | 0,24 g |
| efedryna | Ephedrini hydrochloridum | doustnie | 50 mg | 150 mg |
| erytromycyna | Erythromycinum | doustnie | 1,0 g | 4,0 g |
| hydrokortyzon | Hydrocortisonum | doustnie | 0,02 g | 0,06 g |
| jod | Iodum | doustnie | 0,02 g | 0,06 g |
| chlorek potasu | Kalii chloridum | doustnie | – | 10,0 g |
| jodek potasu | Kalii iodidum | doustnie | 2,0 g | 6,0 g |
| metronidazol | Metronidazolum | doustnie | 1,0 g | 2,0 g |
| metronidazol | Metronidazolum | doodbytniczo | 1,0 g | 2,0 g |
| metronidazol | Metronidazolum | dopochwowo | 1,0 g | 1,5 g |
| neomycyna | Neomycini sulfas | doustnie | 1,5 g | 6,0 g (8,4 g przed zabiegiem chirurgicznym) |
| nystatyna | Nystatinum | doustnie | 1 000 000 j.m. | 6 000 000 j.m. |
| nystatyna | Nystatinum | dopochwowo | 200 000 j.m. | 200 000 j.m. |
| pepsyna | Pepsini pulvis | doustnie | 0,5 g | 1,5 g |
| fenobarbital | Phenobarbitalum, Phenobarbitalum natricum | doustnie | 0,3 g | 0,6 g |
| pilokarpina | Pilocarpini hydrochloridum | doustnie | 0,02 g | 0,04 g |
| prednizolon | Prednisolonum | doustnie | 0,04 g (dawka podtrzymująca) | 0,08 g (dawka początkowa) |
| prometazyna | Promethazini hydrochloridum | doustnie | 0,05 g | 0,15 g |
| witamina A | Vitaminum A | doustnie | 100 000 j.m./24 h | – |
Bromki mają wspólny limit. Dla preparatów zawierających więcej niż jedną sól bromkową maksymalna łączna dawka dobowa wynosi 1,0 g, w tym bromku amonowego maksymalnie 0,5 g. Dotyczy to bromku amonu (Ammonii bromidum), bromku potasu (Kalii bromidum) i bromku sodu (Natrii bromidum) — Farmakopea nie podaje dla nich osobnych dawek jednorazowych1.
Stężenia w postaciach do użytku zewnętrznego
Dla podania zewnętrznego Farmakopea zwykle nie podaje dawek maksymalnych, tylko zakres zalecanych stężeń substancji czynnej w danej postaci leku2. To dwie różne wielkości i nie należy ich mylić: stężenie zalecane opisuje typowe zastosowanie, a nie granicę, powyżej której masz obowiązek zmniejszyć ilość surowca. Wyjątkiem w tym zestawieniu jest kwas salicylowy, dla którego wykaz podaje także stężenie maksymalne.
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Postać albo miejsce podania | Stężenie zwykle stosowane |
|---|---|---|---|
| kwas salicylowy | Acidum salicylicum | na skórę | 1,0%–3,0%; stężenie maksymalne 10,0% |
| kwas salicylowy | Acidum salicylicum | działanie keratolityczne | 10,0%; stężenie maksymalne 50,0% |
| kwas borowy | Acidum boricum | maść do oczu | 3,0% |
| kwas borowy | Acidum boricum | zasypka | 1,0%–10,0% |
| kwas borowy | Acidum boricum | dopochwowo | roztwory 1,0%–2,0%; globulki 0,06 g |
| azotan srebra | Argenti nitras | na skórę | 1,0%–2,0% |
| azotan srebra | Argenti nitras | do worka spojówkowego | 0,1%–0,5%; noworodkom 1,0% (1 kropla) |
| azotan srebra | Argenti nitras | do pędzlowania jamy ustnej | 1,0%–2,0%; w stomatologii 10,0%–20,0% |
| atropina | Atropinum, Atropini sulfas | krople do oczu | 0,2%–1,0% (1–2 krople dziennie, do 4 kropli dziennie) |
| kamfora | Camphora racemica, d-Camphora | maść, roztwór | 1,0%–10,0% |
| chloramfenikol | Chloramphenicolum | maść, maść i krople do oczu | maść 2,0%; maść do oczu 1,0%; krople do oczu 0,5% |
| efedryna | Ephedrini hydrochloridum | krople i maść do nosa | 0,5%–1,0% |
| erytromycyna | Erythromycinum | maść, maść do oczu, roztwór | maść 1,0%; maść do oczu 0,5%; roztwór 2,0% |
| hydrokortyzon | Hydrocortisonum | na skórę | 0,25%–2,5% |
| ichtiol | Ichthammolum | przemywania, skóra, maść | przemywania 1,0%–5,0%; na skórę 2,0%–15,0%; maść 10,0%–15,0% |
| jod | Iodum | na skórę | 1,0%–5,0% |
| mentol | Mentholum racemicum | błony śluzowe, skóra | błony śluzowe 0,3%; skóra do 10,0% |
| neomycyna | Neomycini sulfas | aerozol, maść, maść do oczu | aerozol 0,5%; maść 3,0%; maść do oczu 0,5% |
| nystatyna | Nystatinum | na skórę | 100 000 j.m./g |
| pilokarpina | Pilocarpini hydrochloridum | krople i maść do oczu | krople 1,0%–4,0%; maść 2,0% |
| prednizolon | Prednisolonum | na skórę | 0,25%–0,5% |
| rezorcyna | Resorcinolum | maść, pasta, roztwór | maść i pasta 5,0%–10,0%; roztwór 1,0%–5,0% |
| siarka | Sulfur | maść, zasypka, zawiesina | 5,0%–30,0% |
| tanina | Tanninum | roztwór, maść | roztwór 1,0%–20,0%; maść 0,5%–10,0% |
| mocznik | Ureum | na skórę | 10,0%–30,0% |
| tlenek cynku | Zinci oxidum | maść, pasta | 15,0%–25,0% |
Brak dawki maksymalnej w wykazie nie znaczy, że substancja jest obojętna. Dla postaci zewnętrznych granicę wyznacza monografia szczegółowa, charakterystyka produktu albo dane o wchłanianiu przez skórę, zwłaszcza u dzieci i przy uszkodzonym naskórku.
Zestawienie obejmuje substancje najczęściej spotykane na recepturze. Pełny wykaz Farmakopei liczy kilkaset pozycji i obejmuje także substancje niestosowane w lekach sporządzanych w aptece1. Suplement 2024 nie zmienił dawek żadnej z substancji z tego zestawienia3.
Źródła
- Farmakopea Polska XIII (2023), t. III. Wykaz dawek substancji czynnych. Str. 4888–4951. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Warszawa 2023 ↩↩↩↩
- Farmakopea Polska XIII (2023), t. III. Wykaz dawek — Wyjaśnienia. Str. 4887. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Warszawa 2023 ↩↩↩↩↩
- Farmakopea Polska XIII, Suplement 2024. Wykaz dawek substancji czynnych. Str. 5794–5795. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Warszawa 2024 ↩
