Pytanie
Do XVII wieku srebro w postaci koloidu (nanosrebro) było stosowane do dezynfekcji. W 1920 roku w Stanach Zjednoczonych FDA zatwierdziło srebro koloidalne w leczeniu ran. Po odkryciu antybiotyków, medyczne zastosowanie nanosrebra zaczęło maleć, ale wciąż mamy do dyspozycji zawierające je preparaty, wykorzystującego jego właściwości. Dlatego odpowiemy dziś na pytanie: srebro koloidalne, jak działa i w jakich preparatach jest zawarte?
Krótka odpowiedź
Srebro koloidalne działa przeciwdrobnoustrojowo na bakterie G(+), G(-), wirusy i grzyby. Jednocześnie nie jest cytotoksyczne na komórki ludzkiego organizmu, przeciwnie – przyspiesza regenerację uszkodzonych tkanek.[1]
Srebro koloidalne możesz znaleźć w wyrobach medycznych, takich jak:
- płyny do płukania jamy ustnej
- aerozole do dezynfekcji ran
- spraye do nosa gardła
- spraye do gardła
- spraye na powieki
- płyny do higieny intymnej
- kapsułki dopochwowe.
Ze względu na dobrze udowodnioną skuteczność przeciwdrobnoustrojową, wyroby medyczne ze srebrem koloidalnym możesz zarekomendować przy objawach infekcji jako dopełnienie leczenia.
Wyjaśnienie
Srebro koloidalne to mieszania cząsteczek srebra, nie większych niż 100 nanometrów, równomiernie rozproszonych w cieczy.
Nanosrebro, ze względu na swój niewielki rozmiar:
- Łączy się ze składnikami błony komórki bakteryjnej, prowadząc do jej zniszczenia.
- Przenika przez ścianę komórkową i zakłóca metabolizm bakterii.
Srebro działa najsilniej przeciwdrobnoustrojowo spośród metali, a formami o największej aktywności są nanosrebro i kation Ag+. Roztwór koloidalny zawiera srebro w postaci niejonowej (atomowej). Nanocząsteczki srebra jednak jonizują w kontakcie z płynami ustrojowymi lub wysiękiem. Na działanie bakteriobójcze jonów srebra składa się kilka mechanizmów:
- Łączy się z peptydoglikanem (mureiną) błony komórkowej bakterii, uszkadzając ich ścianę komórkową.
- Następnie wnika do komórki bakteryjnej i łączy się głównie z siarką grup tiolowych (-SH), ale również tlenem i fosforem grup fosforowych ―PO4H2 aminokwasów, które wchodzą w skład białek budulcowych i enzymów bakteryjnych.[2] Powstają trudno rozpuszczalne kompleksy srebra z białkami cytoplazmy.[1]
- W ten sposób srebro hamuje działanie enzymów, w tym m.in. enzymów łańcucha oddechowego, uniemożliwiając pozyskiwanie energii przez komórkę.
- Jony srebra mogą łączyć się z DNA bakteryjnym, uniemożliwiając namnażanie komórek bakterii.
- Srebro stymuluje również wytwarzanie reaktywnych form tlenu, prowadząc do szoku tlenowego, a w następstwie – do uszkodzenia białek, lipidów i DNA komórek bakteryjnych.[2]
Ponadto, srebro wspomaga regenerację uszkodzonych tkanek i łączy się z białkami ludzkich tkanek, tworząc barierę, która chroni przed wnikaniem patogenów.[1]
Czytaj też: Czy płyny do przemywania ran mogą wchodzić w interakcje z opatrunkami specjalistycznymi? – Wyjaśniamy!
Skuteczność przeciwdrobnoustrojowa srebra koloidalnego
Działanie grzybo-, wiruso-, a szczególnie bakteriobójcze srebra koloidalnego zostało szeroko przebadane i znajduje zastosowanie w praktyce klinicznej. Wskazania do zastosowania srebra jako środka antyseptycznego znajdują się we wskazaniach Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran przy ranach zagrożonych infekcją i zakażonych jako środki II wyboru.[3] Użycie srebra koloidalnego może znacznie skrócić czas trwania i nasilenie zakażenia bakteryjnego.[4]
Randomizowane badanie typu crossover z 2017 roku na niewielkiej grupie 22 pacjentów, nie wykazało skuteczności stosowania aerozolu do nosa ze srebrem koloidalnym u pacjentów z przewlekłym zapalenie zatok w porównaniu do soli fizjologicznej. Pacjenci stosowali jednak aerozol samodzielnie, z kolei spraye do nosa z nanosrebrem są wyrobami medycznymi przeznaczonymi do terapii uzupełniającej zapalenia zatok.[5]
Jony srebra wpływają również na bakteryjny biofilm. Preparaty ze srebrem nie są w stanie usunąć biofilmu całkowicie, ale destabilizują go i zwiększając wrażliwość bakterii na działanie antybiotyków. Nanosrebro zapobiega powstawaniu biofilmu, ale może do niego przenikać i zmniejszać jego populację:[6]
- bakterii takich jak:
- Escherichia coli (pałeczka okrężnicy)
- Pseudomonas aeruginosa (pałeczka ropy błękitnej)
- Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty)
- Wielolekoopornych szczepów, tj. UPEC (szczep E. coli), FQRP (P. aeruginosa) i MRSA (S. aureus)
- oraz grzybów z gatunków:
- Candida albicans
- Candida tropicalis
Mikroorganizmy rzadko rozwijają oporność na srebro, dlatego mimo powszechnego stosowania, wciąż wykazuje ono dużą skuteczność przeciwdrobnoustrojową. Oporność na jony srebra wytworzyły nieliczne gatunki bakterii, takie jak Citrobacter sp., Pseudomonas stutzeri, Salmonella i Escherichia coli.[6] Nie znalazłam informacji o nabyciu oporności na srebro przez bakterie G(+). Wykazują one jednak znacznie mniejszą wrażliwość na srebro niż bakterie G(-), ze względu na różnice tych grup w budowie błony komórkowej. Jony srebra łączą się z białkami transbłonowymi na błonie zewnętrznej bakterii G(-), a w przypadki bakterii G(+) gruba warstwa peptydoglikanu (mureiny) utrudnia jonom penetrację.[6]
Preparaty ze srebrem koloidalnym
Przykładowe wyroby medyczne ze srebrem koloidalnym dostępne w Polsce
| Nazwa handlowa | Rodzaj preparatu | Wskazanie | Wiek | Uwagi producenta odnośnie stosowania | Przeciwwskazania |
|---|---|---|---|---|---|
| Srebro koloidalne AG10 | Płyn do płukania jamy ustnej | Wspomaganie leczenia infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych jamy ustnej | Powyżej 3. r.ż. | Stosować 3 razy dziennie.Stosować u dzieci nie dłużej niż 3-5 dni, u dorosłych nie dłużej niż 7 dni.Po płukaniu nie jeść, nie pić ani nie szczotkować zębów przez co najmniej 20 minut. | Nie stosować w przypadku: uczulenia na srebro, uszkodzenia błony śluzowej jamy ustnejpo przeprowadzonych zabiegach medycznychu kobiet w ciąży i w czasie karmienia piersią. |
| Farmactive Silver Spray | Spray na rany | Zapobieganie rozwojowi infekcji przy różnych rodzajach ran, takich jak: skaleczenia, otarcia, odleżyny, owrzodzenia, zespół stopy cukrzycowej | Brak informacji | Stosować nie dłużej niż 4 tygodnie. | Alergia lub nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu. |
| Srebro koloidalne AG10 zatoki | Spray do nosa | Terapia uzupełniająca zapalenia zatok | Powyżej 6. r.ż. | Aplikować 2 dawki do każdego otworu nosowego u dzieci i 3 dawki u dorosłych. | Nie stosować w przypadku: uczulenia na srebro, uszkodzenia błony śluzowej jamy nosowejpo przeprowadzonych zabiegach laryngologicznychu kobiet w ciąży i w czasie karmienia piersią. |
| Srebro gardło | Spray do gardła | Łagodzenie przebiegu i terapia wspomagająca w trakcie infekcji bakteryjnych i wirusowych gardła | Powyżej 6. r.ż. | Stosować 3-4 dawki preparatu jednorazowo.Po aplikacji nie należy jeść, pić ani myć zębów przez 20 min. | Nie stosować w przypadku: nadwrażliwości na jakikolwiek składnik preparatu po przeprowadzonych zabiegach medycznych |
| Hexatiab | Kapsułki dopochwowe | Wspomaganie leczenia i zapobieganie infekcjom intymnym | Brak informacji | Stosować 1 kapsułkę dziennie przez 7 dniNie przerywać kuracji nawet po ustąpieniu objawów | Nadwrażliwość na jakikolwiek składnik produktu |
| Nanobiotic® Med Silver Intima | Żel do higieny intymnej | Zapobieganie infekcjom bakteryjnym, terapia uzupełniająca przy nawracających infekcjach | Brak informacji | Używać płynu podczas każdej kąpieli. | Brak informacji |
| Nanobiotic® MED Silver Plus Forte | Spray na rany | Wspomaganie leczenia infekcji, również przy zmianach alergicznych i zapalnych skóry, oraz różnego rodzaju ran, takich jak: otarcia, skaleczenia, odleżyny | Brak informacji | Aplikować 2-5 dawek preparatu co 2-3 minuty, stosować kilka razy dziennie albo przy zmianie opatrunku. | Brak informacji |
| Nanobiotic® MED Silver Dziąsła i Afty | Żel do jamy ustnej | Terapia uzupełniająca w leczeniu aft, pleśniawek, urazów, chorób przyzębia, nawracających uszkodzeń dziąseł, wszelkich stanów zapalanych dziąseł | Brak informacji | Nanosić żel na zmienione chorobowo miejsce 3-4 razy dziennie Nie wypłukiwać żelu z jamy ustnej.Po aplikacji nie jeść ani nie pić przez 30 min. | Brak informacji |
| Argenton Optic | Spray na powieki | Wspomaganie leczenia stanów zapalnych oczu, nawilżenie oczu | Brak informacji | Stosować 1-2 aplikacje na zamknięte powieki, 3-4 razy dziennie lub w zależności od własnych potrzeb.Spray rozpylać w odległości ok. 10 cm od powieki, a przy makijażu 15-20 cm.Preparat może być stosowane przez osoby noszące soczewki kontaktowe. | Uczulenie na jakikolwiek składnik preparatu. |
Większość płynów do higieny intymnej ze srebrem koloidalnym to kosmetyki. Kosmetykami są również toniki do twarzy ze srebrem koloidalnym, zazwyczaj przeznaczone do oczyszczania skóry trądzikowej.
Srebro koloidalne w postaci aerozolu działa jedynie na poziomie wysięku. Preparat z nanosrebrem i kwasem hialuronowym możesz polecić przy ranach suchych z niewystarczającą ilością wysięku (pod wpływem którego srebro pierwiastkowe przechodzi w aktywną formę Ag+).
W obrocie dostępny jest również surowiec farmaceutyczny kolargol, który zawiera rozdrobnione srebro stabilizowane białkiem lub żelatyną. Z kolargolu przygotowuje się srebro koloidalne lub wykorzystuje się go do przygotowywania preparatów, które mają nanosrebro w składzie.[1]
Możesz spotkać pacjentów pytających o srebro koloidalne w formie doustnej – tego rodzaju suplementy diety (Natural Path Silver Wings) są nawet dostępne w Polsce w sprzedaży internetowej. FDA ostrzega przed takim stosowaniem srebra koloidalnego, wskazując na niebezpieczeństwo i brak jakiejkolwiek skuteczności terapeutycznej. Doustne przyjmowanie koloidu srebra może prowadzić do wielu skutków ubocznych, najczęściej argyrii, czyli niebieskoszarego, zwykle trwałego, zabarwienia skóry, ale także dysfunkcji nerek, wątroby i układu nerwowego. Może również osłabiać wchłanianie niektórych leków.[7]
Podsumowując, preparaty ze srebrem koloidalnym są bezpiecznym uzupełnieniem leczenia infekcji. Możesz je zarekomendować jako dodatek np. antybiotyku, ale nie jako samodzielny preparat w terapii zakażenia.
Piśmiennictwo
- Burdzenia, O., (2023). Problemy z identyfikacją produktów z pogranicza w różnych grupach konsumentów związanych i niezwiązanych ze służbą zdrowia, Rozprawa doktorska, Uniwersytet Medyczny w Łodzi. https://farmacja.umed.pl/przewody-doktorskie/ ⬏⬏⬏⬏
- Szkiler, E. Kucharzewski, M.,. Banasiewicz, T., Krasowski, G., Chrapusta, A., Bartoszewicz, M., Konrady, Z., Mirosz, A., Rybak, Z. (2021). Właściwości i zalecenia stosowania opatrunków zawierających srebro. Forum Leczenia Ran, 2(1), 49–65. https://evereth.pl/project/wlasciwosci-i-zalecenia-stosowania-opatrunkow-zawierajacych-srebro/ ⬏⬏
- Sopata, M., Jawień, A., Mrozikiewicz-Rakowska, B., Augusewicz, Z., Bakowska, M., Samson, I., Gabriel, M., Grzela, T., Karpiński, T. M., Kuberska, I., Krasiński, Z., Kózka, M., Mościcka, P., Mańkowski, B., Mańkowski, P., Sikorski, J., Sobieszek-Kundro, A., Szewczyk, M. T., & Szoka, P. (2020). Wytyczne postępowania miejscowego w ranach niezakażonych, zagrożonych infekcją oraz zakażonych – przegląd dostępnych substancji przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w leczeniu ran: zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Leczenie Ran, 17(1). https://doi.org/10.5114/lr.2020.96820 ⬏
- Vila Domínguez, A., Ayerbe Algaba, R., Miró Canturri, A., Rodríguez Villodres, Á., Smani Y. (2020). Antibacterial Activity of Colloidal Silver against Gram-Negative and Gram-Positive Bacteria. Antibiotics (Basel), 9(1), 36. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7167925/ ⬏
- Scott, J.R., Krishnan, R., Rotenberg, B.W., Sowerby, L.J. (2017). The effectiveness of topical colloidal silver in recalcitrant chronic rhinosinusitis: a randomized crossover control trial. Journal of Otolaryngology – Head & Neck Surgery, 46(1), 64. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5702207/ ⬏
- Szkiler, E. Kucharzewski, M.,. Banasiewicz, T., Krasowski, G., Chrapusta, A., Bartoszewicz, M., Konrady, Z., Mirosz, A., Rybak, Z. (2021). Właściwości i zalecenia stosowania opatrunków zawierających srebro. Forum Leczenia Ran, 2(1), 49–65. https://evereth.pl/project/wlasciwosci-i-zalecenia-stosowania-opatrunkow-zawierajacych-srebro/ ⬏⬏⬏
- National Institutes of Health. (2023). Colloidal Silver: What You Need To Know? https://www.nccih.nih.gov/health/colloidal-silver-what-you-need-to-know ⬏