Etamsylat

Syntetyczny lek przeciwkrwotoczny (hemostatyczny) o działaniu angioprotekcyjnym, należący do grupy innych leków hemostatycznych działających ogólnie (kod ATC B02BX01). Stosowany w krwawieniach włośniczkowych o różnej lokalizacji oraz w nadmiernych krwawieniach miesiączkowych. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w trzech postaciach o różnym przeznaczeniu: tabletkach i kapsułkach twardych do stosowania doustnego oraz roztworze do wstrzykiwań podawanym domięśniowo lub dożylnie, w tym w profilaktyce krwawień okołokomorowych u wcześniaków.

Działanie etamsylatu

Etamsylat jest lekiem, który zmniejsza krwawienie działając na naczynia krwionośne i płytki krwi, a nie na osoczowy układ krzepnięcia. Wpływa na pierwszą fazę hemostazy, czyli na współdziałanie śródbłonka naczyń i płytek krwi. Dzięki poprawie przylegania płytek oraz przywróceniu wytrzymałości ścian włośniczek skraca czas krwawienia i zmniejsza utratę krwi.

W odróżnieniu od leków obkurczających naczynia lub hamujących rozpad skrzepu etamsylat nie powoduje zwężenia naczyń, nie wpływa na fibrynolizę i nie zmienia osoczowych czynników krzepnięcia. Z tego względu jest stosowany głównie w krwawieniach z drobnych naczyń (włośniczkowych), a nie w zaburzeniach krzepnięcia zależnych od czynników osoczowych.

Ta sama substancja czynna występuje w postaciach o różnej szybkości działania. Postacie doustne (tabletki i kapsułki) wchłaniają się wolno z przewodu pokarmowego, a roztwór do wstrzykiwań pozwala uzyskać szybki efekt, dlatego jest wykorzystywany w sytuacjach nagłych i okołozabiegowych.

Farmakologia

Etamsylat to substancja o działaniu przeciwkrwotocznym i angioprotekcyjnym, która wpływa na początkową fazę zatrzymywania krwawienia, czyli na interakcję między śródbłonkiem a płytkami krwi. Poprawa przylegania płytek i przywrócenie wytrzymałości ścian włośniczek prowadzi do skrócenia czasu krwawienia oraz zmniejszenia utraty krwi¹. Etamsylat nie powoduje zwężenia naczyń krwionośnych, nie wpływa na fibrynolizę i nie zmienia osoczowych czynników krzepnięcia^2,3.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym etamsylat jest wolno wchłaniany z przewodu pokarmowego. Po dawce 500 mg stężenie maksymalne w surowicy (C_max) pojawia się w ciągu 4 godzin i wynosi 15 mikrogramów/ml¹. Dla postaci kapsułkowej wchłanianie z przewodu pokarmowego jest wolne i całkowite, przy czym biodostępność nie jest znana³. Po podaniu dożylnym lub domięśniowym 500 mg etamsylatu stężenie maksymalne (C_max) wynoszące od 30 do 50 µg/ml jest osiągane po około 1 godzinie².

Etamsylat w znacznym stopniu wiąże się z białkami osocza – w ponad 95% dla postaci doustnych^1,3 i w około 90% dla postaci do wstrzykiwań. Substancja przenika przez barierę łożyskową, a stężenia we krwi matki i we krwi pępowinowej są podobne².

Etamsylat prawie nie ulega przemianom w organizmie – według charakterystyki tabletek nie metabolizuje się, a według pozostałych charakterystyk jest metabolizowany w niewielkim stopniu^1,2. Substancja jest wydalana głównie przez nerki w postaci niezmienionej, w ponad 75% dla postaci doustnych i w około 80% dla postaci do wstrzykiwań^1,2.

Okres półtrwania (t_½) w osoczu różni się między charakterystykami poszczególnych preparatów i wynosi około 8 godzin dla tabletek¹, około 3,7 godziny dla kapsułek, z których około 72% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej w ciągu pierwszych 24 godzin³, oraz średnio 2 godziny dla postaci do wstrzykiwań, przy czym około 85% dawki jest wydalane przez nerki w ciągu pierwszych 24 godzin². Brak jest danych dotyczących farmakokinetyki etamsylatu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby².

Wskazania leków z etamsylatem

Wskazania są zbliżone dla wszystkich postaci, a różnice wynikają głównie z drogi podania. Wszystkie preparaty wydawane są na receptę.

Postacie doustne (tabletki i kapsułki) stosuje się w chirurgii do zapobiegania i leczenia przed- i pooperacyjnego krwawienia włośniczkowego we wszystkich typach operacji w obrębie silnie ukrwionych tkanek, między innymi w otorynolaryngologii, ginekologii, położnictwie, urologii, stomatologii, okulistyce oraz chirurgii plastycznej i rekonstrukcyjnej. W chorobach wewnętrznych stosuje się je w zapobieganiu i leczeniu krwawienia włośniczkowego o różnej etiologii i lokalizacji, w tym krwiomoczu, krwawych wymiotów, krwi w kale, krwawień z nosa i z dziąseł. W ginekologii wskazaniem są plamienia (krwawienia poza cyklem miesiączkowym) oraz nadmierne krwawienia miesiączkowe pierwotne lub wywołane wkładką wewnątrzmaciczną, po wykluczeniu przyczyn organicznych^1,3. Kapsułki 500 mg przeznaczone są wyłącznie dla osób dorosłych³.

Roztwór do wstrzykiwań stosuje się w zapobieganiu krwawieniom naczyniowym przed zabiegami chirurgicznymi, w ich trakcie i po nich, w zabiegach na tkankach bogato unaczynionych oraz w leczeniu krwawień naczyniowych niezależnie od ich umiejscowienia i przyczyny. Odrębnym wskazaniem tej postaci jest profilaktyka krwotoków okołokomorowych, czyli krwawień do mózgu w bezpośrednim sąsiedztwie komór, u niemowląt o małej masie urodzeniowej poniżej 1,5 kg².

Dawkowanie etamsylatu

Schemat dawkowania zależy od postaci i wskazania. Postacie doustne przyjmuje się razem z jedzeniem, popijając niewielką ilością płynu, a w leczeniu nadmiernych krwawień miesiączkowych rozpoczyna się je na 5 dni przed spodziewaną miesiączką i kontynuuje przez 10 dni. Roztwór podaje się domięśniowo lub dożylnie.

Postać i wskazanie	Dawka	Uwagi
Tabletki, przed zabiegiem chirurgicznym (dorośli)	250–500 mg na 1 godzinę przed zabiegiem	popić małą ilością płynu1
Tabletki, po zabiegu chirurgicznym (dorośli)	250–500 mg co 4–6 godzin	dopóki istnieje ryzyko krwawienia1
Tabletki, choroby wewnętrzne (dorośli)	zwykle 1000–1500 mg 2–3 razy na dobę	przyjmować z jedzeniem1
Tabletki, plamienia i nadmierne krwawienia miesiączkowe	1500 mg (2 tabletki 3 razy na dobę)	przez 10 dni, rozpoczynając 5 dni przed spodziewaną miesiączką1
Tabletki, dzieci	połowa dawki dla dorosłych	1
Kapsułki, przed zabiegiem chirurgicznym (dorośli)	500 mg na 1 godzinę przed zabiegiem	na czczo3
Kapsułki, po zabiegu chirurgicznym (dorośli)	500 mg co 4–6 godzin	dopóki istnieje ryzyko krwawienia3
Kapsułki, choroby wewnętrzne (dorośli)	zwykle 1000–1500 mg (1 kapsułka 2–3 razy na dobę)	z jedzeniem, nie stosować poniżej 18 lat3
Kapsułki, nadmierne krwawienia miesiączkowe i plamienia	1500 mg (1 kapsułka 3 razy na dobę)	przez 10 dni, rozpoczynając 5 dni przed spodziewaną miesiączką3
Roztwór, okres okołooperacyjny (dorośli i młodzież)	1–2 ampułki (250–500 mg) i.v. lub i.m. przed zabiegiem, w razie potrzeby powtórzyć, po zabiegu co 4–6 godzin	dopóki istnieje ryzyko krwotoku2
Roztwór, dzieci	połowa dawki dla dorosłych	2
Roztwór, noworodki (profilaktyka krwotoków okołokomorowych)	10 mg/kg mc. domięśniowo w ciągu 2 godzin po urodzeniu, następnie co 6 godzin przez 4 dni	2

W przypadku postaci do wstrzykiwań można także stosować leczenie miejscowe – kompres nasączony zawartością ampułki przykłada się na miejsce krwawienia, a po ekstrakcji zęba umieszcza się nasączony tampon w zębodole. Leczenie doustne i pozajelitowe można łączyć².

Istotne przeciwwskazania do stosowania etamsylatu

Ostra porfiria

Etamsylatu we wszystkich postaciach nie należy stosować u pacjentów z ostrą porfirią^1,2,3.

Astma oskrzelowa (roztwór do wstrzykiwań)

Postać do wstrzykiwań jest przeciwwskazana u pacjentów z astmą oskrzelową, co wiąże się z obecnością siarczynów mogących wywoływać skurcz oskrzeli. Przeciwwskazanie to dotyczy wyłącznie roztworu do wstrzykiwań i nie jest wymienione w charakterystykach postaci doustnych².

Środki ostrożności przy wydawaniu etamsylatu

Utrzymujące się nadmierne krwawienie miesiączkowe

Jeżeli etamsylat stosowany jest w celu zmniejszenia nadmiernego lub przedłużającego się krwawienia miesiączkowego, a poprawa nie następuje, należy znaleźć i wykluczyć możliwe przyczyny patologiczne^1,3.

Zawartość siarczynów (roztwór do wstrzykiwań i tabletki)

Roztwór do wstrzykiwań zawiera przeciwutleniacze – siarczyn sodu i pirosiarczyn sodu, a tabletki zawierają pirosiarczyn sodu, które u osób wrażliwych mogą powodować reakcje alergiczne, nudności i biegunkę. Reakcje alergiczne mogą przybrać postać wstrząsu anafilaktycznego i napadów astmy zagrażających życiu, a nadwrażliwość na siarczyny występuje częściej u osób z astmą. W razie objawów nadwrażliwości należy natychmiast odstawić produkt leczniczy^2,1.

Ryzyko niedociśnienia po podaniu pozajelitowym

Ze względu na ryzyko nagłego zmniejszenia ciśnienia tętniczego po podaniu pozajelitowym zaleca się ostrożność u pacjentów z niestabilnym lub obniżonym ciśnieniem tętniczym².

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Nie ma danych dotyczących stosowania etamsylatu u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, dlatego u tych pacjentów należy zachować szczególną ostrożność^2,3.

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Etamsylat w dawkach terapeutycznych może wpływać na wyniki badań laboratoryjnych stężenia kreatyniny, a także mleczanu, trójglicerydów, kwasu moczowego i cholesterolu oznaczanych metodą enzymatyczną, zaniżając otrzymane wartości w okresie do 12 godzin. Próbki do badań (na przykład krwi) należy pobrać przed pierwszym podaniem leku³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Postacie doustne nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,3. Dla postaci do wstrzykiwań brak jest danych dotyczących wpływu etamsylatu na te czynności².

Interakcje etamsylatu

Dekstran i inne roztwory osoczozastępcze + etamsylat

Wielkocząsteczkowe roztwory uzupełniające objętość osocza, takie jak dekstran, należy stosować dopiero po podaniu etamsylatu, a nie przed nim^2,1.

Tiamina (witamina B1) + etamsylat

Tiamina jest unieczynniana przez siarczyny zawarte w roztworze do wstrzykiwań, dlatego dotyczy to postaci pozajelitowej².

Leki przeciwzakrzepowe + etamsylat

Etamsylat w postaci doustnej można stosować w skojarzeniu z innymi produktami leczniczymi, w tym z lekami przeciwzakrzepowymi¹.

Działania niepożądane etamsylatu

Profil działań niepożądanych etamsylatu jest łagodny, a większość objawów ma charakter przemijający i ustępuje po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Częstość poszczególnych działań różni się między charakterystykami preparatów – charakterystyka kapsułek podaje większość objawów żołądkowo-jelitowych i skórnych jako częste, natomiast charakterystyki tabletek i roztworu do wstrzykiwań jako rzadkie.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Objawy ze strony przewodu pokarmowego obejmują ból brzucha, nudności, wymioty, biegunkę i dyskomfort w jamie brzusznej i według charakterystyki kapsułek występują często ()³. Według charakterystyki tabletek bóle brzucha i nudności występują rzadko ()¹, a według charakterystyki roztworu do wstrzykiwań rzadko () występują gorzki smak, nudności i wymioty².

Bóle głowy

Bóle głowy według charakterystyki kapsułek występują często ()³, natomiast według charakterystyk tabletek oraz roztworu do wstrzykiwań rzadko ()^1,2.

Reakcje skórne

Wysypka według charakterystyki kapsułek występuje często ()³, a według charakterystyk tabletek i roztworu do wstrzykiwań rzadko ()^1,2. Wystąpienie niepożądanych reakcji skórnych lub gorączki może być pierwszym objawem reakcji nadwrażliwości i wymaga natychmiastowego przerwania leczenia oraz poinformowania lekarza³.

⚠ Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości i reakcje alergiczne występują bardzo rzadko () zarówno według charakterystyki kapsułek³, jak i roztworu do wstrzykiwań². Reakcje związane z zawartymi w roztworze siarczynami mogą przybrać postać wstrząsu anafilaktycznego oraz skurczu oskrzeli².

⚠ Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Według charakterystyki kapsułek bardzo rzadko () występują agranulocytoza, neutropenia i trombocytopenia³.

⚠ Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Choroba zakrzepowo-zatorowa według charakterystyki kapsułek występuje bardzo rzadko ()³, a według charakterystyki roztworu do wstrzykiwań bardzo rzadko () opisywane jest ryzyko zatorów tętnic².

Niedociśnienie tętnicze (roztwór do wstrzykiwań)

Niedociśnienie tętnicze według charakterystyki roztworu do wstrzykiwań występuje z nieznaną częstością ()².

Osłabienie i gorączka (kapsułki)

Według charakterystyki kapsułek osłabienie występuje często (), a gorączka bardzo rzadko ()³.

Bóle kostno-stawowe

Ból lędźwiowo-krzyżowy według charakterystyki roztworu do wstrzykiwań występuje rzadko ()², a bóle stawów według charakterystyki kapsułek rzadko ()³.

Ostra porfiria (roztwór do wstrzykiwań)

Według charakterystyki roztworu do wstrzykiwań ostra porfiria występuje jako działanie niepożądane bardzo rzadko ()².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a etamsylat

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące stosowania etamsylatu u kobiet w ciąży są niewystarczające lub ograniczone, dlatego nie zaleca się stosowania preparatów doustnych w ciąży, a stosowania kapsułek zaleca się unikać^1,3. W przypadku roztworu do wstrzykiwań badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu, jednak przy podawaniu tej postaci kobietom w ciąży należy zachować szczególną ostrożność².

Karmienie piersią a etamsylat

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych etamsylat przenika do mleka kobiecego lub brak jest wystarczających danych dotyczących jego przenikania do mleka, dlatego nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia. W razie kontynuowania karmienia leczenie należy przerwać^1,2,3.

Produkty handlowe z etamsylatem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Cyclonamine	tabletki 250 mg	Rp
Cyclonamine 12,5%	roztwór do wstrzykiwań 125 mg/ml	Rp
Cycloreg	kapsułki twarde 500 mg	Rp